________________
बना भवन्ति तद्यथा-"नंदी य खुदिमा पूरिमा य चोत्थी असुद्धगंधारा | उत्तरगन्धारावि य इबई सा पंचमी मुच्छा ॥१॥ सहमुत्तरआयामा छट्ठी सा नियमसो उ बोद्धव्वा । उत्तरमंदा य तहा छवई सा सत्तभी मुम्छा ।। २ ।।" अथ किस्वरूपा मूर्च्छना: १, उच्यते, गान्धारादिस्वरूपामोचनेन गाचतोऽतिमधुरा अन्यान्यस्वरविशेषा यान् कुर्वनास्तां श्रोतन मुछितान करोति किन्तु स्वयमपि मच्छित इव तान् करोति, यदिवा स्वयमपि साक्षान्मूच्छौ करोति, तथा चोक्तम्-- अन्नन्सरविसेसे अप्पायंतस्स मुच्छणा भणिया । कत्तावि मुच्छितो इच कुणर मुच्छ व सोवेति ।।१॥" गान्धारस्वरान्तर्गतानां च मूर्च्छनानां मध्ये सप्तमी उत्तरमन्दाभिधाना मूर्च्छना किलातिप्रकर्षप्राप्ता ततस्तदुत्पादनया च मुल्यवृत्त्या वादयिता भूच्छितो भवति, परमभेदोपचारात् वीणाऽपि मूञ्छितेत्युक्ता, साऽपि ययके सुप्रतिष्ठिता न भवति ततो न मूच्र्छनाप्रकर्ष विदधाति तत आह-अके-स्त्रिया: पुरुषस्य वा उत्सङ्ग सुप्रतिष्ठितायाः, तथा कुशलेनवादननिपुणेन नरेण पुरुषेण नार्या वा मुष्ठ-अतिशयेन सम्यग् गृहीतायाः, तथा चन्दनस्य सारः चन्दनसारस्तेन निर्मापितो यः कोणोवादनदण्डस्तेन परिघट्टितायाः-संस्पृष्टायाः 'पञ्चूसकालसमयंसि' इति 'प्रत्यूषकालसमये' प्रभातवेलायां, कचित् 'घुवरत्तावरत्तकालसमयंसि' इति पाठस्तत्र प्रदोषसमये प्रातःसमये चेत्यर्थः, 'मन्दं मन्दं' शनैः शनैः 'एजिताया चन्दनसारकोणेन मनाक् कम्पिलायाः व्यजिताया विशेषतः कम्पितन्याः, एतदेव पर्यायेण व्याचटे-चालितायास्तथा घहितायाः, ऊर्दाधोगच्छता चन्दनसारकोणेन गाढतरं वीणादण्डेन सह तमाः स्पृष्टाया इत्यर्थः, तथा 'स्पन्दितायाः' नवाण स्वरविशेषोत्पावनार्थमीपञ्चालितायाः 'क्षोभिताया। मच्छी प्रापिताया ये 'उदारा' मनोज्ञाः कर्णमनोनिवृतिकराः सर्वतः समन्ताच्छन्दा अभिनिस्सरन्ति, 'स्यात' कथञ्चित भदेतपस्तेषांक्षणानां मणीनां च शब्दः?, भगवानाह-नायमर्थः समर्थः, पुनरपि गौतमः प्राह-स यथा नामक:-किंनराणां वा
