Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina darzana : eka adbhuta vijJAna Do. sudhIra zAha (M.D./D.M.nyurokIjhIziyana, amadAvAda) www.sudhirneuro.org jainadharma ane tenuM tattvajJAna sahuthI vadhu prAcIna, sUkSma ane suspaSTa che. bhAratanA anya darzano karatAM paNa jainadarzana vadhu prAcIna che. prathama tIrthakara RSabhadevanA ullekho vedamAM ane purANomAM prApta thAya che ane jainadharmanA deva devIono ullekha vaidika sAhityamAM upalabdha thAya che. trevIsamAM tIrthakara zrI pArzvanAtha bhagavAnano ane temanA caturyAma dharmano ullekha bauddha pAli tripiTakamAM jovA maLe che. A badhAne AdhAre e puravAra thAya che ke anya dharmo karatAM jainadharma vadhu prAcIna che. jainadharmanuM tattvajJAna pUrNa che temaja tArkika ane vaijJAnika paNa che. ene AdhAre vizva ane enI gatividhione jANavI saraLa paDe che. jaina darzanamAM jIMdagI jIvavAnI sArI ane sAcI rIta maLe che. eka sacoTa jIvanazailI che. taduparAMta temAM AtmA, karma ane punarjanmanA siddhAMto ane mokSa mATeno vyavasthita patha batAvyo che. jaina tattvadarzanamAM karmano siddhAMta atyaMta sacoTa rIte samajAvyo che. tenI pAse anokho anekAntavAda paNa che. jainadarzana sAcA arthamAM binasAMpradAyika che. teno mukhya maMtra navakAramaMtra binasAMpradAyikatAnuM anokhuM udAharaNa che. jainagharmamAM paryAvaraNanI samatulA vyavasthita jaLavAya tenuM paNa dhyAna rAkhavAmAM AvyuM che. jIvananA eka parama satya evA mRtyunI vyavasthita taiyArInI sAdhanA paddhati svarUpa anazana batAvyuM che. jaina darzanamAM potAnA sivAya anya jIvonuM paNa laukika ane lokottara tathA bhautika ane AdhyAtmika kalyANa kaI rIte karI zakAya tenI adabhuta paddhati | sAdhanA batAvI che. (parasparopagraho gIvAnAm I) ane te dvArA mokSano mArga sUcavyo che. vizeSataH A mArga ApaNane pUrNataH zArIrika, mAnasika tathA caitasika svAstha arpe che. dIghayuSya Ape che. badhA prANIomAM mAtra mAnavamAM ja paramajJAna prApta karavAnI kSamatA che. ane te rIte koIpaNa jIva paramapadane prApta karI zake che tevI saMbhAvanA jaina dharmamAM spaSTa rIte vyakta thayelI che. bhagavAna mahAvIre je upadeza Apyo te zAzvata ane saMpUrNa satya svarUpa che. eTaluM ja nahi e purAtana satya Aje paNa sAMprata samAjanA saMdarbhe susaMgata che, e AzcaryanI vAta che. ane tethI tene sarvocca vijJAna kahI zakAya. mArA mate bhagavAna mahAvIra, atyAra sudhI vizvae joyelA sarvocca koTinA vijJAnI che. Apa A lekha vAMcazo tema tema mArI vAta sAthe sahamata thatA jazo. emaNe ApeluM jJAna AjanA Adhunika vijJAnanA siddhAMto sAthe susaMgata che. dA.ta. bhautikazAstra, jIvavijJAna, gaNitazAstra, mAnasazAstra, zArIrika saMracanAzAstra ane tabIbIvijJAna vagerenA mULabhUta siddhAMto sadIo pUrve lakhAyela jaina dharmanA graMthomAM jovA maLe che. teno AjanA vaijJAnika siddhAMto sAthe saMpUrNa meLa maLe che. A atyaMta mahattvapUrNa ane Azcaryajanaka vAta che. bhagavAna mahAvIre sau prathama jJAna tripadImAM mUkaryuM. tripadI svarUpa jaLabiMdumAM jANe Akho zrata mahAsAgara samAvI lIdho. ema kahevAya che ke tripadIne kholatA jAva to tamAma zAstro khulatA jAya. prabhu mahAvIra temanA mukhya ziSya evA gaNadhara bhagavaMtanone tripadI Ape che. -1. upagna I vA, 2. vigame I vA, 3.juve I vA. arthAt dravya dravya svarUpe zAzvata che ane paryAya rUpe tenI utpatti ane vilaya vacce eka evuM dravya athavA svarUpa che je zAzvata tattva sAthenA layane cUkatuM nathI. A tripadInA AdhAre samagra jainadarzananI racanA thaI che ane te TakyuM che tema kahI zakAya. temAM tamAma jJAna-vijJAno samAviSTa che. hakIkatamAM Adhunika vijJAna jainadarzana ane tatvajJAnano eka nAnakaDo aMza ja che. atyAranA vijJAnamAM nirUpAyelA aNuvijJAnathI mAMDI jIvavijJAna, gaNitazAstrathI mAMDIne kosmolojI, gatinA niyamothI mAMDIne kaNonI gati, jIvonuM vargIkaraNa, dhvani ane tenI asara, tapazcaryAthI zarIra para thatI hakArAtmaka asara. mAnasazAstrathI mAMDI manocikitsA - A badhuM jaina tattvajJAnamAM Thera Thera patharAyeluM jovA maLe che. e jANavuM rasaprada che ke zAstromAM dharmanI bhASAmAM naryuM vijJAna bhareluM che. mAnava jAtanA utthAna mATe dharma ane vijJAnano sAceja subhaga samanvaya thayo che. jIvono mokSa thAya eTale jIvonI gati mokSa sudhI thAya. have prazna e upasthita thAya che ke mokSavidyAmAM