________________
જ્ઞાનાંજલિ પંચપાટ-જે પુરતકના મધ્યમાં મેટા અક્ષરે મૂળ સૂત્ર કે શ્લેક લખી નાના અક્ષરે થી ઉપર, નીચે તના બંને તરફના માર્જિનમાં ટીકા લખવામાં આવે છે, તે પુસ્તક વચમાં મૂળ, ઉપર નીચે તેમ જ બંને તરફના માર્જિનમાં ટીકા એમ પાંચ વિભાગે લખાતું હેાવાથી પાંચપાટ કહેવાય છે. સૂઢ—જે પુસ્તક હાથીની સૂંઢની પેઠે સળગ——કાઈ પણ પ્રકારના વિભાગ સિવાય લખાયેલું
હાય તે સૂઢ કહેવાય.
•
ત્રિપાટ-પ`ચપાટ પુસ્તક તે જ લખાય કે જે સટીક ગ્રંથ હેાય. આપણાં પુરાતન પુસ્તકે સૂઢ જ લખાતાં. ત્રિપાર્ટ-પંચપાટ પુસ્તક લખવાના રિવાજ વિક્રમની પંદરમી શતાબ્દીમાં આર ભાયા હવે જોઈ એ, એમ વિદ્યમાન પુસ્તકભંડારા જોતાં કહી શકાય.
લહીઆઆના કેટલાક અક્ષરે પ્રત્યે અણગમાલહિયા પુસ્તક લખતાં લખતાં સહેજ ઊઠવું હાય અથવા લખવાનું તે દિવસ માટે કે અમુક વખત માટે બંધ કરવું હાય તે “ સ્વરે, ક—
ખ—[—ડે—ચ્
-ટુ—ણ—ચ્—ધ ન—ક્——સમ
~૩~૨—સ—હ
-21- અક્ષરે। ઉપર અટકાતા નથી, કારણ કે તેઓ આ પ્રમાણે માને છે—“ ક કટ જાવે, ખ ખા જાવે, ગ ગરમ હોવે, ચ ચલ જાવે, છ છૂટક જાવે, જ જોખમ દીખાવે, ઠ ડામ ન બેસે, ઢ ઢળી પડે, ણુ હાણુ કરે, થ થીરતા કરે, દ દામ ન દેખે, ધ ધન છાંડે, ન નઠારા, ફ્ ફટકારે, ભ ભમાવે, મ માઠા, ય ફેર ન લીખે, ર રાવે, ષ ખાંચાળા, સ સંદેહ ધરે, તુ હીણા, ક્ષ ક્ષય કરે, ન જ્ઞાન નહિ.” અર્થાત્ ધ—અ— અટકે છે, કેમ કે— ધ ઘસડી લાવે, ઝ ઝટ કરે, ઢ ટકાવી રાખે, ડ ડગે નહિ, ત તરત લાવે, ૫ પરમેશરશ, અ અળિયા, લ લાવે, વ વાવે, શ શાન્તિ કરે.” એમ તેઓ માને છે.
*
-પ——લ—વ—શ ” અક્ષરે। ઉપર
""
મારવાડના લેખકે મુખ્યતયા
૧ ’ ઉપર વધારે આધાર રાખે છે. એટલે કે લખતાં લખતાં કાઈ પણ કામ માટે ઊઠવું હોય કે લખવાનું બંધ કરવુ હોય તે ‘ વ’ આવતાં ઊઠે. અથવા કોઈ કાગળમાં વુ' લખીને ઊઠે.
-
તાડપત્રના અકાર – ભિન્ન ભિન્ન દેશીય તાડપત્રનાં પુસ્તકા, શિલાલેખા આર્દિમાં આવતા અકાની સંપૂર્ણ માહિતી, તેની આકૃતિએ આદિ મારતીય પ્રાચીન લિપિમાલામાં આપેલી છે. એટલે તેને સંપૂર્ણ પરિચય મેળવવા ઇચ્છનાર વાચકોને તે પુસ્તક જોવા માટે ખાસ ભલામણ છે. આ સ્થળે માત્ર તેને સામાન્ય પરિચય આપવાની ખાતર જેસલમેર, પાટણ, ખંભાત, ભાંડારકર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, પૂના આદિમાં વિદ્યમાન તાડપત્રીય પુસ્તકોમાં આવતા કેટલાએક અકૈાની તેાંધ કરું છું૧૩—
૧૨. તાડપત્રના અંકો એટલે તાડપત્રીય પુતકનાં પાનાંની ગણતરી માટે કરેલા અંકો જાણવા; જેમકે પહેલું પાનું, ખીજું પાતું, પાંચમ, દસમુ, પચાસમુ, સામુ ઇત્યાદિ.
૧૩. ‘ પુરાતત્ત્વ ’માં આપવામાં આવેલ અંકાના બદલે અહી. પૂ. મુ. શ્રી પુણ્યવિજયજી મહારાજના ‘જૈન ચિત્રકલ્પદ્રુમ ’માં છપાયેલ ‘ ભારતીય જૈન શ્રમણ સંસ્કૃતિ અને લેખનકળાં ' લેખ સાથે આપવામાં અંક ( એ અકાના એ બ્લેક) આ ગ્રંથમાં છાપ્યા છે.
—સ'પાદકે
Jain Education International
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
