Atmanand Prakash Pustak 074 Ank 02

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Catalog link: https://jainqq.org/explore/531836/1

Page #1

આત્મ સં. ૮૨ (ચાલુ) વીર સં. ૨૫૦૩
વિક્રમ સં. ૨૦૩૩ માગશર
વાર્ષિક લવાજમ રૂા. છ
સદાચારનું બળ मनोग्लानिक्षयस्तस्मात् तस्मात् सद्भावनादयः । दौर्भाग्यापगमस्तस्मात् तस्मादानन्दि जीवनम् ।।
સદાચારના બળે માનસિક ગ્લાનિ નષ્ટ થાય છે. સદ્દવિચાર જાગ્રત રહે છે, દુર્ભાગ્ય દૂર થાય છે અને જીવન આનંદિત થાય છે.
“ વાળમારતી 'માંથી
*
પ્રકાશક : શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા-ભાવનગર
પુસ્તક : ૭૪ ]
ડીસેમ્બર ૧૯૭૬
[ અંક : ૨

Page #2

લેખક
પૃ8
: અનુક્રમણિકા : લેખ મહાભિનિષ્ક્રમણ
સ્વ મનસુખલાલ ટી. મહેતા ૨૯ મૃત્યુ મરી ગયું રે લોલ !
શ્રી ખીમચ દ ચાંપશી શાહ ૩૩ પાણી -આકાશનું અને પૃથ્વીનું
પૂ. ઉપાધ્યાય અમર મુનિ ૩૭, મૌન એકાદશી આધ્યાત્મિક મહત્વ
અમરચંદ માવજી શાહે ૩૯ झान क्रियाभ्यां मोक्षः
૫. પુર્ણાનંદવિજયજી મ. ૪૧ રત્નાકર પચ્ચીશી અનુવાદ
| શ્રી એન. ડી. શાહ ૪૪ ધર્મમાગને યાત્રિક આત્મા સમાજને | કલ્યાણમાગ ચીંધે છે
શ્રી રતિલાલ દીપચંદ દેસાઈ ૪૭ એ સૌજન્યશીલ મનસુખભાઈ
શ્રી ગુલાબચંદ લલ્લુભાઈ શાહ ૪૯ સમાચાર સંચય
૫૧
આ સભાના નવા માનવતા પેટન સાહેબ - શ્રી મગનલાલ જેઠાલાલ શાહ | શ્રી મનમોહનદાસ પુલચંદ તાળી
નવા આજીવન સભ્ય | શ્રી રતીલાલ મોહનલાલ શાહ
મુંબઈ ભાવનગર
કઠવાડા
સુધારો કાર્તિક માસના અંકમાં નવાં પેટ્રન તરીકે શ્રી નિરંજન દામાદર શેઠ -ભાવનગર એમ છપાયું છે. તેમાં “ પેટન ” ને બદલે આજીવન સભ્ય એમ વાંચવા વિનંતી.
| | ખાસ નોંધ ગત આસો માસના અંકમાં પાના ન, ૨૪૧ ઉપર “એક અનેકાંકી નાટક ” નામનું કાવ્ય છપાયું છે તેના રચયિતા પૂ. મુનિશ્રી પ્રદ્યુમ્નવિજયજી મહારાજ છે તે વિદિત થાય.
હવે પછીના એક | શ્રી મનસુખલાલ તારાચંદ મહેતા સ્મરણાંજલિ અંક
“ શ્રી જૈન આત્માનંદ પ્રકાશ ને હવે પછીના અંડક પોષ-મહા માસનો સંયુક્ત અંક તરીકે સ્વ. શ્રી મનસુખલાલભાઇને સ્મરણાંજલિ રૂપે તા. ૧૯-૨-૧૯૭૭ના રોજ બહાર પડશે, તે પરિચિત, સ્નેહીઓ તથા પ્રશંસકોને સ્વર્ગસ્થ શ્રી મનસુખલાલભાઈ અંગેન! - મરણ, જીવનપ્રસ'ગા વિ.ના લેખે તા. ૩૦-૧-'૭૭ પહેલા મોકલી આપવા વિનંતી છે.

Page #3

આ સભાના નવા માનવતા પેટ્રન શ્રી જશુભાઈ ચીમનલાલ શાહ
જીવનની ટૂંકી રૂપરેખા
જેમના જીવનમાં કુશાગ્ર બુદ્ધિ, તીવ્ર સમજશક્તિ અને દૃઢ મનોબળને સમન્વય થયેલ છે, તેવા શ્રી જ સુભાઈ ચીમનલાલ શાહુના જન્મ પાટડી નજીક આવેલા સુંદર અને રળિયામણા માલવણ ગામમાં તા. ૨૦-૬-૧૯૩૨ના થયા હતા. તેમના પિતાશ્રી ચીમનલાલ જેઠાલાલ શાહનો વ્યવસાય મુંબઈમાં હતા, અને શ્રી જસુભાઈના ઉછેર પણ મુંબઈમાં થયો. માત્ર ચાર વર્ષની વયે જ તેઓ મુંબઈ આવ્યા અને પ્રાથમિક શિક્ષણ બાબુ પન્નાલાલ સ્કુલમાં લીધુ'. આ સ્કુલમાં વ્યાવહારિક શિક્ષણની સાથોસાથ ધાર્મિક શિક્ષણ પણ ફરજિયાત હતું. સ્વ. શ્રી માવજી.
દામજી શાહે વરસ સુધી ધાર્મિક શિક્ષણની જવાબદારી અદા કરેલી અને તેમના હાથ નીચે હજારો વિદ્યાર્થી એ અભ્યાસ કરી ગયા જે પૈકી શ્રી જ સુભાઈ પણુ એક હતા. બાલ્યવયે જે સરકાર પડે છે, તે જીવનમાં કયારેય ભૂ સાતા નથી.
માતા પિતાને સંતાનમાં માત્ર એક જ પુત્ર જસુભાઈ અને એક જ પુત્રી ચંદ્રાબેન, એટલે પુત્રને ઉરચ કેળવણી અને સ સકાર આપવામાં પાછા વળી જોયું નહોતું. જસુભાઈ નાણાવટી અંગ્રેજી સ્કુલમાંથી મેટ્રીક થયા અને પછી આગળ અભ્યાસ અર્થે જ જયહિંદ કૈલેજમાં દાખલ થયા. તેમની વિદ્યાર્થી કારર્કિદી ભારે તેજસ્વી હતી. આ કેલેજમાં બી. એસ. સી ની ડીગ્રી પ્રાપ્ત કરી તેમણે પોતાનું લક્ષ્ય ધારાશાસ્ત્રી બનવા માટે કેન્દ્રિત કર્યું.
જીવનમાં જે પ્રાપ્ત થાય છે, તેને માણસ સૌ પ્રથમ પોતાના મનમાં જ ઉત્પન્ન કરતા હોય છે. એક પથ્થર કે ઈંટ મૂકાય તે પૂર્વે શિપીના મનમાં આખા મકાનને આકાર જેમ પ્રત્યક્ષ હોય છે, તેમ માણસ જે વસ્તુને પ્રાપ્ત કરે છે તે સર્વ વસ્તુ પ્રથમથી જ તેમણે પોતાના મનમાં અંકિત કરી લીધી હોય છે. જસુભાઈના પિતાશ્રી તે વેપારી હતા, પણ તેમ છતાં કાયદાની લાઇનમાં નિષ્ણાતુ બનવાનો પુત્રનો દઢ સંક૯પ હતા, જે પુરુષાર્થ દ્વારા તેમણે સિદ્ધ કર્યો. બી એસ સી. થયા પછી ઈ.સ. ૧૯૫૭માં તેમણે એલ.એલ.બી ની પરીક્ષા પાસ કરી. પર તુ જસુભાઇનું લક્ષ્ય તો તેથી પણ ઘણું આગળ હતું’. ‘માણસ સંપાદન કરી શકે તેના કરતાં તેનું લક્ષ્ય વધારે લાંબુ હોવું જોઈએ ” એ સૂત્રને તેમણે પોતાના જીવનમાં ચરિતાર્થ કરી બતાવ્યું છે. એલ.એલ.બી.થી સંતોષ નહિ પામતાં તેમણે કાયદાને આગળ અભ્યાસ કર્યો અને ઈ.સ. ૧૯૬૧માં સોલિસિટરની અત્યંત કઠિન પરીક્ષા પસાર કરી તેઓ સેલિસિટર થયા.
જગતમાં મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારનાં મનુષ્ય હોય છે. ‘કરીશુ જ’, ‘નહિ કરીએ ” અને “ કરી શકીશું નહિ.' પ્રથમ પ્રકારનાં મનુષ્ય બધું જ પૂરું કરે છે, બીજા પ્રકારના દરેક બાબતમાં વિરુદ્ધ થાય છે અને ત્રીજા પ્રકારના મનુષ્યો દરેક બાબતમાં નિષ્ફળ જાય છે. શ્રી જસુભાઈ પ્રથમ પ્રકારના માણસ છે. તેમણે માત્ર સેલિસિટર થવાની મહત્વાકાંક્ષા સિદ્ધ કરી

Page #4

છે એટલુ' જ નહીં, પણ પેાતાની દિવ્ય પ્રતિભા, મિલનસાર પ્રકૃતિ અને અન્યને સહાયરૂપ બનવાની વૃત્તિના કારણે ટ્રૂ'ક વખતમાં જ ધીકતી પ્રેકટીસ જમાવી નામના અને કીર્તિ પ્રાપ્ત કરી છે.
Work is Worship- કામ કરવામાં જ તે ઈશ્વરની આરાધના માને છે. તેમની રહેણીકરણી પરથી દેખાઈ આવે છે કે, His daily life is his temple and his religionએમનું જીવન ધેારણુ જ એમના માટે મદિર અને ધમ સ્વરૂપ બની ગયા છે. સોલિસિટર થયા પછી શરૂઆતમાં તેમણે અમીન એન્ડ દેશાઇ સોલિસિટરની ફ્મમાં કામ કર્યું અને ઈ.સ. ૧૯૬૩માં રૂસ્તમજી એન્ડ જીનવાલા સોલિસિટરની ક્ર્માંમાં ભાગીદાર તરીકે જોડાયા. આ રીતે આ લાઈનના સ’પૂર્ણ અનુભવ પ્રાપ્ત કરી છેલા કેટલાક વર્ષોથી તેઓ પોતાની સ્વતંત્ર રૅમ શાહુ એન્ડ સ’ઘવીના સ'ચાલક બન્યાં છે. તેમના પિતાશ્રી ચીમનલાલભાઇ પુત્રને સેાલિસિટર બનેલાં જોઈ સાષપૂર્વક ઇ સ. ૧૯૬૨માં સ્વર્ગવાસ પામ્યાં અને તેમના પૂ. માતુશ્રી વિમળાબેન આજે પણ પુત્રની સફળ કારિકદી જોઇ પાતાની જાતને ધન્ય માને છે.
કોલેજજીવન દરમિયાન ઈ. સ. ૧૯૫૫માં જસુભાઈના લગ્ન રાધનપુર નિવાસી શ્રી ચીમનલાલ સૂરચઢના સુપુત્રી શ્રી જ્યેાત્સનાબેન સાથે થયા. શ્રી જ્યેાત્સનાબેન શિક્ષિત, અત્યંત સસ્કારી અને કેળવાયેલા હાઇ પેાતાના પતિ માટે પ્રેરણારૂપ બન્યા છે. આ કારણે જ લગ્ન પછી પણ જસુભાઇ પેાતાની તેજસ્વી વિદ્યાથી કારકિદી જાળવી શકયા. પતિને આકાર આપવાની બાબતમાં પત્નીના હિસ્સા બહુ મેટા અને મહત્ત્વના હોય છે. બાહ્ય દૃષ્ટિએ પુરુષની દેખાતી સફળતાના પાયામાં પત્ની જ રહેલી હેાય છે. તેમના સુખી દાંપત્ય જીવનના ફળરૂપે તેમને એક પુત્ર અને ત્રણ પુત્રીરત્ન પ્રાપ્ત થયા છે. પુત્ર પરેશભાઇ ઈન્ટર કેમ ના અભ્યાસ કરે છે. મેાટી પુત્રી દીપિકાબેન સિનિયર બી.એ.માં છે. બીજી પુત્રી કલ્પનાબેન ૯મા ધારણમાં છે અને સૌથી નાના કવિતાબેન છઠ્ઠા ધારણના અભ્યાસ કરે છે.
એક વર્ષ પહેલા જ શ્રી જસુભાઈ અમેરિકાની મુસાફરી કરી આવ્યા છે. એ વખતે તે World Vegetarin Conferenceમાં ભારતના એક પ્રતિનિધિ તરીકે ગયા હતા અને ત્યાં સારુ એવું ફર્યાં હતાં. મહાવીર જૈન વિદ્યાલયના તે પેટ્રન છે. મૈત્રી, પ્રમેદ, કરુણા અને માધ્યસ્થ ભાવના તેમણે જીવનમાં ચિરત કરી છે, માણસ અનેક ધર્મશાસ્ત્રા શીખ્યા હાય પણ જો જીવનશાસ્ત્ર ન જાણતા હેય તેા તમામ અન્ય ધર્મ શાસ્ત્રા જાણવાના કાઈ અથ રહેતા નથી. જગતના એક સુપ્રસિદ્ધ લેખક રામારાલાએ જીવનશાસ્ત્ર વિશે સમજાવતાં લખ્યુ છે,
The formost Scienee in the world is the science of living in such wise as to produce the minimum evil and the maximum good possible, અર્થાત્ જગતનાં સર્વ શાસ્ત્રામાં જીવનશાસ્ત્ર એ ઉત્તમેાત્તમ શાસ્ત્ર છે. એની શ્રેષ્ઠતાનુ માપ એક જ છે. જે પ્રમાણે જીવન ગાળવાથી જગતનુ એછામાં એછુ' અકલ્યાણ થાય અને વધારેમાં વધારે કલ્યાણ સધાય તે જ ઉત્તમ જીવન શાસ્ર છે. શ્રી જસુભાઈના જીવન પર દૃષ્ટિપાત કરતાં સ્પષ્ટ દેખાઇ આવે છે કે તેઓ જીવનશાસ્ત્ર જાણે છે એટલું જ નહે, પણ તેને અનુરૂપ જીવન પણ જીવે છે.
શ્રી જસુભાઇ જેવા એક વિદ્વાન અને સનિષ્ઠ મહાનુભાવ પેટ્રન તરીકે આ સભા સાથે જોડાયા તે બદલ અમે આનંદ અને ગૌરવ અનુભવીએ છીએ અને તેમને દીર્ઘ આયુષ્ય
ઈચ્છીએ છીએ.

Page #5

બીએાનદ ‍
અંકઃ ૨
વર્ષ : ૭૪
વિ. સ. ૨૦૩૩ માગશર : ૧૯૭૬ ડીસેમ્બર
તંત્રી : સ્વ. શ્રી મનસુખલાલ તારાચંદ મહેતા • સહતંત્રી : શ્રી કાન્તિલાલ જગજીવનદાસ દોશી
મહાભિનિષ્ક્રમણ
લેખક :
સ્વ. શ્રી મનસુખલાલ તારાથઢ મહેતા માતાપિતાની સ ંમતિપૂર્વક બાળકે આચાય ભગવંત પાસે દીક્ષા લીધી અને યુવાન થતાં
માનદેવ મુનિ અગિયારે અંગે તેમજ છેદ. સૂત્રના પારગામી બન્યાં. કેટલાક વરસો બાદ આચાર્ય ભગવંત પેાતાના સુશિષ્ય માનદેવમુનિ સાથે વિહાર કરતાં કરતાં નાડાલ આવ્યા. આચાર્ય ભગવ‘તે માનદેવમુનિની ચેાગ્યતા જોઇ તેને આચાર્ય પદવીથી વિભૂષિત કરવા વિચાયુ અને લેાકેામાં આનંદ છવાઈ ગયા.
ભગવાન મહાવીરના નિર્વાણુની સાતમી સદીમાં મારવાડમાં આવેલા આપણા તીર્થસ્થાન નાડોલ ગામમાં ધનેશ્વર અને ધારિણી નામનુંતા એક સુખી દ ંપતી રહેતું હતું. પતિ પત્ની અને ધર્માંનિષ્ઠ અને ભાવિક હતા. ગૃહસ્થાશ્રમના ફળ રૂપે તેને ત્યાં એક તેજસ્વી અને ભવ્ય લલાટવાળા પુત્ર પ્રાપ્ત થયા. ‘પુત્રના લક્ષણ પારણામાં અને વહુના બારણામાં' કહેવત અનુસાર બાળકની સૌમ્ય મુદ્રા અને ભવ્ય કાંતિ જોઈ સૌ કાઇ કહેતું કે બાળક માટેા થતાં ભારે પરાક્રમી થશે. બાળકની નાની ઉંમરે જ ચૈાગાનુયાગે નાડોલમાં આચાર્ય શ્રી પ્રદ્યોતસૂરિજીનુ પધાર નાનુ` બન્યુ. આચાર્ય શ્રીના વ્યાખ્યાને એ બાળક પર ભારે અસર કરી. પૂર્વજન્મનો કોઈ ભારદારી સસ્કારી આત્મા હતા અને હીરાની કિંમત જૅમ સાચે! ઝવેરી કરી શકે, તેમ આચાર્યશ્રીએ બાળકની મુખમુદ્રા પરથી જોઇ લીધું' કે આ મેટો થતાં શાસન દીપાવે એવા શ્રમણ સુધને નાયક થવા સજાયેલા છે.
અરિહંત અને સિદ્ધ પછીનુ પ્રથમ સ્થાન આચાય નુ છે, એટલે આચાય પદ પ્રાપ્ત શાસનની રક્ષા કરવી એ કેાઈ સામાન્ય જવામ
નથી. ચક્રવર્તી કરતાં પણ આચાય'પદ સંભાળવાનુ કાય વધુ કિઠન છે. આવી મહાન જવાબદારી યુવાનવયના માનદેવ મુનિને સોંપ વામાં આચાય ભગવતના મનમાં આમ તે કશે। વસવસેા નહતા, કારણ કે માનદેવ મુનિ એ સ્થાનને બધી જ રીતે ચાગ્ય હતા. પણુ

Page #6

કા
મનમાં ઊંડે ઊંડે એક અદેશ તે હતું કે, ગયા એટલે સાધુ ઓ અને સાધ્વીજીઓ પિતાની જાતિ-કુળ-બળ-૩૫-તપ-રિદ્ધિ સિદ્ધિ–વિદ્યા મુઠ્ઠીમાં વાસક્ષેપ તૈયાર રાખી અપલક દષ્ટિએ અને લાભ પ્રાપ્ત થવા એ તે સદ્ભાગ્ય છે, આચાર્ય ભગવંત સામે જોઈ રહ્યા હતા. આચાર્ય પરંતુ આ બધા એવા રસાયણે છે કે જે મહારાજશ્રીએ પણ વાસક્ષેપ હાથમાં લઈમાનદેવ પચાવતા ન આવડે તે, પ્રાપ્ત કરનારના પતનનું મુનિના મસ્તકે નાખવા પિતાને હાથ ઊંચો પણ નિમિત્ત બની શકે છે. મુનિજની યુવા કર્યો. મુનિરાજે પણ જીવનની એ ધન્ય ઘડીએ વસ્થા, બ્રહ્મચર્યનું અપૂર્વ તેજ તેમજ ઉત્કૃષ્ટ વાસક્ષેપ નખાવવા પિતાનું મસ્તક નીચે નમાવ્યું. કેટિના જ્ઞાનના કારણે, વૃક્ષના મધુરાં અને સાધુઓ અને સાધ્વીજીઓએ પણ પોતપોતાના સ્વાદિષ્ટ ફળો પર જેમ પક્ષીઓ ચાંચ મારે વાસક્ષેપવાળા હાથ ઊંચા કર્યા. છે, તેમ કઈ કુષ્ટિ કરી તેને શિથિલ તે નહિ બનાવી દે ! સનતકુમારને પોતાના રૂપના અભિ
પરંતુ બરોબર એજ વખતે પ્રદ્યોતનસૂરિ માનના કારણે અને સ્થૂલભદ્ર જેવા સંયમીને
જીની દષ્ટિ માનદેવમુનિના બંને ખભા પર પડી પિતાની વિદ્યાના અભિમાનના કારણે સેસવું
અને ત્યાં એક ખભા પર તેમણે લક્ષમીજીનું પડયું'તું. પરંતુ આચાર્ય ભગવંત તિષ
ચિહ્ન જોયું અને બીજા ખભા પર સરસ્વતીનું વિદ્યામાં પ્રવીણ હતા અને માનવ મનિની ચિહ્ન નિહાળ્યું. એ દશ્ય જોઈ આચાર્ય શ્રી
મન માં કુંડલીમાં જે ઉત્કૃષ્ટ ગો સર્જાયેલા હતા, તે જોઈ મુનિજીની બાબતમાં તેઓ નિશ્ચિત બન્યા.
આછી કંપારી છુટી. તેમને થયું કે જ્યાં સુધી કે દેશના વડાપ્રધાનને નીમવામાં જે સંભાળ
આ તેજસ્વી આત્મામાં સરસ્વતીનું વર્ચસ્વ અને તકેદારી રાખવા પડે છે, તે કરતાં વધુ
રહેશે ત્યાં સુધી તે કશો વાંધો નહિ આવે. તકેદારી અને સંભાળ મુનિને આચાર્ય પદવી પણ આવી યુવાવસ્થા, બ્રહ્મચર્ય અને જ્ઞાનનું આપવામાં રાખવી પડે છે. કારણ કે આચાર્યનું
તેજ-આ બધા કારણે લક્ષમીની પ્રબળતા વધી સ્થાન ચક્રવર્તી કરતાં પણ અનેકગણું મહાન છે.
જવા પામે, તે શાસનના માટે આ જીવ
આશીર્વાદ રૂપ થવાને બદલે ભય રૂપ થઈ પડે. પછી તે આચાર્યપદના મહોત્સવ અર્થે લેઓએ મેટા પાયા પર તૈયારી કરી અને એ
મસ્તક પર વાસક્ષેપ પડતે ન દેખાય નિમિત્તે નડાલ ગામે અનેક સાધુ ભગવંતે
એટલે માનવમેદની સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. મુનિરાજે અને સાધ્વીઓ પધાર્યા. આજુબાજુના ગામો પણ ઊંચે જોયું અને પોતાની તીવ્ર અને કુશાગ્ર માંથી પણ અનેક લેકે આવ્યા હતા અને બુદ્ધિના કારણે એક પળમાં જ આચાર્યશ્રીના મોટી માનવમેદની જામી હતી. લેકોના ઉત્સા મને ભાવ સમજી ગયા. ગુરુદેવના મનની મૂઝહને કઈ પાર ન હતા. આચાર્ય પદવી પ્રદાન વણ સમજી જઈ તુરત જ બે હાથ જોડી કહ્યું: પ્રસંગે એક ભવ્ય મંડપની રચના કરવામાં “ભગવંત ! આચાર્ય પદવી આપતા પહેલાં મને આવી હતી. અને ચારે બાજુથી ધજાપતાકાથી જીંદગીના અંત સુધી છ વિગઈના ત્યાગને તેને શણગારવામાં આવ્યા હતા. મંડપમાં અનેક નિયમ આપે, કારણ કે જે સ્થાન પર આપ પ્રકારની રચના કરવામાં આવી હતી. આચાર્ય મને મૂકવા માગો છો, તે સ્થાનને તપ વિના ભગવંતની સામે માનદેવ મુનિ ઉભા રહી વિધિ. હું દીપાવી શકીશ નહિ. મુનિરાજના આવા પૂર્વક ક્રિયા કરી રહ્યા હતા. મંત્રોચ્ચાર બોલાઈ અજોડ ત્યાગની વાત સાંભળી લેકો દિમૂહ
આ માનદ પ્રકાશ

Page #7

થઈ ગયા. આચાર્યશ્રી પણ હવે નિશ્ચિત બની સ્મશાન જેવી બનવા લાગી. લોકોની મૂંઝવણને ગયા. મુનિજીને જાવજીવ છ વિગઈના ત્યાગને પાર ન રહ્યો. એ વખતે અંતરીક્ષમાંથી અવાજ નિયમ આપ્યો અને પછી આચાર્યશ્રીએ માન સંભળાય કે નાડેલમાં શ્રી માનદેવસૂરિજી દેવમુનિને મસ્તકે વાસક્ષેપ નાખ્યો. ચારે બિરાજે છે, તેમના ચરણોમાં પ્રક્ષાલન જળને બાજુથી સાધુઓ અને સાધ્વીજીઓએ નૂતન ગામમાં છંટકાવ કરે એટલે તમામ ઉપદ્રવ સૂરિજીને વાસક્ષેપ નાખી વધાવ્યા અને માન- શાંત થઈ જશે. ગામ લોકેએ તુરત જ દેવસૂરિજીની જય બોલાવી.
વિરદત્ત નામના એક શ્રાવકને તૈયાર કરી પિતાના સુખ અર્થે ભીષ્મપિતામહે બાલ્ય.
- આચાર્યશ્રી પાસે નાડોલ રવાના કર્યો. વયે જ અખંડ બ્રહ્મચર્યવ્રત ધારણ કરેલું, આચાર્યશ્રી મંત્રસિદ્ધ મહાપુરુષ હતા. એવું જ મહાભિનિષ્ક્રમણ, સ્વ-કલ્યાણ અને લેકો દેવદેવીઓને રીઝવવા સાધના કરતા પિતાને ગુરુદેવને નિશ્ચિત કરવા માટે, જાવ હોય છે, પરંતુ ઉતપ અને વિશુદ્ધ બ્રહ્મ
જીવ છ વિગઈને ત્યાગ કરી માનદેવસૂરિજીએ ચયનો એ પ્રભાવ હોય છે કે ખૂદ દેવદેવીઓ કરી બતાવ્યું. ત્યાગ એટલે પછી સંપૂર્ણ ત્યાગ, જ પોતે આવી લબ્ધ પ્રતિષ્ઠા વિભૂતિઓનું એમાં જરાએ છૂટછાટ સંભવી શકે જ નહિ. સાન્નિધ્ય ઈચ્છતા હોય છે. વિરદત્ત ઉપાશ્રયમાં માનવને કેઈ મોટામાં મોટો શત્રુ હોય તે, આચાર્ય પાસે પહોંચ્યા તે વખતે જયા, વિજય તે તેની સેન્દ્રિય છે. વાસના અને કામનાની અને અપરાજિતા દેવીઓ તેમની પાસે બેઠી જનેતા પણ રસેન્દ્રિય જ છે. રોગ માત્રની હતી. માનવ સ્ત્રી અને દેવીઓ વચ્ચેનો ભેદ જનેતા અને અન્ય તમામ ઇન્દ્રિયને બહેકાવ- વીરદત્ત ને સમજી શકે અધકચરું જ્ઞાન ઘણી નારી પણ માનવની રસેન્દ્રિય જ છે. તેથી જ વખત માણસને મુશ્કેલીમાં મૂકી દે છે. કેઈ તે કહેવાય છે કે જેણે પોતાની સ્વાદેન્દ્રિય પર પણ પ્રસંગને પ્રત્યાઘાત માનવમન પર તેના વિજય પ્રાપ્ત કર્યો તણે સંસારમાં જ પિતાનું ઉછેર, અનુભવ અને પ્રકૃતિ અનુસાર જ પડતો સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરી લીધું. છ વિગઈને ત્યાગ હોય છે, અને તેથી કોઈના વિષે અભિપ્રાય એવું તે અલૌકિક તપ છે, કે જેમાં દેહને બાંધતા પહેલાં બહુ સાવચેત રહેવું જરૂરી છે. પિષણ મળી રહેવા છતાં, મન અને ઇન્દ્રિમાં દેવીઓને આચાર્ય પાસે બેઠેલી જોઈ વીરદત્ત પછી તેફાની વૃત્તિ જાગવાની શકયતા જ નથી વિચાર્યું કે ધર્મશાએ તે લંગડી, લૂલી રહેતી. રદિય જીતાયા પછી અન્ય ઈન્દ્રિયે નકટી, હાથપગ કપાયેલી સે વર્ષની બુદ્ધી હોય આત્માની દાસીઓરૂપ બની જાય છે. તે પણ બ્રહ્મચારી માટે તે તેને પણ સંગ
વર્જિત હોવાનું કહ્યું છે. ત્યારે અહિં તે (૨)
આચાર્યશ્રી અપ્સરાઓ જેવી સ્ત્રીઓથી વીંટમાનદેવસૂરિજીનું જ્ઞાન અને ચારિત્ર ઉષ્ઠ ળાઈને બેઠા છે. આ તે શું મુનિનાં લક્ષણો છે? કોટિનું હતું અને મંત્ર તેમજ તંત્ર વિદ્યામાં જેણે માત્ર મસ્તક મુંડાવ્યું છે, પણ મને તો પણ તેઓ નિષ્ણાત હતા. આચાર્યશ્રી એક વિલાસી છે એવા મુનિને વંદન કરવામાં, વંદન વખત નાડેલમાં હતા, ત્યારે શાકંભરી નગ કરનારો એ મુનિની શિથિલતા અને ભ્રષ્ટતાને રીમાં મરકીને ભયંકર ઉપદ્રવ ફેલાયો. લોકે ઉત્તેજન આપી દોષમાં જ પડે છે, એમ માની ટપોટપ મરવા લાગ્યા અને આખી નગરી લઈ વીરદત્ત તે વંદન-વિધિ કર્યા વિના ડિસેમ્બર, ૧૯૭૬
: ૩૬