padArthavijJAna, jIvavijJAna, gatinA niyamo, kosmolojI vagere vijJAnanuM nirUpaNa kayAM jarUrI che? teno javAba e che ke jIvanI gati mokSa sudhI kevI rIte thAya che te samajavuM hoya to sarva jIvono tathA ajIvono abhyAsa jarUrI che. jIvanI gati samajavA mATe jIva tathA padArthanA gatinA niyamo jANavA joIe. jIva hAlanI sthitimAMthI mokSe jAya to kyAM kyAMthI pasAra thAya te kosmolojI dvArA samajavuM paDe. jIva sivAya bIjA kyAM dravyo che? samayanI zI AvazyakatA che te jANavuM paDe. jIvanI gati mATe kyuM mAdhyama Avazyaka che te jANavuM joIe. A kAraNathI padArthavijJAna, jIvavijJAna, aNu, UrjA, SaDu dravya, nava tattva, karmavAda, anekAntavAda ema aneka zAstronI racanA jaina dharme karI che ane AkhA adhyAtmavAdane vijJAnanA siddhAMto para jhIlyo che. 15
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ tIrthaMkara paramAtmA bhagavAnazrI mahAvIrasvAmIe vahAvelI upadeza jJAnagaMgA (dezanA) ne gaNadhara bhagavaMtoe AgamarUpe jhIlI dvAdazAMgInI racanA karI. AmAMnI keTalIka mahattvanI vAtone vAcaka zrIumAsvAtie (Azare prathama sadI - Izu pachI) saMkalita karI. te graMtha tattvAdhigama sUtra. mAnavajAtinuM e kadAca prathama vijJAna pustaka kahI zakAya. temAM daza adhyAya athar prakaraNa che. mahAmanISi umAsvAtie atyaMta gahana abhyAsa karI tenA dohana svarUpe sUtrAtmaka rIte A badhA vijJAnone temAM sAMkaLI lIdhA che. | zrI umA svAtijIe brahmAMDanI racanA ane temAM vaselA jIvonI carcA karI che. manuSyaloka sivAyanA anya lokanI carcAthI mAMDIne jIvanazAstranA vivaraNa anvaye jIvonuM vargIkaraNa kevI rIte karavuM temaja vAtAvaraNamAM rahelA sUkSmajIvo ane saMmUchima jIvonI (ApoApa utpanna thatA) vAta karI che. zarIra, magaja, cittanI kAmagIrInI carcA karI che. padArtha vijJAnanI carcAmAM paramANuM viSe tathA paramANuM saMyojana, padArthanI gati e badhI vAto vizad rIte karI che. ema jaNAya che ke jagatanA ItihAsamAM kadAca koIpaNa dharma ke saMskRti satyanI ATalI najIka pahoMcI nahIM hoya. vAcaka zrI umAsvAtinA graMtha jo koIpaNa Adhunika abhyAsu vAMce to mAtra lekhaka ke jaina dharma pratye ja nahi balle samagra prAcIna bhAratIya samAja pratye mAnathI jue. vAcakazrI umAsvAtijIe potAne namratAthI lekhaka nahi paNa te kALe vidyamAna jJAnanA saMgrAhaka arthAt saMkalanakAra jaNAve che. kalikALasarvajJa zrI hemacaMdrAcAryajIe paNa temanA siddhahemazabdAnuzAsanamAM vAcaka zrIumAsvAtijIne zreSTha saMgrAhaka tarIke navAjayA che. (3parivarti saMgRhItAra:) khUbInI vAta e che ke A eka vyaktinuM maulika saMzodhana nathI paraMtu samagra bhAratIya samAja te samaye vaijJAnika ane AdhyAtmika rIte utthAna pAmelo hato. te satyanI yathArthatA pragaTa kare che. pavitra vedomAM paNa ThekaThekANe vijJAna, jJAna, jIvana jIvavAnI kalAnI carcA che. tathA AtmA vize gahana dohana che. boddha graMthomAM paNa vijJAna ane cetanA aMge khUba vidvattApUrNa carcA che. zIkha dharmanA graMtha sAhebamAM paNa vibhinnasUtromAM gurUnAnake addabhuta jJAna - vijJAna varNavyuM che. hiMdu, jaina, bauddha ke zIkha dharmanA sthApakoe A badhuM cetanAnA parama, utthAnanA zikhare ArSadraSTithI joyuM che. koIpaNa leboreTarImAM prayogo vagara AtmAnI zaktithI joyuM che te badhA lagabhaga eka sarakhA satyanI vAta kahe che. kadAca temanA varNanamAM ke temanA satyane batAvavAnI rItamAM pharaka hoI zake. jarUra che, A badhA dharmomAM rahelA vijJAnane vaijJAniko tathA tajajJo sudhI pahoMcADavAnI ane jo tenA para AjakAlanI jarUriyAta pramANe yogya saMzodhano thAya to tenA dvArA jana sAmAnyanuM temaja prANImAtranuM kalyANa thAya temAM koI saMzaya nathI. jaina darzananI A badhI vAto tattvArthAdhigama sUtra tathA AgamomAMthI thoDIka vihaMgAvalokana svarUpe jovA prayatna karIzuM. (1) mULabhUta vijJAna jema ke padArthavijJAna, jIvavijJAna, gaNitazAstra, mAnasazAstra vagere (2) vrata, tapasyA aMgenuM vijJAna ane AhAra vijJAna. (3) tabIbI vijJAna tathA zarIraracanAzAstra (4) anya vijJAno jemake paryAvaraNa (Ecology), arthazAstra (Economics), kaLA, saMgIta, dhvani, maMtravijJAna, yaMtravijJAna, vezyAvijJAna (Aura science), jyotiSazAstra, dhAtuvijJAna vagere. (1) sau prathama mULabhUta vijJAna tarIke bhautikazAstranI vAta karIzuM. jaina darzanamAM aNune padArthano avibhAjya kaNa kahAo che, jene Adhunika vijJAnanA paramANu (Atom) karatAM paNa sUkSma ane jenuM punaH vibhAjana na thaI zake tenI paramANu saMjJA ApavAmAM AvI che. dravyarUpe aNu eTale ke paramANu avibhAjya che paNa tene paryAyo (varNa, gaMdha, rasa, ane sparza) che. te ja rIte kALanA avibhAjya aMzane samaya kahAo che, je vartamAna eka kSaNathI paNa asaMkhyAtamA bhAge sUkSma che. AkAzanA avibhAjya aMzane pradeza kaho che. nIcenA avataraNo vAcaka zrIumAsvAtiracita tatvArthasUtramAMthI lIdhA che. (1) vAva: rundhAra . (3dhyAya-5, sUtra-1) padArtha be prakAre che. aNu ane skaMdha. (2) saMdhAmecca udyane , (3LI-5, sUtra-26) skaMdha to saMghAtathI, bhedathI ane saMghAta-bheda bannethI utpanna 16
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ thAya che. (saMghAta eTale Fusion ane bheda eTale Fission) (3) kherAlu: I (31dhyAya-1, sUra-ra0) jyAre aNu to bhedathI ja utpanna thAya che. arthAt aNu avibhAjya che, jene Aje ApaNe paramANu kahIe chIe. (4) mAMdhAtAmyAM rAkSaTI: I (3NdhyAya-1, sUtra-28) bheda ane saMghAtathI cAluSa skaMdha bane che arthAt skaMdha e saMghaTana ane vighaTananI samanvaya prakriyAne lIdhe cAluSa arthAt draSTimAna thAya che. (5) DAvyAdhrauvyayu sat I (31dhyAya-5, sUtra-2) je utpAdana, vyaya ane dhauvya e traNeyathI yukta arthAt tadAtmaka hoya te sat kahevAya che. sat eTale jenuM astitva (existence) che te haMmezA utpatti, vinAza ane dhairyanI prakriyA yukata hoya che. (6) tamAvItre nityam ! (36dhyAya-1, sUtra-30) je tenA potAnA bhAvathI arthAtu potAnI jAtithI cuta na thAya te nitya che. satu potAnA svabhAvathI cuta thatuM nathI. traNeya kALamAM eka sarakhuM avasthita rahe che. tethI te nitya che. (Universal matter) (7) nirutvAk vanya: I (31dhyAya-1, sUtra-rUra) snigdhatva ane rUkSatvathI baMdha thAya che. (paramANunA positive ane negative charge no ullekha che.) (8) na sadhanyaTUTInAm . (3dhyAya-1, sUtra-2) sApe sazAnAm ! (3dhyAya-6, sUtra-24) DhayafdhavAvALAnAM tu (3TdhyAya-5, sUtra-35) paramANu vijJAnanI vAta AgaLa vadhAratA kahe che ke jaghanya guNa aMzavALA nigdha ane rUla avayavono baMdha thato nathI. jaghanya eTale vikRSTa arthAt avibhAjya. samAna aMza-guNa hoya to sadaza arthAt sarakhe sarakhA rUla - rUkSa avayavono baMdha thato nathI. be aMzathI adhika gaNavALA avayavono baMdha thAya che. Ama ahIM rasAyaNazAstra, rAsAyaNika baMdha ane tenA sUkSma niyamonuM nirUpaNa. have ahIM juo zarIravAtmanaH prApAnA: I (STdhyAya-1, sUtra-) suhurgavitaraNopagrahAzva ! (3dhyAya-5, sUtra-ra0) zarIra vANI, mana, zvAsocchavAsa, ane apAna vAyu paugalika che. (Matter functions as a material cause of body, speech, mind and breath), tathA sukha, duHkha, jIvana ane maraNa e paNa pudgalano upakAra che. audArika vagere zarIra paNa pugalanA kAraNe ja che. te ja rIte bhASA, bhAva mana, dravya mana, zvAsocchavAsa (apAna prANa) e badhuM pudgalane AbhArI che ane AtmA parano anugraha che.) parasparopagraho naivAnA ( 3ya-6, sUtra-2) parasparanA kAryamAM nimitta thavuM (ekabIjAne sahakAra Apavo ane ekabIjA upara nirbhara rahevuM) te jIvono upakAra che. A aMge AgaLa carcA karIzuM ke ahiMsAnA siddhAMtane te kaI rIte samarthana Ape che. vartanA-paripaITH: kriyA paratvAparatve 5 vAnI . (3TdhyAya-6, sUtra-2). kALa (Time) nuM kArya (Function) zuM? vartanA, pariNAma, kriyA, paratva ane aparatva vagere kALanAM kArya che. Adhunika bhautikazAstramAM paNa AvI vicAradhArA ke saMzodhana AjanI tArIkha sudhI thayuM nathI. kALa svataMtra dravya che ane bIjA dravyanA vividha paryAya svarUpa vartanA, pariNAma, gati vagere tenA kArya che. kALa dravya upara jaina darzananA AdhAre nobela prAIjha maLe tevuM saMzodhana thaI zake tema che. parza-rasa-- vavanta: tA: I (3TdhyAya-, sUtra-ra3) zabda-vandha-sau-prathaulya-saMrathAna-e-tamazacchAyAphatapodyotavattaraDyA (dhyAya-,sUtra-ra4) pudgala paramANuM (Matter) sparza, rasa, gaMdha ane varNa ema caturguNayukta che. ahIM paramANunA pRthakkaraNa svarUpanI carcA che. te zabda, baMdha, sUkSmatA, sthUlatva, saMsthAna arthAt AkAra, bheda, aMdhakAra, chAyA, Atapa, ane udyota(prabhA) svarUpa che. Ama samagra aNuvijJAna ane pugalanA lakSaNo ane kAryanuM suMdara varNana che. ahIM ethIya vizeSa pudgala dravyanA be vibhAga batAvyA che. eka upara dhana ke RNa vidyutabhAra (Charged matter) che ane bIjA upara vidyutabhAra nathI (Uncharged matter) arthAt taTastha che.
