SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 303
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ पंचास्तिकाय प्राभृत २९९ अन्वयार्थ-( पूर्वनिबद्धे ) पूर्वबद्ध ( गतिनाम्नि आयुषि च ) गत्तिनामकर्म और आयुषकर्म (क्षीणे ) क्षीण होनेसे ( ते अपि ) वेही जीव ( स्वलेश्यावशात् ) अपनी लेश्याके वश ( खलु) वास्तवमें ( अन्यां गतिम् आयुष्कं च ) अन्य गति और आयुष्य ( प्राप्नुवन्ति ) प्राप्त करते हैं। टीका-यहाँ, गतिनामकर्म और आयुषकर्मके उदयसे निष्पन्न होते हैं इसलिये देवत्वादि अनात्मस्वभावभूत हैं ऐसा दर्शाया है। जीवोंके, जिसका फल प्रारम्भ हो जाता है ऐसा अमुक गतिनामकर्म और अमुक आयुषकर्म क्रमशः क्षयको प्राप्त होता है। ऐसा होने पर भी उन्हें कषाय-अनुरंजित योगप्रवृत्तिरूप लेश्या अन्य गति और अन्य आयुषका बीज होती है ( अर्थात् लेश्या अन्य गतिनामकर्म और अन्य आयुषकर्मको बन्धका कारण होती है ), इसलिये उसके उचित [उसके अनुसार ही अन्य गति तथा अन्य आयुष वे प्राप्त करते हैं। इस प्रकार क्षीण-अक्षीणपनेको प्राप्त होने पर भी पुनः-पुन: नवीन उत्पन्न होनेवाले गतिनामकर्म और आयुषकर्म ( प्रवाहरूपसे) यद्यपि वे अनात्मस्वभावभूत हैं तथापि चिरकाल ( जीवोंके ) साथ-साथ रहते हैं इसलिये, आत्माको न चेतनेवाले जीव संसरण करते हैं ( अर्थात् आत्माका अनुभव न करनेवाले जीव संसारमें परिभ्रमण करते हैं ) ।।११९।। ___ सं० ता०-अथ गतिनामायु:कर्मनिवृत्तत्वाद्देवत्वादीनामनात्मस्वभावत्वं दर्शयति-अथवा ये केचन वदन्ति-नान्यादृशं जगत्, देवो मृत्वा देव एव मनुष्या मृत्वा मनुष्या एवेति तनिषेधार्थ, क्रमेण दत्तफले क्षीणे सति । कस्मिन् । पूर्वनिबद्धे पूर्वोपार्जिते गतिनामकर्मण्यायुषि च तेपि खलु ते जीवा: कर्तारः खलु स्फुटं प्राप्नुवन्ति । किम् | अन्यदपूर्वं मनुष्यगत्यपेक्षया देवमत्यादिकं भवांतरे गतिनामायुष्वं च । कथंभूता; संतः ? स्वकीयलेश्यावशा: स्वकीयपरिणामाधीना इति । तद्यथा— "चंडो ण मुअइ वेरं भंडणसोलो य धम्मदयरहियो । दुट्ठो ण य एदि वसं लक्खणमेयं तु किण्हस्स' इत्यादिरूपेण कृष्णादिषड्लेश्यालक्षणं गोम्मटशास्त्रादौ विस्तरेण भणितमास्ते तदत्र नोच्यते । कस्मात् । अध्यात्मग्रंथत्वात् । तथा संक्षेपेणात्र कथ्यते । कषायोदयानुरंजिता योगप्रवृत्तिलेश्या सा च शुभाशुभगतिनामकर्मण आयुः कर्मणश्च बीजं कारणं भवति तेन कारणेन तद्विनाश: कर्तव्यः । कथमिति चेत्? क्रोधमानमायालोभरूपकषायोदयचतुष्काद्भिने अनंतज्ञानदर्शनसुखवीर्यचतुष्कादभिन्ने परमात्मनि यदा भावना क्रियते तदा कषायोदयविनाशो भवति तद्भावनार्थमेव शुभाशुभमनोवचनकायव्यापारपरिहारे सति योगत्रयाभावश्चेति कषायो दयरंजितयोगप्रवृत्तिरूपले श्भाविनाशस्तदभाव गतिनामायुष्कर्मणोरभानस्तयोरभावेऽक्षयानंतसुखादिगुणस्य मोक्षस्य लाभ इति सूत्राभिप्राय: ।।११९।। हिंदी ता०-उत्थानिका-आगे दिखलाते हैं कि गति नामा नामकर्म व आयुकर्मके उदयसे प्राप्त जो देव आदि गतियें हैं उनमें आत्मा का स्वभावपना नहीं है। वे आत्माकी
SR No.090326
Book TitlePanchastikay
Original Sutra AuthorKundkundacharya
AuthorShreelal Jain Vyakaranshastri
PublisherBharat Varshiya Anekant Vidwat Parishad
Publication Year
Total Pages421
LanguageHindi, Sanskrit
ClassificationBook_Devnagari, Philosophy, & Religion
File Size11 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy