Page Text
________________
पंचास्तिकाय प्राभृत
अथ पुद्गलद्रव्यास्तिकायव्याख्यान
पुलद्रव्यविकल्पादेशोऽयम् ।
खंधा य खंधदेसा खंधपदेसा य होंति परमाणू ।
इदि ते चदुव्वियप्पा पुग्गल - काया मुणेयव्वा । । ७४ ।। स्कंधाश्च स्कंधदेशाः स्कंधप्रदेशाश्च भवन्ति परमाणवः ।
इति ते
२११
चतुर्विकल्पाः
पुलकाया ज्ञातव्याः । । ७४ ।। पुनलद्रव्याणि हि कदाचित्स्कंधपर्यायेण, कदाचित्स्कंधदेशपर्यायेण, कदाचित्स्कंधप्रदेशपर्यायेण कदाचित्परमाणुत्वेनात्र तिष्ठन्ति । नान्या गतिरस्ति । इति तेषां चतुर्विकल्पत्वमिति । ।७४।।
अब पुद्गलद्रव्यास्तिकायका व्याख्यान है ।
अन्वयार्थ – (ते पुद्गलकायाः ) पुगलकायके ( चतुर्विकल्पाः ) चार भेद ( ज्ञातव्याः ) जानना ( स्कंधा: च ) स्कंध, ( स्कंधदेशाः ) स्कंधदेश ( स्कंध प्रदेशा: ) स्कंधप्रदेश (च ) और ( परमाणवः भवन्ति इति ) परमाणु ।
टीका – यह पुद्गलद्रव्यके भेदोंका कथन है ।
पुद्गलद्रव्य कदाचित् स्कंधपर्यायसे, कदाचित् स्कंधदेशरूप पर्यायसे, कदाचित् स्कंधप्रदेशरूप पर्याय और कदाचित् परमाणुरूपसे यहाँ ( लोकमें ) होते हैं अन्य कोई गति नहीं है। इस प्रकार उनके चार भेद हैं ॥७४॥
अथानंतरं चिदानंदैकस्वभावशुद्धजीवास्तिकायाद्विन्त्रे हेयरूपे पुद्गलास्तिकायाधिकारे गावादशकं भवति । तद्यथा । पुद्गलस्कंधव्याख्यानमुख्यत्वेन "खंदा य खंददेसा" इत्यादि पाठक्रमेण गाधाचतुष्टयं. नदनंतरं परमाणुव्याख्यानमुख्यत्वेन द्वितीयस्थले गाथापंचकं, तत्र गाथा पंचकमध्ये परमाणुस्वरूपकथनेन " सव्वेसि खंदाण" - मिथ्यादिगाथासूत्रमेकं, अथ परमाणूनां पृथिव्यादिजातिभेदनिराकरणार्थं "आदेसमत्त" इत्यादि सूत्रमेकं तदनंतरं शब्दस्य पुद्गलद्रव्यपर्यायत्वस्थापनमुख्यत्वेन "सदो खदप्पभावी इत्यादि सूत्रमेकं, अथ परमाणुद्रव्यप्रदेशा-धारेण समयादिव्यवहारकालमुख्यत्वेन एकत्वादिसंख्याकथनेन च “णिच्चो णाणवगासो" इत्यादि सूत्रमेकं तदनंतरं परमाणुद्रव्ये रसवर्णादिव्याख्यानमुख्यत्वेन "एयरस वण्ण” इत्यादि गाथासूत्रमेकं एवं परमाणुद्रव्यप्ररूपणरूपेण द्वितीयस्थले समुदायेन गाथापंचकं गतं । अथ पुद्गलास्तिकायोपहाररूपेण उवभोज्ज" इत्यादि सूत्रमेकं । एवं गाधादशकपर्यंतं स्थलत्रयेण पुद्गलाधिकारे समुदायपातनिका । तद्यथा । पुद्गलद्रव्यविकल्पचतुष्टयं कथ्यतं ।
खंदा य खंददेसा खंदपदेसा य होति स्कंधाः स्कंधादेशाः स्कंधप्रदेशाश्चेति त्रयः स्कंधा
| SR No. | 090326 |
| Book Title | Panchastikay |
| Original Sutra Author | Kundkundacharya |
| Author | Shreelal Jain Vyakaranshastri |
| Publisher | Bharat Varshiya Anekant Vidwat Parishad |
| Publication Year | |
| Total Pages | 421 |
| Language | Hindi, Sanskrit |
| Classification | Book_Devnagari, Philosophy, & Religion |
| File Size | 11 MB |