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ vidyutabhArarahita (Uncharged matter) arthAt taTathamAM phoTona (Photon), greviTona (Graviton) ane gluona (Gluon) no samAveza thAya che. jaina darzananI dharmAstikAya ane agharmAstikAyanI vAta vaijJAnika svarUpe samajavA jevI che. Aje vijJAna jene Ithara vagere kAlpanika dravyathI samajAve che tenA mATe jaina darzanamAM dharmAstikAyanuM nirUpaNa karela che ane te vadhu cogya che. samagra brahmAMDamAM 4 DArka meTara 1% meTara ane 95% DArka enarjI che e kadAca amastikAya hoI zake. bIjA adhyAyamAM eka sUtra che. anu mati) (pradhyApa-2, sUtra-27) gati haMmezA sIdhI lITImAM arthAt paMktimAM thAya che. jyAM sudhI bAhA baLa na lAge tyAM sudhI jIva ke pudgala/padArthanI gati sIdhI lITImAM ja thAya che. teno A sUtramAM nirdeza che. jIva ane pudgala baMnemAM gatikriyAnI zakti che. nimitta maLatAM pariNata thaI te gati kare che. bAhA upAdhithI te vakragati bhale kare paraMtu teonI svAbhAvika gati to sIdhI ja che, nyUTane ApaNane padArthanI gatinA niyamo cheka 16 mI sadImAM ApyA. jyAre jaina darzane to jIva ane pugala padArthanI gatinA niyamo sadIo pUrve ApyA che. Avo adbhuta che ApaNo zAna-vijJAnano vAraso. AvI to aneka vArtA che, che ahIM jainadarzanamAM aNunI utpatti, vaizvika dravyano zAzvatatAno siddhAMta, aNu vighaTana, dravyanuM saMyojana-vighaTana, padArthanI nityatAno siddhAMta, padArthanuM rUpAMtaraNa vagere aNuvijJAna tathA padArthavijJAnanA gahanatama siddhAMtonuM varNana sUtromAM tyAre prarUpita thayuM hatuM. jaina zAstromAM sabaeTamika pArkilsano paNa ullekha che, je hAlanA kvArka vagere kaNonI sAthe sarakhAvI zakAya. pUjya AcArya zrIvijayanadioSasUrijInA eka saMzodhanAtmaka lekha mujaba navA ja prarUpAyela kiMgsabojhona karyA paNa jaina zAstromAM dharmAstikAya rUpe batAvela che. Azcaryajanaka rIte Adhunika vijJAnanA mULabhUta ane mahattvapUrNa siddhAMto jaina zAstromAM vyavasthita rUpe nirUpAyela che. AmAM khAsa karIne tame joyuM te mujaba nAnA nAnA sUtronA rUpamAM gahana jJAna pratipAdita thayela che. te tenI lAkSaNikatA che. kALa arthAt samaya (Time), avakAza (Space) ane pudgala (Matter) nA mULabhUta siddhAMto, zAzvatatAno niyama, aNu-paramANu vijJAna, daLanuM sAtatya, sArpakSavAda, UrjAnA siddhAMta, gatinA nicarmA, ane jaDatvavAda, zaktinA niyamo, TelipathI, TeliporTIMga, dhvaninA nirmA, mananI agAdha zakti...... A badhuM ja zAstromAM suMdara rIte nirUpAyeluM che. ane teno hetu mAnavajAta ane vizvanA kalyANa mATe ane aMte dareka AtmAnA mokSa mATenI vidyA samajAvavAno che. kyA kyA upakaraNozI vastu paristhitinuM saMpUrNa darzana (Complete knowledge) prApta thAya che, teno javAba ApatA bhAratanA A prAcInatama mahAna vijJAnI saMkalanakAra zrI umAsvAtijIe kahyuM che ke sat, saMkhyA, kSetra, sparza, kALa, aMtarabhAva vagerezI saMpUrNa darzana pAmI zakAya che. emaNe ema paNa lakhyuM che ke padArtha mAtramAM, pachI te jaDa hoya ke cetana, dareka padArthamAM nityatA ane kSaNikatA sAthe sAthe hoya che. eTale ke amuka apekSAe te nitya hoya che to amuka apekSAe te anitya hoya che. ane te rIte te parivartanazIla hoya che. AInsTAIne kahyuM che ke pudgalane sthAna Ape te ja avakAza che, pudgalane avakAza che. pudgala ane avakAza ekabIjA sAthe paraspara saMkaLAyela che. avakAza vinA pudgala saMbhava nathI. avakAza na hoya to pudgala paNa na hoya. te jaNAvatuM eka vidhAna zrI umAsvAtijIe paNa karyuM che. temaNe kahyuM ke jeTalA kSetramAM eka paramANu rahI zake teTalA kSetrane pradeza arthAt eka AkAza pradeza kahe che, jIva vijJAna : have jIvavijJAnanI vAta karIe to ApaNA vijJAnI zrI jagadIzacaMdra bojhe vRkSAmAM paNa jIva che evuM pratipAdita karyuM che. vanaspatimAM jIva che evuM jaina zAstromAM spaSTa rIte kahyuM ja che paNa eka pagathiyuM AgaLa jaIne pRthvI, pANI, agni ane havAmAM paNa jIva-AtmA che evuM darzAvyuM che. Ama A dizAmAM yogya saMzodhananI jarUra che. jethI ApaNe vizvane yogya dizA ApI zakIe. alabatta, saiddhAntika rIte sAbita karavA mATe A aMgenA prayatno kyAMka kyAMka cAlu thaI gayA che. vAcaka zrI umAsvAtijIe jIvanA vibhAga pADyA che. jenuM vadhAre sArUM, vikasita cittataMtra te uccatara prANI jene jaina paribhASAmA saMzI kahe che. te sivAya alpavikasita cittataMtravALA eTale ke asaMta arthAt saMjJA vagaranA jIvo eTale ke jaDa dekhAtA padArthomAM paNa cetanA hovAnuM temaNe kahyuM. temaNe jaNAvyuM ke pANI ane havAmAM paNa jIvatva che. jIvonA prakAra tarIke traNa-sthAvara, traNa eTale hAlatA cAlatA. - *