Page #8

આચાર્યની સામે ભારેખમ થઈ બેસી ગયે. ગયા. શાંતિસ્તવ ઉપર શ્રી હર્ષકાર્તિસૂરિજીએ આચાર્યશ્રીને તે વીરદત્તનું આવું જડ માનસ વિ. સં. ૧૬૩૮માં, વાચનાચાર્ય શ્રી ગુણવિનયે જોઈ તેના પર કરણું ઉપજી, પણ પેલી દેવી. વિ. સં. ૧૬૫૮માં, શ્રી સિદ્ધિચન્દ્ર ગણિએ એથી વીરદત્તનું આવું વર્તન સહન ન થયું. વિ. સં. ૧૬૯૦ની આસપાસ અને ધર્મ પ્રમોદ માનવ કરતાં પણ નારીઓ અને દેવીઓ વધુ ગણિએ પણ તે જ અરસામાં ટીકાઓ રચેલી સ્વમાનપ્રિય હોય છે. પોતાના થયેલાં અપ- છે. મહા માંગલ્યકારી નવા સ્મરણનું ચોથું માન કરતાં પણ વીરદત્તે આચાર્યશ્રી પ્રત્યે જે “તિજય પટુત્ત સ્તોત્ર પણ માનદેવસૂરિજીએ જ તુચ્છ વર્તન દાખવ્યું, તેથી રોષે ભરાયેલ દેવી. રચેલું છે. એએ વરદત્તને યંત્રવત જમીન પર જડી દઈને બોલીઃ “અરે મૂર્ખ ! તું જ્યાં ત્યાં કહે છે કે માનદેવસૂરિજીએ પછી પંજાબ ચારિત્રની શિથિલતા જ જોયા કરે છે ? ગોળ તરફ વિહાર કરી ત્યાં અનેક ક્ષત્રિયોને પ્રતિઅને ખળ વચ્ચેના ભેદનું પણ તને ભાન નથી બોધ્યા હતા અને વીર સંવત ૭૩ માં ગિરનાર લાગતું. અમે માનવ લેકની નારીઓ નથી, તીથે અણસણ કરી વર્ગમાં સંચય. આપણા પણ દેવકની દેવીઓ છીએ, અને આવા આ મહાન આચાર્યશ્રીએ લક્ષ્મી અને સરપ્રતાપી મહાત્માઓને અવાર-નવાર વંદન કરવા સ્વતીના ચિહ્નો છતાં સરસ્વતીનું પ્રાબલ્ય આવતા રહીએ છીએ.”
અખંડિત જાળવી જૈનશાસન પર મહાન ઉપકાર સાચી વાત સમજાતાં વરદત્તને શરમને
કર્યો છે. માનવદેહ તે નાશવંત છે, પણ આવા કોઈ પાર ન રહ્યો. દેવીઓની ક્ષમા માગી અને
મહાન આચાર્યને પુણ્યાત્મા તો તેમનાં ઊભા થઈ આચાર્યશ્રીને ભાવપૂર્વક વંદન કરી
સત્કાર્યો દ્વારા સદા માટે જીવંત રહે છે. પિતાથી થયેલા અવિનયની માફી માગી. પોતે
नास्ति तेषां यशः काये जरा मरण भयं मावा જે કાર્ય અર્થે આવ્યો હતો તે અંગે વાત કરી.
પુણ્યાત્માઓની યશઃ કાયાને જરા અને મૃત્યુને
ભય હોતો નથી. માનદેવસૂરિજીએ ત્યાં જ શાંતિસ્તવ તૈયાર કર્યું (નાડોલમાં જે ઓરડામાં આ સ્તોત્ર તૈયાર આચાર્યશ્રીનું રચેલું તેત્ર લધુ શાંતિ કરેલું, તે આજે પણ મોજુદ છે) અને વીર- આજે પણ હંમેશા પ્રતિક્રમણ વખતે બોલવામાં દત્તને મંત્રેલું જળ આપ્યું, જે છાંટવાથી આવે છે. જૈન શાસન આવા આચાર્યોના કારણે શાકંભરીમાં મરકીને ઉપદ્રવ તુરત શાંત થઈ જ આજે પણ દીપનું જ રહ્યું છે.
મા(માનદ પ્રકાશ

Page #9

મૃત્યુ મરી ગયું રે લોલ !
લેખકઃ ખીમચંદ ચાંપશી શાહ એમ. એ. મૃત્યુ! કેવો ભયાનક શબ્દ !
જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થાના કે અન્ય કેઈ કારણે આ શબ્દ સાંભળતાં જ આપણને ધ્રુજારી
બસ આપણે દેહ ભાંગેલા યંત્ર જે બની ગયો છૂટે છે, શરીર પરસેવાથી રેબઝેબ થઈ જાય છે,
તે હેય, આપણું અંગ-ઉપાંગે શિથિલ થઈ
ગયાં હોય અને કામ કરતાં લગભગ અટકી ગળું સુકાવા માંડે છે અને કેઈ ન સમજાય
ગયાં હોય તથા શારીરિક પીડાઓ આપણને તેવી ભડકથી હૃદયના ધબકારા વધી જાય છે.
હેરાન-પરેશાન કરતી હોય ત્યારે મૃત્યુ આવીને આનું કારણ શું?
આપણને આ જર્જરિત દેહ અને તેની પીડા જ્યારે બાળક કોઈ અણગમતી હઠ પકડે
૫ એમાંથી મુક્ત કરે છે. આ રીતે તે આપણું છે, ત્યારે આપણે એક કાલ્પનિક હાઉ ઊભો મિત્રકાર્ય કરે છે. કરીએ છીએ અને “જે! હાઉ આવ્યો” એમ હવે આ સંબંધમાં આપણે વિચારકો અને તેને બિવડાવીને હઠ છોડાવવા પ્રયાસ કરીએ તત્વોના મતે તપાસીએ. છીએ. મૃત્યુના સંબંધમાં પણ કઈ આવી જ વાત હોય તેમ લાગે છે. સંતો અને ભજનિ- 0
આચાર્ય વિનેબાજી ભાવે કહે છે: “આખો કોએ મૃત્યુને હાઉ ઊભો કર્યો હોય તેમ
દિવસ કામ કરનારના માટે રાત્રિની નિદ્રા જેટલી જણાય છે. તેમણે મૃત્યુના દૂત તરીકે કાળા
આવશ્યક અને આનંદદાયક છે, તેટલી જ જીવન
ભર મહેનત કરનારના માટે અંતિમ મહાનિદ્રા અલમસ્ત પાડા ઉપર બેસી ફરનારા, અત્યંત ભયાનક દેખાવવાળા અને અતિશય ક્રૂર સ્વભાવ
આવશ્યક અને આનંદદાયક છે. મૃત્યુ એ ભગ વાળા યમ (જમડા)ની તથા સાથે સાથે
વાનનું સૌમ્યતમ રૂપ છે.' જેનું વર્ણન સાંભળતાં જ આપણાં રૂંવાડા ખડાં ભ. શ્રી કૃષ્ણ કહે છે “જેમ આપણને થઈ જાય અને ગાત્રે શિથિલ થઈ જાય તેવા આ દેહમાં બાલ્યાવસ્થા, યુવાવસ્થા અને વૃદ્ધાનરક નામના ભયાનક ક્ષેત્રની કલ્પના કરી છે, વસ્થા પ્રાપ્ત થાય છે, તેમ જ અન્ય દેહની અને આ કલ્પનાને મૃત્યુના હાઉ તરીકે જ પણ પ્રાપ્તિ થાય છે. વળી તેઓ એમ પણ તેનાથી બિવડાવીને અજ્ઞ જનેને અધર્મ અને કહે છે કે, “જેમ આપણે દેહ ઉપરનાં વસ્ત્ર અનીતિના માર્ગ તરફ જતાં અટકાવવાનો પ્રયાસ જીર્ણ થતાં તેને છોડીને નવાં વસ્ત્રો ધારણ કરીએ કર્યો છે. આ હાઉથી તેઓ એ માર્ગ તરફ છીએ, તેવી જ રીતે દેહ પણ જાણ થતાં તેને જતાં કેટલા પ્રમાણમાં અટક્યા છે તે એક છોડીને બીજા દેહમાં જઈએ છીએ.”૨ આ વિચારણીય પ્રશ્ન છે. પરંતુ આપણે ડરી તે દષ્ટિએ મૃત્યુ એ આપણને એક દેહમાંથી બીજા ગયા છીએ તે ચેકકસ છે.
દેહમાં લઈ જનારું વાહન છે. તે શું મૃત્યુ આવું ભયાનક નથી? કવિકુલગુરુ કાલિદાસ કહે છે, “મરણ પ્રકૃતિ તેનાથી ડરવાની જરૂર નથી ? ૧. વિચાર પોથી : મણકે ૪૭ ના, હરગીઝ ના.
૨. ભગવદ્દગીતા : અ. ૨. કલેક ૧૩, રર ડીસેમ્બર ૧૯૭૬

Page #10

છે અને જીવન વિકૃતિ છે.” ૩ એટલે મૃત્યુ આપણા દેહના કષ્ટો આપણે જ ભેળવવાનાં છે, પછીની સ્થિતિ સ્વાભાવિક સ્થિતિ છે અને તેમ સમજી દઢ ધીરજથી તે સહી લેવાં તે જ જીવન વિકારવાળી સ્થિતિ છે. આપણે ચેતન્ય શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે. આમ કરવાથી આપણને શાંતિ સ્વરૂપી આત્મા છીએ. આપણું આત્મિક જીવન મળે છે, અને આપણી આસપાસનાઓને રાહત અનંત અને અખંડ છે. હવે જેવી રીતે રહે છે. આપણે આપણા સ્નેહી સંબંધીઓને શાંત સપાટપણું વિશાળ સિંધુની સ્વાભાવિક કહી દેવું જોઈએ કે “અંતિમ સમયે મારી સ્થિતિ છે, પણ તેમાં વારંવાર પરપોટાઓ આસપાસ એકઠા મળી રોકકળ કરશે નહિ અને ઉત્પન્ન થઈ વિકૃત સ્થિતિ ઉત્પન્ન થાય છે અને કોઈપણ કારણસર કેલાહલ કરશો નહિ. પરંતુ પરપોટાઓ ફૂટી જતાં ફરી પાછી પ્રાકૃત-સ્વા. મને શાંતિથી આ દેહ છોડી જવી દેજે.” ભાવિક સ્થિતિ પ્રાપ્ત થાય છે, તેવી જ રીતે મૃત્યુને ભેટવાની આ ગુરુચાવી છે. જગતના આપણે અનંત અને અખંડ જીવનસિંધુમાં બધા જ મહાપુરુષો આવી જ રીતે શાંતિપૂર્વક શરીરધારી જીવનરૂપી પરપોટાઓ ઉત્પન્ન થાય મૃત્યુને વર્યા છે. તેમનાં દષ્ટાંત આપણને પ્રેરણા છે પણ તે વિકૃત સ્થિતિ છે. મૃત્યુ આ પર- દાયી બન્યાં છે. પિોટાઓ ફેડી ફરી પાછા સ્વાભાવિક સ્થિતિ
શ્રી મનસુખલાલ તા. મહેતાએ “આત્માનંદ ઉત્પન્ન કરે છે. આ દષ્ટિએ પણ મૃત્યુ ખાસ પ્રકાશ માસિકના સં. ૧૯૭૪ના જડ-અષાઢના આવશ્યક કાર્ય કરે છે.
અંકમાં “જીવનનું અમૃત-મૃત્યુ” એ નામને એક બીજી પણ દષ્ટિ છે. આપણો આત્મા એક વિચારણીય લેખ લખે છે. તેમાં શરૂવિકાસશીલ છે. વિકાસ સાધતાં સાધતાં છેવટે આતમાં જીવન અને મૃત્યુ સંબંધમાં ચિંતનશીલ પૂર્ણ બની તેણે મોક્ષ પ્રાપ્ત કરવાનું છે. દરેક નોંધ લખી છીસને મહાન ફિલસુફ સકરાત જીવનમાં તે વિકાસનું એક પગથિયું સાધે છે. (Socrates) કેવી જાગૃતિપૂર્વક સ્વસ્થતાથી મૃત્યુને એક જીવનને વિકાસ સધાઈ જતાં તેણે અધિક ભેટ્યો તેનું પ્રેરણાત્મક વર્ણન આપ્યું છે. વિકાસ માટે બીજા જીવનમાં જવાની આવશ્યકતા
સુકરાત ઉપર દેશના યુવાનોને દેવો પ્રત્યે છે. મૃત્યુ આ આવશ્યકતા પૂરી પાડે છે. અશ્રદ્ધાળુ બનાવવા અને કાપે માર્ગે દોરવાને | ગમે તે દૃષ્ટિએ જોઈએ, પશુ મૃત્યુ ભયંકર આરોપ મૂકવામાં આવ્યા હતા. આરોપ તદ્દન તે નથી જતે જીવન સાથે સંકળાયેલું જીવનનું ખેટ હતો, છતાં પણ તેને “ઝેર આપીને એક અનિવાર્ય અંગ છે. જીવન અને મૃત્યુ દેહાંતની શિક્ષા” ફરમાવવામાં આવી હતી. અતુટ ગાંડથી જોડાયેલું એક જોડકું છે. જે શિક્ષાના ફરમાન અને બજાવણી વચ્ચેના સમય જન્મે છે તે અચૂક મરે જ છે. જે આજે નહિ તેણે તત્વચિંતનમાં ગાળ્યો હતો. આ સમય તે કાલે મૃત્યુ આવવાનું જ છે, તે પછી તેનાથી દરમિયાન જેલમાંથી નાસી છૂટવાની તક તેને ડરવાને અર્થશે? ખરેખર, આપણે મૃત્યુ સાંપડે તેમ હતું. પરંતુ આ તકની વ્યવસ્થા કરી પ્રત્યે નિર્ભય દષ્ટિ કેળવવાની જરૂર છે. આપવા તૈયાર થનાર પોતાના ધનાઢ્ય મિત્રહાયહાય, ય, ઊંહહહુ” એમ
શિષ્ય ક્રિતીને તેણે કહ્યું કેઃ “કિતે ! દેશના માંદગીમાં બરાડા પાડવાનો કોઈ અર્થ નથી.
કાયદાઓની છત્રછાયા નીચે મને જન્મ, પિષણ
અને શિક્ષણ પ્રાપ્ત થયાં છે, તથા મારું આખું ૩. રઘુવંશ સર્ગ ૮ કલેક ૮૭
જીવન શાંતિપૂર્વક પસાર થયું છે. હવે તે
૩૪ :
બા માનદ પ્રકા

Page #11

કાયદાઓને અધિકાર મને માન્ય નથી તેમ કહી પરમેશ્વરનું ચિંતન કરવું જોઈએ માટે શાંતિ નાસી જવાથી તે કાયદાઓને ભંગ કરનાર, અને ધ રાખે તથા રડવું બંધ કરે.” દેશદ્રોહી, બેઈમાન અને દંભી તરીકેનું કલંક
- આ પછી તેમણે જેલરની સૂચના અનુસાર મને કાયમના માટે લાગી જશે. વળી નાસી
કોટડીમાં આંટા મારવા શરૂ કર્યા. ધીમે ધીમે જઈને હું જ્યાં જઈશ, ત્યાંના લેકે પણ કહેશે
ઝેરની અસર વર્તાવા માંડી અને પગ ખોટા કે, “આ બદ્રો તે જૂઓ ! હાડ-માંસ ગળી પડવા માંડ્યા એટલે તે સૂઈ ગયે, શરીર ઠંડું ગયાં હોવા છતાં પોતાના દેશના કાયદાનો ભંગ
પડતું જતું હતું. એટલામાં તેને કાંઈક યાદ કરીને જીવવાની આશાએ અહીં આવે છે.”
આવ્યું અને કહ્યું કે “ક્રિતો ! એક્યુલેપિયસ આમ મારી હાંસી કરશે. મને સિત્તેર વર્ષ થયાં રે
દેવને એક બલિ આપવાની મેં બાધા રાખી છે છે. મૃત્યુ આજે નહિ, તે કાલે આવવાનું જ તે તું પૂરી કરજે. ભૂલીશ નહીં.” આ જ તેના છે. તે પછી છેડે સમય વધુ જીવવાની આશાએ છેવટના શબ્દો. મારે કાયમના માટે લેકનિંદાને પાત્ર કલંકી શા માટે બનવું?” આમ કહી તેણે નાસી
કિતાએ ઠીક' કહી હજી કાંઈ કહેવાનું છે જવાની ચકખી ના પાડી.
તેમ પૂછ્યું. પણ તેણે કાંઈ જવાબ આપ્યો
નહીં. ઝેરની અસર હૃદય સુધી પહોંચી ગઈ શિક્ષાની બજાવણીના સમયે તે પિતાના
ના હતી, તેણે શાંતિપૂર્વક દેહ છોડ્યો. આ રીતે ડાક અંગત મિત્રે સાથે આત્માની અમરતા એક મહાન જ્ઞાન અને શાણપણુમાં પરિપૂર્ણ સંબંધી ચર્ચા કરી રહ્યો હતો. આ સમયે અને ઈમાની મહાપુરૂષ મૃત્યુને વર્યો. જેલરે આવી શિક્ષાને સમય થઈ ગયો છે તેવી સૂચના આપી. આથી તેણે સ્નાન ગૃહમાં જઈને કેવું ભવ્ય મૃત્યુ : મૃત્યુ પણ તેને લઈ નાન કર્યું અને પછી તેણે જરા પણ ચગ્ર જતાં શરમિંદુ બન્યું હશે. બન્યા સિવાય ઝેરનો કટોરે નોકરના હાથમાંથી બધા જ મહાપુરુષે આવી જ રીતે વૈર્ય લઈ લીધો, અને તદ્દન ધર્મ અને શાંતિપૂર્વક અને શાંતિપૂર્વક મૃત્યુને વર્યા છે. ઝેર ગટગટાવી ગયે. આ કરુણ દશ્ય જોઈને આપણા સાહિત્યમાં ભ.બુદ્ધના પરિનિર્વાણની તેના મિત્રે, જેલર અને જેલનો નોકર સર્વે હકીક્ત પણ આવી જ પ્રેરણાદાયી છે. તેમના રડવા માંડ્યા. તેમને તેણે કહ્યું કે “મિત્રો! છેલ્લા સમયની, ખાસ કરીને છેલ્લા દિવસની, ચર્યા તમારૂં ધિર્મ કયાં ગયું ? સ્ત્રીઓ રહીને કકળાટ બોદ્ધોના ધર્મ ગ્રંથ મહાનિવાસુરમાંથી મચાવી મૂકે માટે મેં તેમને અહીં હાજર રહેવા ટૂંકાવીને હવે પછીના લેખમાં આપવા વિચાર દીધી નથી. અંતકાળે શાંતિ રાખવી અને રાખું છું. સોક્રેટિસના એક શિષ્ય કેફને ધેલી સેકેટિસની
ઈશ્વર પ્રાર્થના પરમેશ્વર ! અમારૂં ખરેખરૂં કલ્યાણ શામાં છે અને અકલ્યાણ શામાં છે તે અમે સમજતા નથી. તું સર્વજ્ઞ છે અને તે સર્વ તને સુવિદિત છે. માટે જેમાં અમારું કલ્યાણ સમાયેલું હોય, તે અમે તારી પાસે ન માગીએ તો પણ તું અમને આપજે, અને જેમાં અમારૂં અકલ્યાણ હોય, તે અમે તારી પાસે માગીએ તે પણ તે અમને ન આપીશ. ડીસેમ્બર, ૧૯૧૬
: ૩૫

