Apani Adrushya thati Lekhankala ane tena Sadhno

Author(s): Punyavijay
Publisher: Punyavijayji

Page 6

૪૪]
જ્ઞાનાંજલિ
વાપરવામાં આવે છે. એટલે કે તેઓ કાતરીને લખેલા તાડપત્રના ઉપર તે મેષને ચેપડી તેને કપડાથી સાફ કરી નાખે છે; ત્યારે કાતરેલા ભાગ કાળેા થઈ આખું પાનુ જેવુ હાય તેવું થઈ જાય છે. કાગળ પર લખવાની શાહી—
૧૬
જિનતા કાજળ મેળ, તેથી દૂણા ગુંદ ઝકેાળ; જો રસભાંગરાને ભળે, અક્ષરે અક્ષરે દીવા બળે. ૮ ૧.’ ૨- મધ્યર્થે ક્ષિપ સદ્ગુરું, ગુસ્વાર્થે વોલમેય ૨ । નાક્ષા -૯વીયા--૧॰રસનો નૈમયેત્ તામ્રમાનને શા ૩—“ બીઆ મેલ અનઈ લકખારસ, કન્જલ વજ્જલ (?) નઈ અંબારસ. બાજરાજ મિસિ નીપાર્ક, પાનઉ ફાટઈ મિસિ વિ જાઈ. ૧’
૪—‹ કાજલ ટાંક ૬, બીજાખેલ ટાંક ૧૨, ખેરના ગુદ ટાંક ૩૬, અફીણ ટાંક ના, અલતા પેાથી ટાંક ૩, ફ્રેંકડી કાચી ટાંક ના, નિલંબના ધેાટાસુ દિન સાત ત્રાંબાના પાત્રમાં ઘૂંટવી.’
પ—“ કાથાના પાણીને કાજળમાં નાખી તેને ખૂબ ધૂટવુ, કાથા નાંદાદી, જે કાળો આવે છે, તે સમજવું. ''
૮. કાજળને લવાય તેટલા ગૌમૂત્રમાં અને હીરામેળ તથા ગુંદરને સામાન્ય પાતળેા રસ થાય તેટલા પાણીમાં આખી રાત ભીંજાવી રાખી, ત્રણેને ત્રાંબાની કે લોઢાની કડાઈમાં કપડાથી ગાળીને એકડાં ભેળવી, ત્રાંબાની ખેાળી ચઢાવેલા લાકડાના છૂટાથી ખૂબ છૂટવા. જ્યારે છૂટાતા ઘૂંટાતા તેમાંનું પાણી લગભગ સ્વયં શાષાઈ જાય, ત્યારે તેને સુકાવી દેવી. આમાં પાણી નાખી ભીંજાયા પછી ઘૂંટવાથી લખવાની શાહી તૈયાર થાય છે. તે ભાંગરાને રસ મળે, તેા ઉપક્ત ત્રણ વસ્તુએ નાખતી વખતે જ નાખવા, જેથી શાહી ઘણી જ ભભકાવાળી અને તેજદાર થશે.
૯. લાક્ષારસનું વિધાન-ચોખ્ખા પાણીને ખૂબ ગરમ કરવું. જ્યારે તે પાણી ખદબદતુ થાય ત્યારે તેમાં લાખને ભૂકો નાખતાં જવુ અને હલાવતાં જવું, જેથી તેને લેાંદો નબાગે. તાપ સખ્ત કરવા. ત્યાર બાદ દસ મિનિટે લાદરના ભૂકા નાખવા. તદનતર દસ મિનિટે ટંકણખાર નાખવા પછી તે પાણીની અમદાવાદી ચેાપડાના કાગળ ઉપર લીટી દોરવી. જો નીચે ફૂટે નહિ, તેા તેને ઉતારી લેવું, અને ઠરવા દઈ વાપરવું. આ પાણી એ જ લાક્ષારસ સમજવા. દરેક વસ્તુતું વજન આ પ્રમાણેઃ પાશેર સાદું પાણી, રૂ. ૧ ભાર પીપળાની સારી કી લાખ, જેને દાણાલાખ કહે છે, રૂ. ના ભાર પઠાણી લાદર અને એક આની ભાર ટંકણખાર. જેટલા પ્રમાણમાં લાક્ષારસ બનાવવા હોય તે તે પ્રમાણમાં દરેક વસ્તુઓનું પ્રમાણ સમજવું. જે તાડપત્રની શાહી માટે લાક્ષારસ તૈયાર કરવા હાય, તે તેમાં લેાદરની સાથે લાખથી પાણે હિસ્સે મ નાખવી, જેથી વધારે રંગદાર લાક્ષારસ થશે. કાઈ કોઈ ઠેકાણે ટંકણખારને બદલે પાડિયા કે સાજીખાર નાખવાનું વિધાન પણ જોવામાં આવે છે.
૧૦. બિયારસ—બિયા નામની વનસ્પતિવિશેષનાં લાકડાનાં છેતરાંના ભૂકા કરી તેને પાણીમાં ઉકાળવાથી જે પાણી થાય તે બિયારસ જાણવા. આ રસને શાહીમાં નાખવાથી શાહીની કાળાશમાં અત્યંત વૃદ્ધિ થાય છે. પણ ધ્યાનમાં રાખવું કે જે તે રસ પ્રમાણાતિરિક્ત શાહીમાં પડી જાય છે તેા તે શાહી તદ્દન નકામી થઈ જાય છે, કારણ કે તેને સ્વભાવ શુષ્ક હાઈ તે તેમાં પડેલ ગુંદરની ચીકાશને જડમૂળથી નાશ કરે છે. એટલે તે શાહીથી લખેલુ સુકાઈ જતાં તરત જ સ્વયં ઊખડી જાય છે.