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ temAM beIdriya. caurindriya, paMcendriya vagere. sthAvara arthAt ekendriyamAM pRthvI, pANI, agni, vAyu, vanaspati. temAM paNa vanaspatimAM sAdhAraNa vanaspati ane pratyeka vanaspati, sAdhAraNa vanaspati eTale nigodanA jIvo. temAM ekendriyathI laIne paMcendriya jIvomAM paNa saMmUrhita jIvonI utpatti. A badhAnuM savistara varNana. kharekhara addabhuta ane akalpanIya che. keTalo vizad vicAra ApaNI prAcIna saMskRtie karyo haze? tatvArthAdhigama sUtranA be sUtro (jIvavijJAnanA) khUba dhyAnArha che. 1. upayogI sUkSaNam I sentience (application of knowledge) is defining characteristic of life of soul. jIvanI saMjJA ke vyAkhyA e che ke pUrvasaMcita jJAna tathA anubhavano ke bodhano svocita, potAnI meLe upayoga kare te jIva che. jIvanI AvI sacoTa vyAkhyA vijJAnamAM paNa upalabdha nathI. upayoga-bodhane laIne ja potAnuM tathA Itara paryAyonuM jJAna thAya. sukha, duHkhano anubhava thAya.... vagere. 2. pararaparopa nIvAnAm | The function of the soul is to render service to one another, ekabIjAne upakArI thavuM te jIvano svAbhAvika hetu che. pahelI najare kadAca AnuM UMDANa khyAla nahi Ave paraMtu A sUtrano hetu ahiMsAnI AjJA che. eka jIva bIjA jIvanA prabhAvamAM che. Mach's principle of physics pramANe vizvano eka eka aNu ekabIjA sAthe saMkaLAyela che. vizvamAM eka aNumAM kyAMka pheraphAra thAya ke khalela pahoMce to AkhA vizvanI saMracanAne asara thAya, khalela pahoMce. tema eka jIva bIjA jIvane duHkhI kare to AkhA vizvanA pratyeka jIvane tenI asara thAya ja. e vAta AmAM garbhita rIte nihita che. We are influenced by the rest. We all are entangled. koIpaNa jIvane mana, vacana, kAyAthI duHkhI na karI zakAya. jIva vijJAnamAM vanaspatizAstra anvaye aneka mahattvanI vAtonuM vijJAna bhareluM che. prathama to vanaspatimAM jIva che ane saMvedanA che, evI gahana jaina zAstranI vAtane vijJAnane siddha karatAM 20mI sadI lAgI. jagadIzacaMdra bojhe te siddha karyuM. ethI vizeSa jaina zAstromAM to sAdhAraNa vanaspatikAya ane pratyeka vanaspatikAyano siddhAMta ApavAmAM Avyo che. vanaspatikAya jIvane mULabhUta saMjJAo (instinct) hoya che, saMvedanA hoya che te to have vijJAne svIkAryuM ja che. paNa A jIvone kaSAya hoya che ane vezyA hoya che te jaina zAstrokta vAta samajavA jevI che. jemake vanaspatinA AbhAmaMDaLanA raMgo lIlo, pILo vagere te tenI vezyA che. te tenI bhAvanAo ane svabhAva vyakta kare che. jevuM anna tevo oDakAra, jevuM ApaNe khAIe, tevA ApaNA vicAro thAya. dA.ta. baTAkA, sUraNa vagere kaMdamULamAM saMgraha vRtti eTale ke lobha che, tethI te daLadAra thAya che. AvA padArtho levAthI zakya che, ApaNane lobha kaSAya thAya. gaNita zAstra : jaina darzanamAM gaNitavijJAna upara paNa graMtho lakhAyelA che. navamI sadImAM zrI mahAvIrAcAryano graMtha gaNitasAra saMgraha gaNita jevA kaSTasAdhya viSaya upara suMdara prakAza pADe che. tenA navA adhyAyamAM bIjagaNita, bhUmiti ane aMkagaNitanA adbhuta siddhAMto che, jemAM vargamULa (Sqare root), ghanamULa (cube root), apUrNAMka (Fraction), samaya, dazAMza paddhati tathA pAI nI sUkSama gaNatarI upara paNa vistRta varNana karavAmAM AvyuM che. A sivAya svayaMbhuva, devanaMdi, AdinAtha vagere jainAcAryoe paNa gaNita upara suMdara prakAza pADyo che. jaina AgamomAM sUryaprajJaptimAM apUrNAMka upara khUba bhAra mukhyo che. jo ke jyotiSapAtAla nAmano jaina graMtha atyAre aprApya che. je saMbhavata : zrI mahAvIrAcArye lakhela che. mAnasazAstra: mAnasazAstra vize paNa jaina graMthomAM UMDANapUrvaka ullekha thayelo jovA maLe che. mati, smRti, saMjJA, vicAra, nirNaya, e matijJAna che ane te Indriya ane manane lIdhe che. evuM pratipAdana zAstramAM karyuM che. mananA be bheda che. bhAva mana ane dravya mana. Adhunika vijJAne A dizAmAM saMzodhana karavAnI jarUra che. jeTaluM prANInuM mana-magaja vadhu vikasita teTaluM te uccatara prANI kahevAya che. saMjhina : samanaraT : (34dhyAya-, sUtra ) A uparAMta parapIDana vRtti vize zAstravacana che ke parapIDana mAnavInA manano eka AviSkAra che. potAnA kahevAtA siddhAMtonI rakSA karavA mATe ghaNA bIjAne pIDe che. e vRttinuM UrdhIkaraNa zakya che. eno mArga paNa emAM batAvyo che. nyAyAdhIza uttama kakSAnA parapIDaka che ema nathI lAgatuM?