Page #12

વેચાણ કિંમત
પાકતી મુદત મળનારી રકમ
નાબેઝ
|
૨૦ વર્ષ
13.૬૫
૧૦૦. ૧૩૬૪૬
૧,૦૦૦ ૨. ૬૮૩.૩૧ | ૨, ૫,૦૦૦ ૨. ૧,૩૬૪.૬૨ ! ૨. ૧૦,૦૦૦ ૨, ૬,૮૨,૦૮ ] ૩. ૫૦,૦૦૦ ૨, ૧૩,.૧૫ | ૨. ૧,૦૦,૦૦૦ ]
૧૫ વર્ષ
૧૦ વર્ષ
૨. ૨૨.૪૫ ૨. ૨૫૪.૫૨ ૨. ૧,૧૨૨૬૧ ૨ ૨,
૨૫૨૧ ૨, ૧૧,૨૨૧,૦૭ ૨. ૨૨,૪૫૨,૧૩
૩૬.૯૪ ૨ ૩૬૯.૪૧ ૨. ૧,૮૪૭,૦૩ ૨, ૩,
૬૪.૦૭ ૨. ૧૮૪૭૯.૩૫ ૨, ૩,૯૪૦,૦૦૦ ૨. ૫૫.cરે 3. ૫૫૦.૧૮ ૧, ૨,૭૫,૮૯ ૨, ૫,૨૦૧૭ ૨. ૨૭, ૫૦૮.૮૮ ૨. ૫૫,૦૧૭,૭૮
૧,૦૦૦ ૨. ૫,૦૦૦ ૨. ૧૦,૦૦૦
૫૦,૦૦૦ ૨. ૧,૦૦,૦૦૦ ૨. ૧૦૦ ૨. ૧,૦૦૦
૫, ooo ૨. ૧૦,૦૦૦ ૨. ૫૦,૦૦૦ ૨. ૧,૦૦,૦૦૦
૧૦૦
૫,૦eo
6 મહિના
ખરીદીને હવે ૨૦ વર્ષમાં આપનાં નાણાં શીતાણાથી
અધિક કરો ! રૂ. ૧૩,૬૪૬૧૫ હમણું રોકે અને રૂ. ૧,૦૦,૦૦૦ પાકતી મુદતે મેળવો. દેના બેંક કૅશ સર્ટિફિકેટ, બાજુના કોઠામાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે, આકર્ષક વેચાણ કિંમતે ઓછી રકમનાં અને ઓછી મુદત માટે પણ મળે છે. જરૂરત પડતાં, દેના બેંક કેશ સર્ટિફિકેટ તેની ખરીદ તારીખથી એક વર્ષ બાદ ગમે ત્યારે વટાવી શકાય છે. આપ એની સામે બેંક પાસેથી લૉન પણ માગી શકે છો." વિગતો માટે આપની નજીકની દેના બેંક શાખાની મુલાકાત લે. બેંક ડિપોઝિટ પરનું વ્યાજ તથા અન્ય માન્ય હી રોકાણમાંથી થનારી આવક વાર્ષિક રૂ, ૩,૦૦૦ની મર્યાદા સુધી આવકવેરામાંથી મુક્ત રહેશે; બેકમાં મૂકેલી ડિપોઝિટ અને અન્ય માન્ય મૂડી રોકાણ રૂ. ૧,૫૦,૦૦૦ સુધી સંપત્તિવેરામાંથી મુક્ત રહેશે..
૨, ૬૦.૭ રૂ. ૩,૦૧૩.૮૩ ૨. ૧,૦૨૭,૬ રૂ. ૩૦,૧૩૮.૨૮ ૨. ૧૦,૨૭૬.૫૫
૬૯.૮૬
૨. ૧૦,૦૦૦
૫c,ooo છે. ૧,૦૦,૦૦૦
૧૦૦ ૨, ૧,૦૦૦
૫,૦૦૦ ૧૦, ૦૦૦
૫૦,૦૦૦ ૨. ૧,૦૦, ૦૦૦
૧૦૦
Yછે.
૨. ૧,૪૯૩.૯૭ ૧ ૧૯૮૬૧૪ ૨, ૩૪,૯૩૦૦૧ | ૨. ૬૯,૮૧૪૧ ૨. ૭૬.૪ ૨. ૦૬૪૧૫ ૨. ૧,૮૨૦૭૪ ૨ ૭,૪૧.૪૯ | ૨, ૩૮,૨૦૭૪૫ ૨. ૭૬,૪૧૪,૮૦
૫, go o 10, ooo
૫૦,૦૦૦ ૧. ૧,૦૦,૦૦૦ ૧, ૧૦૦ ૨. ૧,૦૦૦
૫,૦૦૦ R. ૧૦,૦૦૦
૫૦,૦૦૦ R. ૧,૦૦,૦૦૦
- -
-
-
|ી દેના બેંs
(ગવર્નમે એક ઇડિયા અંકિંગ) હેડ એસિડ હોમિન સલ, મુંબઈ ૪૦૦ ૦૨૭
EN2
.Rawn la, BG!82,

Page #13

પાણી આકાશનું અને પૃથ્વીનું
લે. પૂ. ઉપાધ્યાય અમુનિ
આકાશનું પાણી પૃથ્વીને સ્પર્શ નથી કરતું અહીં જગ્યા નથી. હું જોઈ રહ્યો હતો કે ખૂબ ત્યાં સુધી તેને સ્વાદ અને ગુણ એક સરખા જગ્યા ખાલી પડી છે, પણ તે દિગમ્બર માટે હોય છે, પછી ભલે તમે તે જુનાગઢમાં મેળવે, હતી, વેતામ્બર માટે નહિ. મુંબઈમાં મેળવે કે અમેરીકામાં મેળવે. પણ
પછી કતારોને ત્યાં ગયે, તે કહેવામાં
, જે પૃથ્વીનો સ્પર્શ થાય છે કે તેના સ્વાદ,
' આવ્યું : તમે સ્થાનકવાસી છે માટે આ જગ્યા ગુણ અને રૂપ પણ બદલાઈ જાય છે. તે સમુ દ્રમાં પડે છે તે ખારું થઈ જાય છે, અમુક
નહિ મળી શકે. મેં કહ્યું? સારું. હું ત્યાંથી સ્થળે પડે છે તે પચવામાં ભારે બની જાય
જ ચાલી નીકળે. થયું, નમસ્કાર છે આ દેશને! છે અને અમુક સ્થળે હલકું. કથ્વીના પાણીમાં અહીં ધર્મશાળાઓમાં પૂછવામાં આવે છે કે ભેદ છે, પણ આકાશના પાણીમાં અભેદતા છે. તમે કયા ધર્મને માને છે. એથી વધુ ધર્મનું ધર્મ એ આકાશમાંથી વરસતું પાણી છે. તેમાં અપમાન બીજું શું હોય ? કયાંય ભેદ નથી. જેને પાસે તે પાણી હશે તે હું આગળ વધ્યો. સાધુ માટે ક્યાંક તે શું તેના સ્વાદ અને ગુણમાં કોઈ ફરક પડશે? બારણાં ખુલ્લાં હોય જ છે. એક વૈષ્ણવ સાધુ અને વેદાંતીઓ તથા બૌદ્ધો પાસે હશે તો તેના મળ્યા. બેલી ઉઠયા : બાબા! આજે મુકામ સ્વાદ અને ગુણ જુદા હશે? આધ્યાત્મિક કયાં કરશો? મેં કહ્યું : જે જ્યાં પણ મુકામ આનંદના રૂપે ધર્મનું દર્શન સર્વત્ર એક છે. પણ કરાવે ત્યાં ! તેમણે કહ્યું. તે પછી ચાલે, પંથને પશ થયા પછી તેના રૂપ અને ગુણ મારી ઝુંપડી પવિત્ર કરે! તેમણે ઝુંપડીનાં જ અદલાઈ જાય છે. પછી તે સારી કે ખરાબ બની નહિ, મનનાં બારણાં પણ ખોલી નાખ્યાં. તે જાય છે. તે તારા-મારાની કેદમાં આવી જાય છે. સંત હતા, તેમની પાસે સંત-જુદય હતું, જે પછી તે એક જ પંથમાં ઘણું ઉપદીવાલ ખડી પ્રેમથી લબાલબ ભરેલું હતું. તેમણે કહ્યું : કરી દે છે. પરિણામે તે એકબીજા માટેનાં તમારા માટે દૂધ લાવું છું, પીવું પડશે, ધરમ-- બારણું બંધ કરી દે છે.
કરમના નિયમો વચ્ચે ન લાવશો. નહિ તે હું એક ગામમાં ગયા. સાંજનો સમય છે,
મારો આત્મા દુખાશે. મેં કહ્યું : તમારા હતા. રહેવા માટે પૂછયું તે લોકોએ કહ્યું;
પ્રેમનું દૂધ તે લઈ જ લીધું છે. પણ હવે અહીં તમારા જેનેની ધર્મશાળા છે, ત્યાં જાવ.
- રાત છે, બીજા દૂધની જરૂર નથી. પ્રેમથી હું ધર્મશાળાએ ગયે તે પૂછવામાં આવ્યું
તેમને જૈન સાધુને નિયમ સમજાવ્યું. તે તમે શ્વેતામ્બર છે કે દિગમ્બર? મેં કહ્યું;
માની ગયા. પણ સવારે તે તે ન જ માન્યા. દિગમ્બર તે નથી. જવાબ મળ્યો તે અહીં
ગાયના દૂધથી પાત્ર ભરી દીધું. જગ્યા નથી. મેં કહ્યું; સાંજ પડી ગઈ છે અને એ નેહમાં મને આકાશમાંથી વરસતા સાધુ રાતે ચાલતા નથી. તેય જવાબ મળ્યો; પાણીની સ્વચ્છતાનાં દર્શન થયાં હતાં, જેને
ડિસેમ્બર, ૧૮૭૬
: ૩૭

Page #14

વાઢ સર્વત્ર એકસરખો હોય છે. પંથથી પર પથ શરીર છે અને ધર્મ આત્મા. એથી ડીને તેમણે તે સ્વચ્છતા મેળવી હતી. વધુ પંથનું કશું મહત્વ નથી. પણ એ ન
આપણે ધર્મ અને અધ્યાત્મની વાતે તે ભૂલશો, કે શરીર જ્યારે આત્માથી રહિત થઈ બહુ કરીએ છીએ, પણ ધર્મ અને પંથને જુદા જાય છે ત્યારે તેને બાળવું કે દફનાવવું જ પડે નથી પાડી શકતા. પંથમાં જ્યાં સુધી ધમ છે, એને રાખી મૂકી શકાતું નથી. રામ, કૃષ્ણ, જીવે છે, ત્યાં સુધી તેમાં એક નહિ પણ હજાર બુદ્ધ, મહાવીરની ચરણરજ લેવા માટે હજાર પંથ હોય તે પણ તે આપણા માટે વરદાન દે તલસતા હતા, પણ શરીરમાંથી આત્મા રૂપ છે, પણ જ્યારે પંથ ધર્મથી રહિત હોય વિદાય થશે કે તેમનું પાવન શરીર પણ અગ્નિને છે ત્યારે તે ગંદા ખાબોચિયાની જેમ સડે છે અર્પિત કરી દેવાયું. અને બીજાઓ માટે મોતનું વૈરન્ટ કાઢે છે.
બીજાના આનંદ માટે કરવામાં આવેલી મહેનત ખુદ આપણને આનંદ આપે છે.”
નક '
ગેળ અને ચેરસ સળીયા - પટ્ટ તેમજ પાટા
== વિગેરે મળશે = ધી ભારત આયર્ન એન્ડ સ્ટીલ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ
રવા પરી રોડ : ભા વન ગ ૨ પ્રાન : આયર્નમેન
( એસ૩૨૧૯
ઓફીસ પ૬પ૦
રેસીડેન્સપપરપ
આમાનંદ પ્રકાશ