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ Cazu? Thought - Thought * SPECT studies : Mana, vachana, kaya, Pudgala. sarva zrImahAvIrasvAmi paramAtmAe kahyAM che ke, zarIranI kriyAthI, vANInA upayogathI ane mananA vicAra mAtrathI karmano baMdha thAya che. tethI mana, vacana, kAyAnA yogamAM sAvadha rahevuM. zArIrika kriyAthI jema ke mAravAthI karmabaMdha thAya te turata samajI zakAya. vANInA doSathI koIne duHkha pahoMcADavAthI karmabaMdha thAya te paNa kadAca samajI zakAya paraMtu vijJAna cheka hamaNAM sudhI mananA vicArone taraMgamaya ke abstract mAnatuM hatuM eTale ke enA aNumaya astitvane svIkAratuM nahotuM. jyAre spect ane MRI nA prayogomAM siddha thayuM che ke manano pratyeka vicAra, pratyeka lAgaNI jemake krodha, dayA vagere magajanA eka cokkasa kendramAM udbhave che ane te mazInamAM noMdhAI zake che eTale ke te podugalika che. ethI prabhunI vAta spaSTa thAya che ke ApaNo pratyeka suvicAra ke kuvicAra eka chApa UbhI kare che, e ApaNA zarIramAM ke vizvanI vyavasthAmAM tethI ja karma baMdhano hetu bane che. ApaNI vANIno eka eka zabda paNa samasta vizvamAM vyApta thAya che ane AkhA vizvanA aNue aNue ane jIvamAtrane asara kare che ane e pAcho ApaNane potAne paNa sauthI vadhu asara kare che. tethI ja pratyeka kriyA, pratyeka zabda ke pratyeka vicAramAM apramatta/sAvadha rahevuM, jAgrata rahevuM, tevo prabhu vIra paramAtmA vAraMvAra upadeza Ape che. chaso varSa pahelAM sAdhuo mAnasapRththakaraNa manocikitsA karatA hatA. khuda sigamaMDa phroIDane Azcarya thAya evI vAto e kALanA lakhANomAM jovA maLe che. CE ALLALLPAL (Directions): AcArAMga niryuktimAM zrI bhadrabAhusvAmIe dizAnI carcA karatAM jaNAvyuM che ke bharatakSetramAM je dizA sUryodayanI che te airavatakSetramAM sUryAstanI che ane bharatakSetramAM sUryAstanI je dizA che te airavatakSetramAM sUryodayanI che paraMtu badhAja kSetramAM uttaradizAmAM merU parvata che. A lakhavA mATe cokkasa emanI pAse amerIkA (airAvatakSetra) nI koIka AdhArabhUta mAhitI haze. (2) vrata, tapasyA aMgenuM vijJAna ane AhAra vijJAnaH jaina dharmamAM batAvela dhArmika anuSThAno tathA cha Avazyaka (sAmAyika ane pratikramaNa sahita), cha atyaMtara tapa ane bAhA tapa, kaThora custa tapasyA (ekAsaNA, AyaMbila, upavAsa), AhAranA niyamo, AhAranI Adata (AhAra vijJAna), rAtribhojana tyAga, vigaI - mahA vigaIvALA AhArano tyAga, kAyotsarga ane jaina dhyAnanI zarIra para paDatI suMdara asara, dharmamAM nirUpelI soLa bhAvanAonuM anusaraNa. A badhI bAbato tathA anuSThAno saMpUrNa zArIrika tathA mAnasika svAcya, bhAvanAtmaka pragati temaja AdhyAtmika unnati lAve che. A vAta saMpUrNa vaijJAnika che. A dizAmAM Adhunika paddhatithI saghana prayogo thAya to samAjane khUba phAyado thAya tema che.
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ e ja rIte ApaNuM tithivijJAna dhyAnathI joIe to khabara paDe ke caMdranI pRthvInI AsapAsanI parikramAne lIdhe zarIramAMnA pANInA jaththAmAM thatA vadhArAnI, enI zarIranA pI.eca. para thatI asarone dhyAnamAM rAkhI A niyamo ghaDAyA che. A kAraNe tithinA divase amuka prakAranA lIlA zAkabhAjI TALavA mATenA A niyamo che ke jethI ekaMdare ApaNuM svAthya sArI rIte jALavI zakAya. jaina dharmanA rAtribhojanatyAga sAthe AjanuM vijJAna paNa sahamata thayuM che. sUryAsta pachI lIdhela khorAkanuM zaktine badale sIdhuM carabImAM rUpAMtara thAya che ane zarIranI cayApacayanI kriyA astavyasta thaI jAya che evuM vaijJAnika prayogothI siddha thayuM che. vijJAna kahe che ke sAMje saMdhyAkALe zakya teTalA vahelA jamI levuM joIe. tethI rAtribhojana- tyAga saMpUrNapaNe koIpaNa jAtanA apavAda vagara apanAvavA yogya che. tethI vajana paNa kAbumAM rahe che. jo ke jaina dharmamAM sUryAsta vakhate ane pachI aneka sUkSma jIvonI utpattithI AhAra doSita thAya che ane te khAvAthI hiMsA thAya che tenuM paNa varNana che, jethI rAtribhojana mahApApa che ane A vAta paNa vaijJAnika rIte siddha thayela che. jaina zAstramAM AhAra traNa rIte thAya che tenI vAta che. 1. prakSepAhAra (sAmAnya AhAra paddhati) 2. ojAhAra (Embryo feeding) ane 3. lomAhAra. lomAhAranI vAta kamAla che. aThavADiyAo ane mahinAonA upavAsa daramyAna manuSyo ke prANIo kevI rIte jIvatA hoya che te vijJAna mATe eka koyaDo che. jaina darzanamAM tenuM dizAsUcana tathA samAdhAna lomAhAramAM che. cAmaDInA chidro gaMdha vagere yukta paramANumAMthI yogya jIvanazakti, vaizvikazaktimAMthI maLI zake. jainomAM sAmayika (48 miniTa AtmaciMtana, svAdhyAya, mauna) ane pratikramaNa (gurusamakSa pAponI AlocanA ane punaH kadI na karavA tenI pratibaddhatA) nuM khuba mahattva che. temAM dhyAnavijJAna che. sAthe karmakSayanI prakriyA che. atyaMta sUkSma vAta che. sAmAyikamAM samatA sAthe karmanirjarA, rAgadveSamukti, moha-zokathI viraktinI vAta che. pratikramaNamAM bhUtakALa mATe prAyazcita, vartamAna kALa mATe vizuddhi ane bhaviSya mATe vizalyanI adUbhuta prakriyA che. jaina AcAromAM tapanuM vibhAjana bahu suMdara rIte thayuM che. jeTaluM mahattva bAhA tapanuM che teTaluM ja nahi balake tethI paNa vadhu mahattva AMtarika | atyaMtara tapanuM che. bAhAtapamAM anazana (cAra prakAra ke traNa prakAranA AhArano tyAga), UNodarI (bhUkha karatAM ochuM khAvuM), vRttisaMkSepa (vRtti upara kAbu rAkhavo), rasatyAga (ghI, dUdha, dahIM, pakavAjha vagereno tyAga), kAyakleza (zarIrane kaSTa ApavuM), saMlInatA (zarIranA aMgene saMkocI rAkhavA) Ave che. atyaMtara tapamAM prAyazcita, vinaya, vaiyAvacca (sAdhu, gurUjI ane vidvAno ane vaDIlanI sevA - suzruSA), svAdhyAya, kAyotsarga ane dhyAna Ave che. bAhA ane atyaMtara baMne prakAranA tapa AtmAnI unnatinA pagathiyA che. jaina dhyAnamAM sAmAyika, pratikramaNa ane kAyotsarganA suMdara nirUpaNa che. A uparAMta prekSAdhyAna, graMthibheda ane AtmAnuM AtmA vaDe dhyAna vagere aneka prakAre dhyAna sAdhanA karavAnI vAta Ave che. guNavattAnI draSTie jainomAM dharmadhyAna ane zukaladhyAnane AgavuM batAvI temAM ja mana sthira karavAnI AjJA che. azubha dhyAna svarUpa ArtadhyAna ane raudradhyAnathI dUra rahevAthI kaSAyothI mukti maLe che ane mana praphUllita rAkhI zakAya che. (3) tabIbI vijJAna : tabIbIvijJAna vize uttarAdhyayana sUtra bRhaduvRtti, vipAka sUtra, AcArAMga sUtra niryukti, sthAnAMga sUtra vageremAM savistRta varNana che. sAtvika AhAra, vigaI vagarano AhAra, tapazcaryA, manano nigraha, jIvana pratyeno hakArAtmaka abhigama, sAmAyika, pratikramaNa, dhyAna vagere apanAvavAthI hRdaya roga ane anya haThIlA rogo upara paNa kAbu meLavI zakAya che. svAthyane lagatI samasyA sAMprata samAjano saLagato prazna banI rahyo che. tyAre A saMjogomAM zArirIka ane mAnasika svAthya meLavavA mATe tathA jALavavA mATe jaina dharmanA siddhAMto sauthI vadhAre anurUpa jaNAya che. tene anusaravAthI hakArAtmaka svAthya prApta thAya che, rogonI nAbudI thAya che. ApaNI jIvanapaddhati ghaNA AjIvana rogo jevA ke hRdayaroga, bI.pI., DAyAbiTIsa, lakavA tathA kensaranI kAraNabhUta che. ApaNI kharAba jIvanazailI, AhArazailI, kasaratano abhAva tathA mananA nakArAtmaka abhigamanA kAraNe ghaNA haThIlA rogo ghara kare che. jo jaina jIvanapaddhatithI jIvavAmAM Ave to A badhA rogo upara kAbu meLavI zakAya. A aMge thoDughaNuM saMzodhana thayuM che. paNa jaina AhAravijJAna ane jIvanazailI
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ uparavizeSa saMzodhana karavAnI tAtI jarUra che, jenAthI ghaNAnuM kalyANa thaI zake. jaina Agama taMduveyAliya payagrA graMthamAM garbhavikAsa (Embryology) nuM varNana che. tathA zarIrasaMracanA (Anatomy) nuM vivaraNa paNa jaina AgamomAM che. (4) anya vijJAna : dhvanivijJAna, maMtravijJAna, yaMtravijJAna, paryAvaraNanI jALavaNI, arthazAstra, jyotiSazAstra, dhAtuvijJAna, AbhAmaMDaLanuM vijJAna vagere vijJAnanuM paNa jaina darzanamAM nirUpaNa thayuM che. jaina Agama anuyogadvAra sUtramAM rAga-rAgiNI, dhvani ane zabdanI abhuta asaro upara suMdara vivaraNa che. prabhu mahAvIra mAlakauMsa rAgamAM dezanA ApatA evuM kahyuM che. jainonuM maMtravijJAna, yaMtravijJAna ane dhvanivijJAna paNa gahana che. jaina paraMparAno navakAramaMtra atyaMta prabhAvaka gaNAya che. tenI bIjI paNa moTI eka vizeSatA che ke te saMpUrNapaNe bina sAMpradAyika che. temAM tIrthaMkara paramAtmA ke siddha, AcArya, upAdhyAya ane sAdhu tarIke koInA vyaktigata nAma nathI. e kakSAe pahoMcela koIpaNa tIrthaMkara, siddha, AcArya, upAdhyAya ane sAdhu je koI hoya te saune bhAvapUrvaka vaMdana karI temanA guNo potAnAmAM UtAravAnI vAta che. chelle A jagatamAM vicaratA ane pUrvanA je koIpaNa sAdhu (saccaritra) ne namaskAra dvArA suMdara vinayanI vAta karI che. jainonA anatya sUtramAM kAyotsarga pUrvenI bhUmikA ane temAM thatA anaicchika sulama doSonuM suMdara vaijJAnika Alekhana che. TUMkamAM, dhAmirka sUtromAM paNa khUba UMDANa che. jaina zAstromAM AvatI vezyAo AjanA AbhAmaMDaLanI kirliyana tasvIro dvArA samajAvI zakAya. jaina sUtromAM rasAyaNazAstra ane dhAtuvijJAnanI vAta che. pAro kema sidhdha karavo ane suvarNa siddhi kevI rIte prApta thaI zake tenA paNa ullekho che. jaina jyotiSazAstra to jagavikhyAta che ja. paramAtmA mahAvIrasvAmie ahiMsAne dharmamAM agrImatA ApI sAthe paryAvaraNanI samatulAnA mahattvanA siddhAMta ApyA. bhagavAna mahAvIranA arthazAstrane lagatI ane arthavibhAjananI paddhatinA atyaMta suMdara siddhAMto jo vizvamAM prasare to koIpaNa manuSya daridra na rahe. A darzAve che ke jIvananA sUkSmAtisUkSma pAsAonuM paNa jaina darzana pAse gahana ciMtana che. ane vizeSa chaNAvaTa sAthe tenA upoyonI adbhuta vAto che. jaina darzanamAM abhuta kAmirkavAdano nirdeza karAyo