Page #15

મૌન એકાદશી આધ્યાત્મિક–મહત્વ
લેખક : અમરચંદ માવજી શાહ-તળાજ
મીન એકાદશીનું મહામ્ય શારેમાં ખૂબજ ગુજરાતી ભાષામાં પૂજ્ય-ઉપાધ્યાય મહારાજ મહત્વભયું વર્ણન વ્યાખ્યાન દ્વારા સાંભળીએ સાહેબે જ કરેલું છે તેમાં મૌનાષ્ટકની વ્યાખ્યા છીએ. આપણે વચનના મૌનને વધુ મહત્વ કરતા જણાવે છે કેઆપીએ છીએ. પરંતુ ખરી રીતે મનનું મૌન સાધવાનું છે, તેમાં આધ્યાત્મિક મહત્વ છે.
જે જગતના તત્વને જાણે તે મુનિ તેમ
તીર્થકર ભગવંતએ કહ્યું છે, તે કારણથી મુનિપરમ ગીશ્વર મહોપાધ્યાય શ્રીમદ યશ પદની વ્યુત્પત્તિના નિમિત્તરૂપ જગતના તત્ત્વનું વિજયજી ઉપાધ્યાય મહારાજ ત્રણસો વરસ જ્ઞાન હોવાથી સમ્યક્ત્વ જ મુનિ પણું છે, અથવા પહેલા મહાન શાસ્ત્રવેત્તા અને આધ્યાત્મિક મુનિપણું એજ સમ્યકત્વ છે. આથી જ અt તત્વજ્ઞ મહાપુરૂષ થઈ ગયા. જેમના શા- શબ્દો ક્રિયાવાચી છે. અને એવં ભૂત નયના ન્યાય તર્ક અને તત્ત્વજ્ઞાનથી અલંકૃત છે તેમાં અભિપ્રાય લઈને આચારાંગ સૂત્રમાં કહ્યું છે કે – “જ્ઞાનસાર' અષ્ટક-ગ્રંથ તેઓશ્રીને ઉત્તરાવ- જે સમ્યક્ત્વ છે તે જ મુનિ પણું છે. જે મુનિસ્થામાં તેઓશ્રીનાં જ્ઞાન અનુભવના નિચેડરૂપ પણ છે, તે જ સમ્યક્ત્વ છે. એ મૌન (. જૈન ધર્મની ગીતા જે ૩૨ અષ્ટકનાં કમળ પણું) શિથીલ-મંદવીર્યવાળા-આદ્ર રાશવાળ! - પુરુષ જે અલોકીક ગ્રંથ છે અને એક એક વિષને આસ્વાદ લેનારા; વક આચારવાળા. અષ્ટક-એવી કુલગુંથણીથી રચેલે છે કે આત્મ માયાવી અને પ્રમાદી ગૃથ્થોએ પાલન કરવું સાધના કરનાર સાધકોને આ એકજ ગ્રંથ દ્વારા શકય નથી. મુનિ મૌનને ધારણ કરીને કાર્માણ આધ્યાત્મિક-શાંતિ પ્રાપ્ત થઈ શકે. શરીરને ત્યાગ કરે છે, તેને માટે સમ્યકત્વદશી
વીર પુરૂષે પ્રાન્ત અને રૂક્ષ ભજન કરે છે. ” આ જ્ઞાનસાર અષ્ટક ઉપર તત્ત્વતરંગી શ્રીમદ્ દેવચંદ્રજી મહારાજે જ્ઞાનમંજરી નામની ટીકા
શુદ્ધ શ્રદ્ધા એટલે સમ્યગ્દર્શન વડે જેને રચી છે જે જ્ઞાનસારના શીખર ઉપર કળશ
નિર્ણય કરેલ છે. અને સમ્યજ્ઞાન વડે જેને સમાન છે અને ન નિક્ષેપ પૂર્વક સંદર ટીકા પુદ્ગલાદિથી ભિન્નરૂપે જાણેલ છે તે આત્મકરી સમજવામાં સુલભતા કરી છે.
સ્વરૂપનું ઉપાદેયપણું છે. તેમાં તે પ્રકારે રમણ
કરવું તે ચારિત્ર છે અને ચારિત્ર તે જ મુનિ આ જ્ઞાનસાર અષ્ટકમાં ૧૩ મું અષ્ટક પણું છે–એ મૌનનું યથાર્થ સ્વરૂપ છે. બુદ્ધ મીનાષ્ટક છે. આ અષ્ટકનું બાળાવધ સ્વરૂપ સિદ્ધપણાને નિર્ધાર તે સમ્યક્ત્વ છે.”
ડિસેમ્બર, ૧૯૭૬

Page #16

ચેતના લક્ષણવાળે જીવ છે, અને તે તેથી જેમાં શુદ્ધ આત્મ સ્વભાવનું આચ પિતે કર્મથી બંધાયેલ છે. અને વિભાવ પરિણ- રણ ન થાય અથવા શુદ્ધ આત્માના લાભનું તીથી ઘેરાયેલું હોવા છતાં પણ સત્તા વડે કર્મ રૂણ રાગ દ્વેષે અને મેહ રૂપ દેષની નિવૃત્તિ મળરહિત અને જ્ઞાનાનંદરૂપ છે, તેને તેવા ન થાય તે જ્ઞાન નથી અને દર્શન સમ્યફવા સ્વરૂપે નિર્ધારીને તેનું આવરણ મટાડવા માટે પણ નથી. મેહના કારણ અને યરૂપે જાણેલા દ્રવ્યાસવને દૂર કરે છે, એથી સમ્યક્ત્વ એ જ વચનના નહિં ઉચ્ચારવા રૂપ મૌન એકેમુનિમણું-મૌનપણું છે”
ન્દ્રિય જીવોમાં સુલભ છે, પરંતુ પુદ્ગલમાં એટલે સમ્યગ્દર્શનથી જ આત્મધર્મની શરૂ
પિતાની મન, વચન, કાયાની અવ્યાપાર રૂપ આતે સમ્યક્ત્વ ચોથા ગુણસ્થાનથી તેરમા
અપ્રવૃત્તિ એ ઉત્કૃષ્ટ મૌન છે, એ જ મુનિનું સુધી એક જ છે. જ્ઞાનમાં તરતમતા હોવાથી
મૌન છે. તેનું જેમ જેમ આવરણ ટળે તેમ જ્ઞાન પ્રકા- ગે એટલે મન, વચન, કાયાની પુદ્ગલ શિત થતું જાય. તેરમા ગુણસ્થાને સંપૂર્ણ કર્મનું ગ્રહણ કરવા રૂપ પ્રવૃત્તિને રોકવી તે કેવળજ્ઞાન થાય. સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રની ઉત્તમ મૌન છે. આત્મતત્વની એકતામાં પરિણત અભેદતા એકતા થાય ત્યાં સર્વવિશુદ્ધિ થાય છે. થયેલા વેગને નિગ્રહ કરવા રૂપ મન વ્યવહારનયથી ત્રણ છે, નિશ્ચયનયથી ત્રણે એક
સત્કૃષ્ટ છે. આત્મા જ છે. યેગશાસ્ત્રમાં કલિકાલસર્વજ્ઞ ભગવાન હેમ
મનને નિર્વિકલ્પ કરવા માટે સંકલ્પ, ચંદ્રાચાર્યજીએ જણાવ્યું છે કે– વિકલ્પથી રહિત થવા માટે મિથ્યાત્વ અવિરતિ અથવા સંયમીને આત્મા જ દર્શન
કષાય વેગને જપ કરવા જ્ઞાનાવરણીય મહીજ્ઞાન ને ચારિત્ર છે...”
નીય અંતરાયને ક્ષય કરી અનંતજ્ઞાન અનંત
દર્શન અનંત વીય અવ્યાબાધ સ્વરૂપે પ્રાપ્ત આત્મા મોહના ત્યાગથી આત્માને વિષે કરવા માટે મૌનની સાધના સામાયિક પૂર્વક આત્મા વડે આત્માને જે જાણે છે તે જ તેનું સમતા ભાવમાં રહી કરવી. સાધ્યરૂપ અરિહંત ચારિત્ર છે, તે જ જ્ઞાન છે અને તે જ દર્શન છે. પરમાત્માના દ્રવ્યગુણ પર્યાયમાં એકાગ્ર થઈ
હું સાધ્ય છું, હું સાધક છું, હું સિદ્ધ ચિંતા ચેષ્ટા રહિત થઈ એકાગ્ર થાય તેને મેહ સ્વરૂપ છું તથા દર્શન–જ્ઞાન અને આનંદ સ્વરૂ૫ રાગ દ્વેષ નાશ પામે અને વીતરાગતા સર્વજ્ઞતા . અનંત ગુણમય છું. એવી તીવ્રજ્ઞાન દશા થાય પ્રાપ્ત થાય એ માટે સૌથી સહેલે ઉપાય છે. એ મુનિનું સ્વરૂપ છે, એ શ્રદ્ધા જ્ઞાન ચારિ. હીં નમો અરિહંતાણું કે આખા નવકારની ત્રમાં તન્મયતા ને મૌન છે. આત્મ સ્વરૂપની જેટલી નિવૃત્તિ મળે તેટલી જાપમાં પ્રવૃત્તિ ભાવના અને પરભાવને ત્યાગ એજ મૌનપણું રાખવી જેથી પૂર્વકર્મને ક્ષય થાય, નિર્જવા છે. જ્ઞાનમાં સ્થિરતા એ જ ચારિત્ર છે, જ્ઞાનની થાય, નવા કર્મને સંવર થાય અને આમાં પ્રવૃત્તિ એ જ ચારિત્ર છે, જ્ઞાન સ્વરૂપ આત્માની શુદ્ધ બુદ્ધ મુક્ત પરંપરાએ થાય. તપ, જપ, સેવા તે આત્માને ધર્મ છે,
[ ધ્યાન એ બધી ક્રિયાઓ મેક્ષ સાધક છે. ૩
મામને દ પ્રકાશ

Page #17

!!!!
ज्ञान क्रियाभ्यां माक्षः
. પૂર્ણાનંદવિજયજી (કુમાર શ્રમણ)
શ્રી ભગવતી સૂત્રના આઠમા શતકના દશમા મેળે આપણી પાસે આવ્યા નથી જ્યારે બંનેના ઉદ્દેશામાં અન્ય યુથિકની સાથે ચર્ચા ચાલી છે. ભગવટા કરવાની ક્રિયા જ માણસને સુખશાંતિ પ્રશ્નકર્તા ગૌતમસ્વામી છે અને ઉત્તરદાતા આપે છે. યથાર્થવાદી ભગવાન મહાવીરસ્વામી છે.
“ચન્દનના લાકડાને ભાર વહન કરનાર ' હે પ્રભો! અન્ય યુથિકે (બીજા મતાવ- ગધેડો કેવળ ભારને જ ભાગીદાર બને છે, પણ લંબીઓ) આ પ્રમાણે માને છે કે સુગંધની સાથે ગધેડાને કંઈ પણ લેવાદેવા
(૧) સૌ કરતા શીલજ શ્રેયકર અને હેતી નથી. તેમ ક્રિયા વિનાને કોરીધાકોર એક્ષપ્રદ છે.
જે જ્ઞાની કે મહાજ્ઞાની પણ સુગતિને માલિક
બની શકતું નથી. મતલબ કે સદ્દગતિ પ્રાપ્ત (૨) જ્યારે બીજા વાદીઓ જ્ઞાનને જ શ્રેય
કરવામાં કેવળ પ્રાણાતિપાતાદિ વિરમણરૂપ કર માને છે.
કિયા જ શ્રેયસ્કર છે. (૩) જ્યારે ત્રીજે વાદી કહે છે પરસ્પરની
- જ્યારે બીજા મતાવલંબીઓ ઈષ્ટ સિદ્ધિમાં અપેક્ષા વિનાના શીલ અને જ્ઞાન બંને શ્રેયસ્કર છે.
જ્ઞાનનું માહાય માને છે અને કહે છે કે ઉપર પ્રમાણેની પિતપોતાની માન્યતાઓમાં ગમે તેવી ક્રિયાઓ કરનાર યદિ જ્ઞાનરહિત તેઓ નીચે પ્રમાણેના તર્કો પણ આપે છે. છે તે ઈષ્ટસિદ્ધિ મેળવી શકે તેમ નથી.” શીલ એટલે કિયા.
“સાધકને જ્ઞાન જ ફળદાયી હોય છે, કિયા
ફળવતી હોતી નથી. જ્ઞાન વિનાને કે વિપરીત આ મતના માનનારા વાદીઓ કેવળ ક્રિયા
જ્ઞાનવાળો ગમે તેવી કે તેટલી પ્રવૃત્તિઓ કરે માત્રથી જ પોતાના ઈષ્ટની સિદ્ધિને માને છે.
તે પણ સિદ્ધિ દેખાતી નથી.” “પહેલું જ્ઞાન તેઓ પ્રોષે છે કે ઈષ્ટ અર્થની સિદ્ધિ માત્ર
છે, પછી દયા છે, માટે સૌ પહેલા જ્ઞાન જ ક્રિયાથી જ થાય છે. જ્ઞાન માત્રથી કિયાસિદ્ધિ
શ્રેયસ્કર છે. જ્ઞાન વિનાને બિચારો અજ્ઞાની કયાંય પણ દેખાતી નથી. કેમકે આકાશની જેમ
(જડ) પાપ અને પુણ્યને શી રીતે જાણવાને જ્ઞાન સ્વતઃ જડ છે, માટે સાધકને ફળ આપ. '
હતો? માટે શ્રતજ્ઞાન પ્રશંસનીય છે એમ બીજે નારી ક્રિયા છે. ભેજ્ય (ખાવા પીવા લાયક) . અને ભાગ્ય (પાંચે ઈન્દ્રિયોથી ભેગવવા ગ્ય)
- વાદી કહે છે. પદાર્થોનું ગમે તેવું જ્ઞાન હશે તે પણ એકલાં જ્યારે આ જ પ્રસંગને ત્રીજે વાદી આ જ્ઞાન થવા માત્રથી હલવાઇની દુકાન પર રહેલા પ્રમાણે કહે છે: એક બીજાની અપેક્ષા રાખ્યા મિષ્ટાન્નોથી પેટ કેઈનું ભરતું નથી, તેમ વિના જ્ઞાન અને ક્રિયા ઈષ્ટ સિદ્ધિ કરાવનારી ભાગ્યની સ્મૃતિ માત્રથી તે પદાર્થો પિતાની છે. જ્ઞાન સાથે ક્રિયા હોવી જ જોઈએ, અથવા ડિસેમ્બર, ૧૯૭૬

Page #18

કિયા સાથે જ્ઞાન હોવું જોઈએ, આ વાત ઠીક ક્રિયા અને ક્રિયા વિનાનું જ્ઞાન કેઈ કાળે ફળનથી. માટે જે પાત્રથી માણસ તરી શકે, દાયી બનતું નથી. જેનાથી ભવબંધન તૂટી શકે, તે પાત્ર ચાહે
કેમકે “જ્ઞાનનિયાભ્યાં મો: જ્ઞાનવાન હોય તેયે વાંધો નથી અથવા એકલી ક્રિયા હોય તે પણ વાંધો નથી. સારાંશ કે
વનમાં ફસાઈ ગયેલે અંધ અને લંગડે
માણસ જે એકબીજાની સહાયતા ન સ્વીકારે જ્ઞાન અને શીલ (ક્રિયા) સાધકને પવિત્ર કરાવનાર હોવાથી બંને પિતાપિતાના સ્થાને
તે બંનેને ત્યાં જ મર્યા વિના છુટકારો નથી.
" માટે હે ગૌતમ! જ્ઞાનવતી ક્રિયા અને ક્રિયાવત સશક્ત છે.
જ્ઞાન જ ફળવાનું બને છે. ચોથે વાદી કહે છેઃ ક્રિયાને ઉપકારક જ્ઞાન
- જ્ઞાનપૂર્વક સમજદારી પૂર્વક સંયમ સ્વીકાહેવાથી તે જ્ઞાન ગણિ હશે તે પણ ચાલશે.
રનાર માણસ નવા કર્મોને દ્વાર બંધ કરે છે. પરંતુ મેક્ષ મેળવવાને માટે ક્રિયાની આવશ્યક્તા
અને તપના આચરણથી જૂના પાપને ખંખેરીને સર્વથા અનિવાર્ય છે. આના વિરુદ્ધ આમ પણ મોક્ષ મેળવે છે. આમ શા માટે ? જવાબમાં કહેવાયું છે કે, જ્ઞાનને કેવળ ઉપકાર કરનાર ભગવંતે કહ્યું. મેં પુરૂષને ચાર પ્રકારે કહ્યાં છે. કિયા હોય છે માટે તે ક્રિયા ગૌણ હશે તો તે આ પ્રમાણે : પણ વાંધો નથી, પણ માણસના જીવનમાં જ્ઞાન મુખ્યરૂપે જોઈએ જ. ઉપર્યુક્ત પક્ષો એક બીજાથી (૧) શીલસંપન્ન છે પણ જ્ઞાનસંપન્ન નથી. વિરુદ્ધ વિચારવાળા અને “એવકાર” પૂર્વક વાત (૨) જ્ઞાનસંપન્ન છે પણ શીલસંપન્ન નથી. કરે છે તેથી ફળ સિદ્ધિ માટે અનુ પકારક (3) જ્ઞાન અને શીલ બનેથી સંપન્ન છે. હોવાથી મિથ્યા છે.
(૪) જ્ઞાન અને શીલ બંનેથી સંપન્ન નથી. હવે સમુદાય પક્ષ (જૈન પક્ષ) મોક્ષરૂપી આ ચારેમાં જે પહેલા નંબરનો પુરુષ છે કુળ મેળવવાને માટે આમ કહે છે. “અનાદિ તે શીલસંપન્ન હોવાથી યદ્યપિ હિંસા, જૂઠ, કાળથી મહ અને મિથ્યાત્વના કારણે અપ્રકાશિત ચર્ય, મિથુન અને પરિગ્રહના ત્યા ગરૂપ કિયાથયેલા આત્માને સમ્યગૃજ્ઞાન પ્રકાશિત કરે છે. વંત હોવા છતાં પણ જ્ઞાનસંપન્ન નહીં હોવાથી પાપ વાસનાઓનું શુદ્ધીકરણ કરી આત્માનું ત્યાગ ધર્મને મહિમા અને તેને મર્મ જાણી
ધન કરનાર તપ છે, તથા આત્મા, મન અને શકવા માટે સમર્થ બનતા નથી, તેથી તે દેશઇન્દ્રિયેને ગુપ્ત એટલે સંયમિત અને મર્યાદિત આરાધક છે. અર્થાત જ્ઞાનના અભાવમાં એકલી રાખનાર સંયમ હોય છે. માટે જ્ઞાન–સંયમ કિયાને જ તે આરાધક છે. માટે તેમાં દેશઅને તપની ત્રિપુટી જ મોક્ષનું કારણ છે.” આરાધકતા જ રહેવાની છે. તપ તથા સંયમ ક્રિયા હેવાથી શીલ કહેવાય છે. દેશ આરાધક ક્રિયા કહી.”
જૈનશાસને કહ્યું કે “જ્ઞાન અને ક્રિયા બીજા નંબરને પુરુષ જ્ઞાનસંપન્ન હોવાથી પિતાના સ્થાને મુખ્ય તથા સાપેક્ષ બનીને જ ત્યાગ કરવા યોગ્ય તને જાણે છે જરૂર, પણ મોક્ષફળ આપનાર છે.” કારણકે એક ચક્રથી શીલસંપન્નતા નહીં હોવાથી ત્યાજ્ય તને રથ કેઈ કાળે ચાલતું નથી, તેમ જ્ઞાન વિનાની ત્યાગ કરી શકવા માટે સમર્થ બનતું નથી,