che. karmavAdanA siddhAMto dvArA jagatanI sUkSmAtisUkSma ghaTanAo adUbhata rIte samajAvI zakAya che. kono janma kaI yonimAM thayo, kone kevuM sukha, samRddhi ke dukha kema maLe che te tenA dvArA samajAvI zakAya. karmavAdane Ama to kadAca jineTika koDiMga sAthe tArkika saMbaMdha che. paNa sAcuM pUcho to karmavAdae jineTIka koDiMga karatAM vadhAre tarkabaddha che ane sacoTa che. bIjI rIte kahIe to kAmika koDiMgamAM jineTika koDiMga siddha karI zakAya che ane te ja vijJAnano kArya -kAraNa siddhAMta (Principle of causality) che. jema karmavAda jaina darzananuM hRdaya che. tema cAlAda (anekAMtavAda) jaina darzananuM mastiSka (magaja) che. atyAranA prasiddha sApekSavAda karatAM jainadarzanano syAdvAda vadhu sacoTa che. ane brahmAMDanA niyamonI vyAkhyA vadhu sArI rIte samajAvI zake che. emAM koI bAMdhachoDane avakAza nathI.eka tulanAtmaka abhyAsa mujaba AkhI kavonTama thiyarI ApaNA anekAMtavAda ane saptabhaMgI dvArA suMdara rIte samajAvI zakAya tema che. anekAMtavAda e eka bhautika vAstavikatA che te siddha karI zakAya tema che. jaina darzana to karmane paNa eka paugalika svarUpamAM svIkAre che. te eka atyaMta adabhUta vAta che ane te vaijJAnika prayogo dvArA siddha thaI zake tema che. jaina darzananA lAkSaNika siddhAMto - ahiMsA, anekAMtavAda, saptabhaMgI, dharma-karmanA siddhAMta, kramabaddha paryAya.... A badhuM kavonTama phijhikasa, kAryakAraNabhAva (auslity), Entanglement, Determinism, mach's Principle, utkrAMtinA vaijJAnika siddhAMta vagere sAthe suMdara rIte samajAvI zakAya. TUMkamAM jaina darzana ane Adhunika vijJAnamAM keTalIya vAto samAMtara che. ane vijJAnanA vikAsa sAthe jaina darzananI A badhI vAtone vadhu ne vadhu vaijJAnika puSTi maLI rahI che, je AjathI 100 varSa pUrve na hotuM. tAtparya e ke vijJAnano vyApa hajI vadhaze to jaina dharmanI vAto hajI vadhu sArI rIte samajI zakIzuM. jaina Agama ane jaina purAtana graMthomAM ghaNI badhI vigato evI nirUpAyelI che ke je sAMprata vijJAnanA jJAnathI paNa samajI zakAI nathI. A rIte jovA jaIe to jaina darzana pAse UrjAnA stroto vize, AhAranA
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ anya vikalpo vize, kArmika baMdhano, AhAra, svAcya, bhautika vijJAna, jIvavijJAna, vagere vijJAnamAM karavA jevA aneka navA saMzodhano para dhyAna kendrita karI, yogya pariNAmo meLavI jaina dharma taraphathI mAnava jAtine zreSTha bheTa ApI zakIe. sAcuM pUcho to jaina darzananA pratyeka niyamamAM - siddhAMtamAM vijJAna samAyeluM che kAraNake bhagavAna mahAvIra sarvajJa hatA. Adhunika vijJAnanI ghaNI badhI maryAdAo che. tethI avAra navAra ApaNA draSTikoNane - mAnyatAne badalavI paDe che. jyAre vidvAnonA mate jaina darzana zAzvata hovAthI emAM tasuye badalAvane avakAza nathI. jaina darzanamAM batAvelI AtmA, punarjanma, mokSanI vAto vijJAnanI samajanI bahAra che. ApaNe ApaNA zAstrone khoTI rIte samajavAnI bhUla eTalA mATe karIe chIe ke Adhunika vijJAna pAse emAM darzAvela satyo samajavA jeTaluM uDANa nathI ane vijJAnanA mApadaMDane maryAdA che athavA to zAstronA bhASAMtara, rUpAMtara vakhate kyAMka kazuMka rahI gayuM hoya. game te hoya to paNa ApaNe ApaNA dharmamAM zraddhA rAkhavI paDaze. hA, saMpUrNa vizvAsa ane samarpaNa jarUrI che. ApaNe ApaNA mahAna karmone samajavA mATe sAmyak draSTino vikAsa karavo joIe. sAthe sAthe vijJAna meLavela siddhi ane samajane paNa biradAvavA rahA. je vAto vijJAne sarva siddha karI che. ane jeno dhArmika vidhAno sAthe meLa na khAto hoya tevI vAtone rIsarca dvArA cakAsavI joIe ane je te samayanA satyane yathocita svIkAravAmAM kSobha na anubhavavo joIe kemake satyathI upara, prAmANikatAthI vizeSa kazuM ja nathI. agAu jaNAvyuM te mujaba AkhIye bhAratIya saMskRti e kALe unnatinA zreSThatama zikhare hatI. pavitra vedo, bauddha graMtho tathA te kALanA anya darzanomAM paNa kharekhara addabhuta jJAna - vijJAna nI vAto lakhAyelI che. jeno yathocita abhyAsa AkhIya mAnavajAtI ane pRthvInA jIva mAtrane kalyANa arpI zake. Aje ApaNe badhAe kaTibaddha thaIne pratijJA karavI paDaze ke ApaNA dharmanA amUlya vArasAne samajIzuM. tene garimA pradAna karIzuM. badhAthI vadhAre utkRSTa saMzodhana karI samasta pRthvI paranA jIvonA utthAna mATe prayatna karIzuM to vizvakalyANa ane vizvazAMtinuM jaina dharmanuM svapna sAkAra thAya ane sAthe sAthe kSaNano paNa pramAda karyA vagara potAnA AtmAnA kalyANa mATe AtmasAkSAtkAra karI muktinA paMthe prayANa karI zakIzuM. vijJAna ane dharmazAstronA yatkiMcita uMDANa samajavAmAM A lekha lakhavAmAM madadarUpa tamAma tajajJo, vaijJAniko tathA paMDitono huM hRdayapUrvakano AbhAra mAnuM chuM. tema chatAM A lekhamAM ke anyatra mArI buddhinI maryAdAnA kAraNe jinAjJA virUddha mArAthI kAMI paNa prarUpaNA thaI hoya to te mATe micchA mi dukkaDam.