Page #19

માટે તેવા પુરુષને મેં દેશ વિરાધક કહ્યા છે. અને ચોથે માણસ બનેથી રહિત હેવાથી કેમકે બગીચામાં ગમે તેટલાં ઝાડો રોપ્યા હોય સર્વ વિરાધક છે. તે વાંઝીયા હોય, ફળ વિનાના હોય તે તે સુદર આ વિવેચનમાં જ્ઞાન સમ્પન્નતાથી સમ્યદેખાતા ઝાડો અને બગીચે પણ શા કામને ? જ્ઞાન અને શીલ સમ્પન્નતાથી સમ્યક્ ચારિત્ર લેવું. તેવી રીતે જ્ઞાનનું ફળ વિરતિ અર્થાત્ પાપના કેમકે કુત્સિતજ્ઞાન અને ચારિત્ર તે જીવમાત્રમાં ત્યાગ રૂપી કિયા જ છે, માટે જ્ઞાનીમાં પણ વિદ્યમાન હોય જ છે. જેને લઈને જીવનના કિયા ન હોય તો તે જ્ઞાન પણ વાંઝીયું છે. તે છેલ્લા શ્વાસ સુધી પણ તે જ પોતાના આત્માને
ત્રીજા નંબરને મહાભાગ્યશાલી પુરુષ જે સમ્યફ પ્રકારે જાણી શકતા નથી માટે. જ્ઞાન અને શીલ સમ્પન્ન છે, એટલે કે ત્યાગ ૧) ધર્મ અને અધર્મની વ્યાખ્યાઓમાં કરવા ગ્ય તો હંમેશાને માટે ત્યા જ કુતર્ક ગ્રસ્ત હોય છે. છે. આવા પ્રકારનું તેને જ્ઞાન પણ છે. અને ૨) પાપ અને પુણ્યની મર્યાદાઓમાં બે જ્ઞાન પ્રમાણે તે તને ત્યાગ્યા પણ છે, અથવા ધ્યાન રહે છે. ત્યાગવાને પ્રારંભ કર્યો છે, માટે તે પુરુષને ૩) આત્મા અને પરમાત્માની ઓળખાણ માં સર્વ આરાધક કહ્યા છે. “...સર્વ આરાધકજ્ઞાન” બેદરકાર રહે છે.
(ક્રમશ આવતાં અંક),
( જ્ઞાનનો દીપક પ્રગટાવશે તે
હતાશાનો અંધકાર હટીને દિવાળી પ્રગટી રહેશે.
/
દરેક પ્રકારના
સ્ટીલ તથા વુડન ફર્નીચર માટે - મહાલક્ષ્મ સ્ટીલ કોર્પોરેશન
૨
શો રૂમ - ગેળ બજાર 3 ભાવનગર ] ફેન નં. 4525
ડિસેમ્બર, ૧૯૭૬
1
3

Page #20

૪૪
રત્નાકર પચ્ચીશી
ગુજરાતી કાવ્યમય અનુ.—સ્વ. માસ્તર શામજી હેમથદ્ર દેસાઇ અંગ્રેજી કાવ્યમય અનુ.—શ્રી એન. ડી. શાહુ બી. એ.
श्रेयः श्रियां मंगलकेलिसद्म
नरेंद्र देवेंद्र नतांघ्रिपद्म
सर्वं ज्ञसर्वातिशयप्रधान,
चिर जय ज्ञान कला निधान ||१||
મદિર છે! મુક્તિ તણી માંગલ્ય ક્રીડાના પ્રભુ, ને ઈંદ્ર નરને દેવતા, સેવા કરે તારી વિભુ સર્વજ્ઞ છે! સ્વામી વળી, શિરદાર અતિશય સવના, ઘણું જીવ તું ઘણું' જીવ તું ભંડાર જ્ઞાન કળા તણા. ૧
O. The temple of freedom,
And the lord of Mangal Activities,
Even the Indra, Men and Gods worship thee,
O the lord of Absolute knowledge
And master of All Atishayas,
0. the storage of Art and knowledge, May your reign be victorious forever.
*
जगत्त्रयाधार कृपावतार दुर्वारसंसारविकारवैद्य | श्री वीतराग त्वयि मुग्धभावा દ્વિજ્ઞ: પ્રમો વિજ્ઞપયામિ ચિત્ ।। ત્રણ જગતના આધારને અવતાર હે કરૂણાતણા, વળી વૈદ્ય હૈ દુર્વાર આ સંસારના દુ:ખા તણા; વીતરાગ વલ્લભ વિશ્વના તુજ પાસ અરજી ઉચ્ચરૂ', જાણેા છતા પણ કહી અને આ હૃદય હું ખાલી કરૂ. ૨
O. the pillar of three worlds And the incarnation of mercy O. you the Dhanvantari and The remover of the world misery 0. Jou the dispassionate Lord of the world, I beseech before you. Though you know each and everything, I make my heart empty.
પુનઃ પ્રકાશે

Page #21

कि बाललीलाकलितो न बाल: पित्रोः पुरो जलपति निर्विकल्पः । तथा यथार्थ कथयामि नाथ निजाशय एकानुशयस्त्तवाग्रे ।। ३ ।। શું બાળકો મા-બાપ પાસે બાળકીડા નવ કરે, ને મુખમાંથી જેમ આવે તેમ શું નવ ઉચ્ચરે; તેમજ તમારી પાસ તારક! આજ ભેળા ભાવથી; જેવું બન્યું તેવું કહું તેમાં કશું ખોટું નથી. Does not a child make childish Activities before the parents? And speak words As they come out from the mouth, Oh God before you with simple devotion, what pas happened I tell you, Nothing but the truth.
Ky
दत न दान परिशीलित च न शालि शील न तपोऽभितप्त । शुभो न भावोऽप्यभवद्भवेऽ स्मिन् विभो मया भ्रांत महोमुधैव ।। ४ ।। મેં દાન તો દીધું નહિ ને શિયળ પણ પાળ્યું નહિ, તપથી દમી કાયા નહિ. શુભ ભાવ પણ ભાવે નહિ; એ ચાર ભેદે ઘર્મમાંથી કોઈ પણ પ્રભુ મેં નવ કર્યું, હારૂં ભ્રમણ ભવસાગરે નિષ્ફળ ગયું નિષ્ફળ ગયું. ૪ Charity was not given And celibacy was not observed The body was not dried with penance and No good motive was observed From the above mentioned Four religious principles I could not perform any one Oh God, I lost my voyage In the ocean of life.
ડીસેમ્બર, ૧૯૬૬૬

Page #22

-
-
दग्धोऽग्निना क्रोध मयेन दष्टो दुष्टेन लोभाख्य महोरगेण । ग्रस्त्तोऽभिमानाजगरेण मायाजालेन बद्धोस्मि कथं भजे त्वाम् ।। ५ ।। હું કાલ અગ્નિથી બળે, વળી લેભ સર્ષ ડ મને, ગળે માનરૂપી અજગરે, હું કેમ કરી ધ્યાવું તને! મન મારૂં માયા જાળમાં, મેહન! મહા મુંઝાય છે, ચડી ચાર ચાર હાથમાં, ચેતન ઘણે ચગદાય છે. I was burnt with the fire of Anger And the vicious serpent of greed has bitten me. I was swallowed by the cobra of ego How can I devote thee, My mind fastened in the net of illusion Is much confused. And also the soul was suppressed In the hands of four thieves Tell me God how can I worship thee. ?
૫
-
- જો
कृत मयाऽमत्र हित न चेहलोकेऽपि लोकेश सुख न मेऽभूत् । अस्मादृशां केवलमेव जन्म fઝનેશ ન મય પૂરગાય | ૬ | મેં પરભવે કે આ ભવે, પણ હિત કાંઈ કર્યું નહિ, તેથી કરી સંસારમાં, સુખ અલ્પ પણ પામ્યો નહીં જન્મ અમારા જિનજી! ભવ, પૂર્ણ કરવાને થયા, આવેલ બાજી હાથમાં, અજ્ઞાનથી હારી ગયા. ૬ In this or in the previous birth No benevolent act was done. So was not able to get Slightest happiness in this world. Oh, God we were here to Complete the series of birth. The precious game that is life Was lost through ignorance.
દર
( ક્રમશઃ આવતા એક )
મામાનદ પ્રકાશ

Page #23

ધર્મમાગને યાત્રિક આત્મા સમાજને કલ્યાણમાર્ગ ચીંધે છે.
લેખકઃ શ્રી રતિલાલ દીપચંદ દેસાઈ આચાર્ય પદવી પ્રસંગે પૂ. પસાગરજીને અંતરની વંદના સુખ-સાહ્યબી હોય તે સંસાર સ્વર્ગ સમ ઉચ્ચાશયી બનાવે એવા આવા ઉમદા વાતામીઠે લાગે, પણ સંસારમાં રહીને દુઃખના વરણમાં મુનિ શ્રી પદ્મસાગરજીને ઉછેર થયેલ ડુંગર ઓળગવાના હોય તેય ઘર સંસાર છોડ અને કઈ પુર્વનો સંસ્કાર કહો કે ઉત્તમ વાનું મન ન થાય. આવી અદ્દભુત તાસીર છે ભવિતવ્યતાને સંકેત કહો, ઉછરતી ઉંમરથી જ ભવાટવીરૂપ સંસારની. આવા સંસારમાં જન્મ તેઓનું મન ધર્મશ્રદ્ધા અને ધર્મક્રિયા તરફ ધારણ કરીને માનવી ધારે તે માનવમાંથી દેવ અભિરૂચિ ધરાવતું હતું. બની શકે છે અને ધારે તે દાનવને પણ સારા બચપણથી મળેલ ધર્મભાવનાના સંસ્કારના કહેવડાવે એવા અકાર્યો કરે છે, જે જેને પ્રયત્ન એવી એની સિદ્ધિ.
અંકુરને ફાલવા-કુલવાનો એક વિશિષ્ટ સુગ
એમને મળી ગયે. તેઓ સ્વર્ગસ્થ આચાર્ય જે માનવી પોતાના સંસારને ત્યાગ–વૈરાગ્ય
શ્રી વિજયધર્મસૂરીજી (કાશીવાળા)ની પ્રેરણાથી સંયમના દિવ્ય રસાયણથી ભાવિત કરવાને ઘર્મ પુરૂષાર્થ કરે છે તે પોતાના સંસારને
મધ્યપ્રદેશમાં શીવપુરીમાં સ્થપાયેલ જૈન શિક્ષણ ઉજાડી જાણે છે અને પિતાના જીવનને અમ
સંસ્થા શ્રી વીરતત્વ પ્રકાશક મંડળમાં કેટલાક રતાના અને સચિદાનંદમયતાના માર્ગે દોરી
વખત માટે અભ્યાસ કરવા રહ્યા. આ પાઠશાજાય છે અને આવા ધર્મમાર્ગને પુણ્ય યાત્રિક
ળાના વાતાવરણે તેઓની ધર્મભાવનાને વિશેષ બનેલે આત્મા પોતાનું ભલું કરવાની સાથે જ પલ્લવિત કરવામાં ખાતર અને પાણીનું કામ માનવ સમાજને પણ કલ્યાણને માર્ગ ચીંધી કર્યું. જ્યારે તેઓ પાઠશાળા છોડીને પિતાને
વતન પાછા ફર્યો ત્યારે એમના અંતરમાં ત્યાગમાર્ગ
તરફના અનુરાગનાં અંકુર રોપાઈ ચૂકયા હતા પરમ પૂજ્ય પંન્યાસજી મહારાજ પદ્મસાગરજી ગણિની ધર્મસાધના અને કર્તવ્યનિષ્ઠા મન ભારે અજબ વસ્તુ છે જ્યારે એ ભેકઈક આવા જ સ્વપર ઉપકારક જીવનસાધક ગના માર્ગે વળે છે ત્યારે એને ભેગવિલાસની ધર્મપુરૂષની પ્રેરક કહાની કહી જાય છે, વધારેમાં વધારે સામગ્રી પણ ઓછી લાગે છે
જૈન ધર્મની પ્રરૂપણાભૂમિતિ પૂર્વ ભારત. અને પિતાની બેગ વાસનાને શાંત કરવા એ જૈન ધર્મના મૂળ શાસ્ત્રગ્રંથ પણ એ ભૂમિમાં જ નવી નવી સામગ્રીની ઝંખના કરે છે અને જ્યારે રચાયા. આ પૂર્વ ભારતને એક વિભાગ તે
- એ ત્યાગ માર્ગ તરફ વળે છે ત્યારે એ પોતાની
પ્રિયમાં પ્રિય અને મેંઘામાં મેંઘી વસ્તુઓ અત્યારના બંગાળ પ્રદેશ. એ પ્રદેશના અજીમ
પણ ઉલ્લાસથી ત્યાગ કરે છે અને એક માત્ર ગંજ નગરમાં, આશરે ચાલીશેક વર્ષ પહેલાં
ત્યાગના માર્ગે આગળને આગળ વધવાની જ શ્રી પદ્મસાગરજી મહારાજને જન્મ. કુટુંબ ઝંખના સેવે છે. આવા પ્રસંગે સંયમ, તપ, ધર્મના રંગે પુરૂં રંગાયેલું. ઉપરાંત ધનપતિ વૈરાગ્ય અને તિતિક્ષાને એ પિતાને સાથી લેખાતા બાબુ કુટુંબને નિકટને સંપર્ક, એટલે બનાવી દે છે. કુટુંબને ધર્મનાં સંસ્કારોની સાથે વિવેકભર્યા સાધુ ઘર્મની દીક્ષા લેતાં પહેલા મુનિશ્રી વાણી વર્તન, તથા ખાનદાનીને સંસ્કાર પણ પદ્મસાગરજીનું પણ એવું જ થયું. એમની સહજ રીતે મળેલા. જીવનને સંસ્કારી અને ઘર-સંસાર ત્યાગ કરવાની ઝંખના દિવસે ડિસેમ્બર, ૧૯૭૬
; ૪૭

Page #24

દિવસે વધુ ઉત્કટ બનતી ગઇ. છેવટે એમણે દીક્ષા લેવાના દૃઢ સંકલ્પ કર્યાં અને પોતાના જીવનના ઉદ્ધારક બની શકે એવા ગુરૂની શેધ શરૂ કરી ત્યારે એમની ઉંમર અઢારેક વર્ષની હતી.
અને અંતરના ઉમ’ગથી શેાધ કરનારને પેાતાના ઈષ્ટની પ્રાપ્તિ થઈ જ જાય છે. એમનુ ચિત વિક્રમની વિસમી સદીમાં જૈન ધર્મના ધ્યાનાગ માને સજીવન કરનાર ચેાગનિષ્ઠ પરમ પૂ. આચાર્યશ્રી બુદ્ધિસાગરસૂરીશ્વરજીના સમુદાયના સમતાના સરોવર, પ્રશાંતમૂર્તિ, મૃક સાધક અને ધીર ગંભીર આચાર્યદેવ શ્રી કૈલાસસાગરસૂરીશ્વરજી મહારાજ ઉપર યુ.. અને આચાય મહારાજે એમની ચેાગ્યતા જોઇ અને પાતાના પ્રભુભક્તિ પરાયણ અને સયમ સાધનામાં સતત જાગ્રત શિષ્ય મુનિશ્રી કલ્યાણસાગરજીના ( વર્તમાનમાં આચાર્ય શ્રી કલ્યાણ સાગરસૂરીજીના ) શિષ્ય તરીકે દીક્ષા આપી.
આવા મહાન અને ઉત્તમ દાદાગુરૂ અને ગુરૂદેવના ચેગ મળવાથી મુનિ પદ્મસાગરજી મહું આહ્લાદ અનુભવી રહ્યા અને પેાતાને ત્યાગધર્મની આરાધના કરવાની મળેલી આવી અમુલ્ય તકના બને તેટલા વધુ લાભ લેવા માટે તેઓ જ્ઞાન અને ચારિત્રની આરાધનામાં ખૂબ
તન્મય બની ગયા.
જ્ઞાનની સાધનાથી એમના હૃદય અને વાણો બન્ને વિકસિત થઈ ગયાં. અંતર સ્વપર ધર્મના શાસ્ત્રાના પ્રકાશથી અલોકિત થઈ ગયું અને વાણી સત્યપરાયણ, સરળ, મધુર અને આકર્ષક
ખની ગઈ.
મુનિવર્ય શ્રી પદ્મસાગરજી મહારાજે અનેક ચેામાસા રાજસ્થાનમાં કરીને ત્યાંના જૈન સ ંઘ તેમ જ . સામાન્ય જનસમૂહની ખૂબ ભાક્ત અને ચાહના મેળવી હતી. આજે પણ તેએ એ પ્રદેશની આવી જ ધમ પ્રીતિને ટકાવી રહ્યા છે. અથવા સાચી રીતે કહેવુ હાય તે, એમ જ કહેવુ જોઇએ કે, તેઓ જ્યાં જ્યાં વિચર્યાં છે અને રહ્યા છે, ત્યાંની જૈન-જૈનેતર જનતાના હૃદયમાં સદાને માટે વસી ગયા છે. ભલે પછી એ રાજસ્થાનના પ્રદેશ હાય, ગુજરાત હાય,
XC :
સૌરાષ્ટ્ર હોય, મહારાષ્ટ્ર હોય કે આજે કેાઈ પણ પ્રદેશ હાય, અને એનુ કારણ એમના હૃદયની વિશાળતા, સરળતા, ગુણગ્રાહક દષ્ટિ, નમ્રતા, નિખાલસતા, વિવેકશીલતા. વત્સલતા, પરગવૃત્તિ જેવા સાધુ જીવનને શતળ કમ ળની જેમ વિકસિત કરે એવા ગુણા છે. ઘર્ સંસારનો ત્યાગ કરીને કોઇ પણ ધમ કે સંપ્રદાયના ત્યાગમાગ ને સ્વીકાર કરનાર વ્યક્તિ માનવજાત સહિત સમસ્ત, જીવસૃષ્ટિ સાથે ધર્મના પવિત્ર સગપણથી જોડાઇ જાય છે, એ સત્યની ઝાંખી મુનિવર્ય શ્રી પદ્મસાગરજીનાં જીવનમાં થાય છે.
ભગવાન તીર્થંકરે દુનિયાના બધા જીવા સાથે મેત્રી સાધવાના અને કોઇની પણ સાથે વૈર-વિરોધ નહીં રાખવાને અમર સ ંદેશ આપ્યા છે, એના ભાવ આ જ છે.
પન્યાસ પ્રવર શ્રી પદ્મસાગરજી મહારાજના છેલ્લાં પાંચ ચાતુર્માસ જેમ જૈન સંઘ તેમજ જનસમુદાયને માટે વિશેષ ઉપકારક નીવડ્યા છે, તેમ એમની પેાતાનીચે લોકચાહનામાં પણ વિશેષ અભિવૃદ્ધિ કરનારા નિવડ્યાં છે.
આ ઉત્સવ દરમ્યાન જ આચાર્ય મહારાજ શ્રી કૈલાસસાગરસૂરીશ્વરજી મડ઼ારાજે પેાતાના વ્યાખ્યાનમાં જાહેર કર્યું હતું કે વિ.સં. ૨૦૩૨નુ ચામાસુ પૂરૂં થયાં બાદ પોતાના પ્રાશષ્ય પદ્મસાગરજી ગણીને મહેસાણાના શ્રી સીમ ંધરસ્વામી તીર્થમાં આચાર્ય પદવી આપવામાં આવશે. આ વાત જાણીને સૌ ખૂબ રાજી થયેલ.
મહારાજશ્રીની વાણીમાં જે ખંડન-મડ, ટીકા-ટિપ્પણી અને રાગ-દ્વેષના અભાવ અને સરળતા, મધુરતા, મેાતીની માળા જેવી ઝલક અને ધમ પરાયણતાના આલ્હાદકારી દશન થાય
અને એ એમની વિમળ જીવન સાધનાનું જ પ્રતિબિંબ લેખવુ જોઇએ.
છે.
આવા જીવનના અને વાણીના યશસ્વી સાધક મુનિવરને એમની આચાય પદવીના ગૌરવભર્યાં પ્રસંગે આપણી અંતરની અનેકાનેક વંદના હા ! (ગુજરાત સમાચારમાંથી )
આત્માનંદ પ્રકાશ

Page #25

એ સૌજન્યશીલ મનસુખભાઇ
જો કે
સમાજની એક આદર્શ વ્યક્તિ ! જેનામાં દિલ તે પ્રેમાળ વીરડી જઈ લ્યો. બુદ્ધિ તે સજજનતા, સહૃદયતા, વાણીમાં માધુર્યતા, તિણ છતાં કેઈપણ નય ન દુખાય એવી, સ્વભાવમાં શિતળતા અને વિચારોમાં ઉર્ધ્વગામી વિહાર કરતી વીરલમૂતિ!
ભગવા કફનીમાં સજજ થએલા સંસારમાં
રહીને જુદી જ ભાત પાડતું એમનું સાધુ જેવું માણસમાં રૂપ અને નમણાશ હોય છે તેમ જીવન સૌ કેઈને અસર કરી જાય તેવું. એમનો ગુણના આંકડા વધતી જતી એક રૂપ ગુણથી ચમો ચહેરે, નિખાલસતા અને માધુર્યથી ભરેલી ચારિત્રના ઘડતરથી ઘડાએલી એ પવિત્ર ભલે દેહ એકાએક આમ શું વિલિન થઈ મૂર્તિ ! થેડીવાર પણ તેઓ કઈ પણ માણસને જવાને હશે ! આપણને એમના જીવનની મળે ત્યારે શુદ્ધ વાતાવરણ સર્જી જાય. દિલમાં સુવાસ આપીને શેક ન કરે, શરીર તે ખેળીયું
જીવનને જાગ્રત કરે એવી મહાન વ્યક્તિ આપણી બદલે છે એમ સંદેશ આપતા ગયા. તેઓશ્રીએ વચ્ચેથી ચાલી ગઈ! કઈ પણ ગ્રંથી વગરનું મૃત્યુ અગાઉ લગભગ બાર દિવસ પહેલા અમારી વલણ, વિચારણા અને વર્તન! બહુ વિદ્વાન સાથે ત્રણ કલાક બેઠા હતા. ધર્મ, સમાજ, હોય એનામાં પણ વાડા અને સંકુચિતતા જોઈ આધ્યાત્મિકતા અને મૃત્યુનું રહસ્ય વિગેરે છે. વાત વાતમાં હું કાંઈક છું એવું મિથ્યા વિષયોની વાત કરી અને ચમકતે લીસોટો ભિમાન પણ જોયું છે. પણ આમાં તે મેં પાડીને ચાલ્યા ગયા. સાવ જુદું જ જોયું છે. નથી કોઈ જાતનું અહે કે નથી કોઈ જાતનું ઘમંડ ! સૌની સાથે પ્રેમ
- તેઓશ્રીએ આપણી સભાની જે જવાબદારી પાથરનાર ભાતૃભાવની આદર્શમૂર્તિ, જોવા
સ્વીકારી હતી તે તેમણે બરાબર બજાવી. છેવટ જઇએ તે ગેતી ન જડે.
સુધી સ્વસ્થતાથી કામ કરી મુસાફરીની તૈયારી
કરી ચિરકાળની વિદાય લીધી અને સ્નેહી સ્વખરે જ મનસુખભાઈનું વ્યક્તિત્વ જુદું જ જનના દુખતા હૈયાને પિતે જ જ્ઞાન ગંગાનું તરી આવતું હતું. વાણી તે મીઠી સરવાણી! જળ છાંટી સ્વસ્થ કરતા ગયા. જુઓ તેઓએ
ડિસેમ્બર, ૧૯૭૬

Page #26

તેની ડાયરીમાં લખેલા બે કો તે નીચે મારા પરમ મિત્ર અને સહકાર્યકર શ્રી મુજબ છે.
મનસુખભાઈનું સૌમ્ય ચિત્ર મારા દિલમાં
આલેખાઈ ગયું છે. તે એટલા માટે કે આપણી जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः ध्रुव जन्म मृतस्य च।
શ્રી આત્માનંદ સભાન તેઓ આત્મા હતા, तस्मादपरिहार्येऽर्थे, न त्वं शोचितुमर्हसि ।।
હૃદય હતા. કદિ સ્વપ્ન પણ નહતું કે આમ ભ. ગ. ૨-૭
એકાએક તે સિતારે વિલિન થઈ જશે. શું જન્મેલાનું મૃત્યુ છે, તથા મરેલાને જન્મ જીવન આમ જ અલેપ થઈ ગયું? ખૂબ દુઃખ છે, તે જન્મ મરણ જેવી અપરિહાર્ય બાબતમાં સાથે મનાવવું પડે છે કે તેઓ ચિરકાળમાં શેક કરવાનું યથાર્થ નથી.
અનંતતાને આરે જઈ બેઠા છે. કિશનનમતો સેઢામાનોતિમાત્ર, પ્રિય મનસુખલાલભાઈ! તમે તો અમને जनयति तदशात कर्म यच्चाऽग्रतोऽपि ।
તમારા પ્રેમાળ હૈયાની હંફ આપીને તમારી प्रसरति शतशाख देहिनि क्षेत्रउप्त, वट इव तनुबीज त्यज्यतां सप्रयत्नात् ।।
કાર્યદક્ષતાથી આંજીને ચાલી ગયા. અમારૂ અને અનિત્ય પંચાશ -૨૭
જે તમારૂં થઈ પડેલું સભાનું કામ તમારા
જેવી ચીવટથી કણ ઉપાડશે. તમારી ખોટ ઈષ્ટ જનોના મૃત્યુ પ્રસંગે અતીવ અફસ કરવાથી ભારે અશાતા–વેદનીય કર્મ બંધાય છે.
પુરાવી મુશ્કેલ છે, તમે છેલ્લા માન્યા ત્યારે પછી તેની રોકડા દખદાયી શાખાઓ. ખેત. છેલ્લું મિલન હશે એની મને ખબર પડી નહિ. રોમાં રોપેલા છોટાસા વટવૃક્ષના બીજમાંથી તમે અતિ ઉચ્ચ આધ્યાત્મિક વિચારોમાં વિહરી વિસ્તરેલ શાખા પ્રશાખાદિની જેમ પ્રસરે છે, રહ્યા છે તેમ તે ખ્યાલ આવ્યો હતો અને તે માટે શેક પ્રયત્ન પૂર્વક તજવો જોઈએ, તે પવિત્ર ભૂમિ પ્રાપ્ત કરવા તમે અમારી વચ્ચેથી પાપની ખાણ અથવા તે દુઃખ પરંપરાનું વિદાય લીધી. કાળ એનું ચક્ર ફેરવે છે અને મૂલ છે.
પાણીનાં પરપોટાની જેમ ઉપાડી લે છે તે પાડ છેલ્લે વાનપ્રસ્થ અવસ્થા કેવી હોય તે અમને તમે આપતા ગયા. તેઓએ જીવીને બતાવ્યું. તેઓ વૈરાગી બાવા જેવા ઉદાસ દેખાતા હતા. હસતા, પ્રેમાળ પ્રિય ભાઈ ! તમારો આત્મા ઉજવળ સ્થાને અને સૌના થઈને રહેતા. કેઈના દોષે એમની ચિરસ્થાને શાંતિમાં રહે એટલું જ અંતરમાંથી આંખમાં દેખાતા નહતા.
નીકળે છે. ૩ શાંતિઃ
ગુલાબચંદ લલુભાઇ શાહ
પ્રમુખ : શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા-ભાવનગર
૫૮ :
બીમ નંદ પડશ

Page #27

જી સમાચાર સંચય
અ.જ....
શ્રી જૈન શ્વેતાંબર એજ્યુકેશન બેડ-મુંબઈ ૬૮મી ધાર્મિક પરીક્ષા પારિતોષક વિતરણ સમારંભ ઉપરોક્ત પારિતોષિક વિતરણ સમારંભ શ્રી આદીશ્વરજી જૈન દેરાસર ઉપાશ્રયમાં તા. ર૭-૧૧-૭૬ રવિવારે પૂ. સાહિત્ય-કલા-રત્ન શ્રી યશોવિજયજી તથા પૂ. ગણિવર્યશ્રી જયાનંદવિજયજી ગણિવર્ય મહારાજશ્રીની નિશ્રામાં ઉજવાયો હતો. આ પ્રસંગે શેઠશ્રી વિનયચંદ્ર ઉમેદચંદ શાહ તેમજ તેમના સુશીલ પત્ની રાજુલબેન (આર સુરેશચંદ્ર કુંવાળા) અતિથિ વિશેષ તરીકે પધાર્યા હતા.
સંસ્થાના મંત્રી શ્રી શાંતિલાલ મગનલાલ શાહે તેમના નિવેદનમાં સંસ્થાને આર્થિક દષ્ટિએ સદ્ધર કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. શ્રી ચીમનલાલ પાલિતાણકરે પોતાના વક્તવ્યમાં પાઠશાળાઓના શિક્ષકોની દુર્દશાનો ખ્યાલ આપી તેઓને કેવી હાડમારીઓને સામને કરે પડે છે તેને અનુભવ સિદ્ધ ચિતાર આપ્યા હતા. સંસ્થાના પ્રમુખ શ્રી જયંતિલાલ બદામીએ આજના ધાર્મિક શિક્ષણ અંગે કેટલાક નવા સુધારાઓ સૂચવ્યા હતા. શ્રી રામકલાલ કોલસાવાળાએ સામાયિકના પરિણામે તેમને કેટલા બધા લાભે થયા હતા તેની અનુભવ સિદ્ધ વાત કરી હતી. અતિથિ વિશેષ શ્રી વિનયચ ભાઈએ ધર્મના મર્મ પર ભાર મૂકી આજના જગતને માટે વિચારોની વ્યાપકતાની જરૂરિયાત સમજાવી હતી. સંસ્થાના અન્ય મંત્રી મનસુખલાલભાઈએ છેલ્લી લડાઈ પછી આપણી પ્રજાનું લક્ષ આધ્યા ત્મિકને બદલે વધુ ને વધુ ભૌતિક થવાને કારણે કેવી દુઃખદ પરિસ્થિતિ સર્જાયેલી છે તેના ચિતાર આપ્યા હતા. પૂ. વિનેબાજીને દાખલે આપી બાળકના ઘડતરમાં માતાને કે મોટો હિસ્સો છે તે વાત સમજાવી કહ્યું હતું કે બાળકને સારો કે ખરાબ કરે તે માતાના જ હાથમાં છે. સંરથાની આર્થિક બાજ સદ્ધર કરવા તેમણે સંસ્થાની “સમારક યેાજના” પ્રત્યે સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. પોતાના સ્વજન, સ્નેહી કે મિત્રના સ્મારક અથે આ યોજનામાં એક હજાર અગર તેથી વધુ રકમ આપી શકે છે, જેના વ્યાજમાંથી દરેક વરસે ઉચ્ચ કક્ષાના વિદ્યાર્થી ભાઈ-બહેનો જે ધાર્મિક પરીક્ષામાં ઉચ્ચ કક્ષામાં પાસ થાય છે તેમને ઇનામ આપવામાં આવે છે અને જેના સ્મરણાર્થે રકમ આપવામાં આવે છે તેનું નામ કાયમ માટે યાદમાં રહે છે. મૂળ રકમ અનામત રાખવામાં આવે છે. શ્રી રાજુલબેનને હાથે પારિતોષિક અપાયા હતા. મુનિશ્રી જયાનંદવિજયજી મહારાજે ઘાર્મિક શિક્ષણની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યા હતા. પૂ. યશોવિજયજી મહારાજ સાહેબે અષ્ટાંગ યોગના પ્રાણાયામ પરથી ભાવ પ્રાણાયામ વિશે સમજાવ્યું હતું, જેને અમલ થાય તે દુનિયાના અર્ધા દુઃખને અંત આવી

Page #28

જાય. આ પ્રસંગે સંસ્થાને શ્રી વિનયચંદ્રભાઈ, શ્રી રાજુલબેન, શ્રી રસિકલાલ કલસાવાળા અને શ્રી મંજુલાબેન ચીનુભાઈ દરેક તરફથી રૂા. એક એક હજાર ભેટ મળ્યાં હતાં તેમજ શ્રી તુલસીદાસ જગજીવનદાસ સવાઈ રૂા. ૫૦૧/- આપી સંસ્થાના પેટ્રન બન્યા હતા. શ્રી સિદ્ધક્ષેત્ર સામાયિક મંડળ-પાલીતાણાએ ઉજવેલ
વાર્ષિક દિન અને સ્નેહ-મિલન ઉપર્યુક્ત મંડળ સિદ્ધક્ષેત્ર પાલીતાણામાં શ્રી ભાવસાર જૈન ધર્મશાળામાં છેલ્લા આઠ વર્ષથી રવિવારે “સામાયિક મુખ્યત્વે કરે છે. તેમજ સ્નાત્ર-પૂજા, નાની-મોટી તીર્થયાત્રા, ધાર્મિક કાર્યોની અનુમોદના-સભા, વાર્ષિક દિન ઉજવણી, પૂજા-પ્રભાવના આદિ કાર્યક્રમ વેજી પિતાની ધાર્મિક ભાવના પોષે છે અને આધ્યાત્મિક વાતાવરણ સર્જે છે. મહત્વની અને ધ્યાન ખેંચતી હકીક્ત તે એ છે કે આ મંડળમાં ડોકટરો, પંડિત, પત્રકારો, ધાર્મિક શિક્ષકો, હેડ-માસ્તર, બેન્ક મેનેજરો, ઉદ્યોગપતિઓ, વ્યાપારીઓ અને વિદ્યાથીઓ અને ઊંચી-નીચી કક્ષાના બધા જ ભાઈઓ ઉત્સાહપૂર્વક ને રસપૂર્વક ભાગ લે છે.
પ્રસ્તુત મંડળે હમણું જ એને વાર્ષિક દિન દબદબાપૂર્વક ને વ્યવસ્થિત રીતે ઉજળે. જ્યારે સવારમાં સ્નાત્ર–પૂજા બાદ પંચકલ્યાણક પૂજા ભણાવવામાં આવી. ત્યારે મંડળના સર્વ સભ્ય તે હતા જ, ઉપરાંત પૂજ્ય આચાર્ય દેવશ્રી વિજય જયાનંદસૂરીશ્વરજી મહારાજ તથા પૂજ્ય ગણિવર્યશ્રી હેમપ્રભવિજયજી મહારાજ સાથે અન્ય સાધુ- સાથે મહારાજે, મઢીવાળા શેઠશ્રી નેમચંદભાઈ, અન્ય સદગૃહસ્થ અને બહેને એ સારી સંખ્યામાં હાજરી આપી પૂજામાં રસ રેલાવ્યા હતા. પ્રભાવના પણ કરવામાં આવેલ.
શ્રી જૈન શ્વેતામ્બર એજ્યુકેશન બોર્ડ-મુંબઈ ધાર્મિક શિક્ષણની ૬૮મી પરીક્ષાઓની જાહેરાત પરીક્ષા સમય : સંવત ૨૦૩૩ પોષ વદ ૧૨ને રવિવાર
તા. ૧૬ જાન્યુઆરી ૧૯૭૭, સંસ્થાએ નિયત કરેલ અભ્યાસક્રમ મુજબ ભારતભરના કેઈપણ ભાઇ -બહેને આ પરીક્ષામાં બેસી શકે છે. પાઠશાળા તથા બેડીંગનાં વ્યવસ્થાપકને તેમજ શિક્ષક-શિક્ષિકા એને અમારી વિનતિ છે કે આગામી ૨૯મી ધાર્મિક શિક્ષણની ઈનામી પરીક્ષાઓમાં વધુમાં વધુ પરિક્ષાથીઓને બેસાડી ધાર્મિક શિક્ષણના પ્રચારના કાર્યને પ્રેત્સાહન આપશે.
હિન્દી ભાષી પરીક્ષાર્થીઓ માટે પણ સગવડતા રાખી છે.
પરીક્ષામાં બેસવા માટે પરીક્ષા ફી રાખી નથી. પ્રવેશ ફોર્મ તથા અભ્યાસક્રમ નીચેના સરનામે પત્ર લખી મંગાવવા. પ્રવેશફોર્મ સ્વીકારવાની છેલ્લી તા. ૨૫મી ડીસેમ્બર ૧૯૭૬ છે. સગ્નામું :
લિ. ભવદીય શ્રી જૈન શ્વેતામ્બર એજયુકેશન બોર્ડ
શાંતિલાલ મગનલાલ શાહ ૨૦, ગેડીજી બીડીંગ, બીજે માળે
સ્વ. મનસુખલાલ તારાચંદ મહેતા વિજય વલ્લભાચોક,
માનદ મંત્રી કાલબાદેવી-મુંબઈ ૪૦૦૦૦૨
ફોન : ૩૩૩૨૭૩ ગ્રામ : Hindsangha
પર :
આ મેદ પ્રકાશ

Page #29

પત્ર દ્વારા શિક્ષણ નું પરિણામ શ્રી જૈન તત્વજ્ઞાન વિદ્યાપીઠ-પૂના દ્વારા સંચાલિત પત્ર દ્વારા શિક્ષણની પરીક્ષાનું પરિણામ ૮૭% જાહેર કરતાં સંસ્થા આનંદ અનુભવે છે.
આ વર્ષે હર્ષને વિષય એ છે કે, પરીક્ષામાં સારા શિક્ષિતોની સંખ્યા ઘણી હતી અને કર્મ જેવા કઠિન છતાં ઉપયોગી વિષયનું તલસ્પર્શી જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી સૌએ પોત પોતાને અનુભવ નિચોડ ઉત્તર-પત્રમાં બુદ્ધિપૂર્વક ઉતારી આનંદ વ્યક્ત કર્યો છે.
સર્વ પ્રથમ પથ પરીક્ષાથીઓ નીચે મુજબ છે (૧) કલ્પનાબેન કાન્તિલાલ B.A.
મદ્રાસ
૧૦૦ માર્ક (૨) ચીમનલાલ મેહનલાલ
પાલીતાણા
૧૦૦ માર્ક (૩) પૂ. મુનિશ્રી કલાપ્રભસાગરજી મહારાજ બાડમેર ૭૮/- ૧૦૦ માર્ક (૪) શાન્તાબેન લલીતકુમાર કોઠારી B A. મદ્રાસ ઉપ/- ૧૦૦ માર્ક (૫) મનીષકુમાર લાલભાઈ
અમદાવાદ ૭૨ - ૧૦૦ માર્ક સંસ્થા ઉત્તીર્ણ પરીક્ષાર્થીઓને અભિનંદન પાઠવે છે. તથા રૂા. ૫૫૦/-નાં ઈનામ નિયમાનુસાર જાહેર કરે છે.
ભાવનગરમાં ભવ્ય દિક્ષા મહોત્સવ ઘેટીવાળા મહેતા ધરમશી રતનજીના દામજીભાઈના સુપુત્રી બાળબ્રહ્મચારિણી શ્રી અનસૂયાબેન તથા શ્રી શાન્તિભાઈના સુપુત્રી કુ. શ્રી ભારતીબેન તથા તણસાવાળા શ્રી મેહનલાલ મેઘજીભાઈના સુપુત્રી કુ. સ્નાબેનની દિક્ષાનો ભવ્ય મહોત્સવ તા. ૯-૧૨-૭૬ને ગુરુવારના રોજ ઉજવાયો હતે.
દીક્ષાર્થી બહેનોએ ઉચ્ચ વ્યવહારિક કેળવણી તથા ઊંડું ધાર્મિક જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરેલ છે. બાળપણથી જ તેમનામાં ધાર્મિક સંસ્કારોનું સિંચન થયેલું છે અને ત્રણે બહેનને દીક્ષા અંગીકાર કરી આત્મકલ્યાણની ભાવના ઘણા વખતથી હતી. તેમના વડીલ વર્ગે તે ભાવનાને પોષી અને છેવટે ખૂબ જ દિલથી તેમના વડીલ વર્ગ આ દિક્ષા અંગીકાર કરવા સંમતિ આપી અને ઉત્સાહ તેમજ ઉમંગથી દિક્ષા અંગેના મહત્સવનું આયોજન કર્યું. તે નિમિત્તે શ્રી સિદ્ધચક્ર પૂજન, ઋષિમંડળ મહાપૂજન જેવા વિશિષ્ટ ધાર્મિક કાર્યો જાયા હતા.
આ પાવનકારી દિક્ષા મહોત્સવ પરમપૂજ્ય આચાર્ય મહારાજ શ્રી વિજય દેવસૂરીશ્વરજી પૂ. આ. ભ. શ્રી નીતિપ્રભસૂરીશ્વરજી તથા પૂ આ. શ્રી સૂર્યોદયસૂરીશ્વરજી તથા પૂ. ઉ. શ્રી હેમચંદ્રવિજયજી વગેરે મુનિ ભગવંતના સાન્નિધ્યમાં ઉજવાય હતે. જૈન-જૈનેતર જનતાએ ખૂબ ઉત્સાહ અને હર્ષભેર મંગલકારી પ્રસંગમાં હાજરી આપી લાભ લીધે હતા.
આ સમયે સાધ્વી શ્રી સુહિતાશ્રીજીને વડી દિક્ષા પણ આપવામાં આવી હતી.
ડીસેમ્બર ૧૯૭૬
; ૫૩

Page #30

શ્રી વર્ધમાન આગમ મંદિરના પટાંગણમાં બે ઉપાશ્રયનું નવનિર્માણ
પાલીતાણામાં શ્રી સિદ્ધાચલ ગિરીરાજની તલેટીમાં આવેલ શ્રી વર્ધમાન આગમ મંદિરના પટાંગણમાં આગમોદ્ધારક પ. પૂ. આચાર્યદેવ શ્રી સાગરાનંદસૂરીશ્વરજીના શિષ્ય રત્ન ગચ્છાધિપતિ પ. પૂ. આ. શ્રી હેમસાગરસૂરીશ્વરજી તથા પૂ. પં. શ્રી સૂર્યોદયસાગરજી તથા પૂ. મુનિશ્રી અને જ્ઞસાગરજી મ. સાહેબના સદુપદેશથી શ્રી સિદ્ધાચલની યાત્રાઓ તથા નવાણું યાત્રા કરનારા સાધુ સાધ્વી આદિ ચતુર્વિધ સંઘને વિશેષ સુવિધા પ્રાપ્ત થાય એવા હેતુથી જેની અત્યંત જરૂરિયાત હતી એવા બે નૂતન ઉપાશ્રયનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે.
એક ઉપાશ્રયનું “શ્રી લબ્ધિસાગરજી જૈન ઉપાશ્રય” અને તેના મુખ્ય હેલનું “ષ્ટિવર્ય શ્રી રાયચંદ મગનલાલ આરાધના હોલ” નામ આપવામાં આવ્યું છે. - બીજા ઉપાશ્રયનું “શ્રી મલયાશ્રીજી જૈન ઉપાશ્રય” અને તેના મુખ્ય હોલનું “શ્રેષ્ટિવર્ય શ્રી પ્રતાપરાય અંબાલાલ આરાધના હેલ” નામ આપવામાં આવ્યું છે.
તેને ઉઘાટન સમારંભ માગશર સુદ ૧૦ તા ૧-૧૨-૭૬ના મંગળ પ્રભાતે ૫ડવંજવાળા સુશ્રાવક રમણભાઈ તથા ધર્માનુરાગી અ.સૌ. સૂર્યાબેન પુષ્પસેન ઝવેરીના શુભ હસ્તે રાખવામાં આવ્યા હતા.
આ પ્રસંગે પ. પૂ. પં. શ્રી સૂર્યોદયસાગરજી મહારાજશ્રી તથા ડે. ભાઈલાલ બાવીશી, શ્રી હરીલાલ દેવચંદ, શ્રી રાયચંદ મગનલાલ, શ્રી હિમતલાલ અનેપચંદ મેતીવાળા, અમરચંદ રતનચંદ ઝવેરી વગેરે વક્તાઓએ પ્રાસંગિક વક્તવ્ય કર્યા હતા.
તે દિવસે શ્રીયુત રાયચંદ મગનલાલ શાહ તરફથી શ્રી સિદ્ધચક પૂજન રાખવામાં આવ્યું હતું તથા સાધમિકેની ભક્તિ કરવામાં આવી હતી.
શ્રી પદ્મસાગરજી મહારાજને અર્પણ થયેલી આચાર્ય પદવી
મહેસાણા ખાતે શ્રી સીમંધરસ્વામી જિન મંદિરના પ્રાંગણમાં ચતુર્વિધ સંઘની વિશાળ હાજરીવાળા સમારોહમાં પરમ પૂ. આચાર્યદેવ શ્રીમદ્ કૈલાસસાગરસૂરીશ્વરજી મહા રાજ સાહેબના હસ્તે પરમ પૂજ્ય ૫. પ્રવર શ્રી પદ્મસાગરજી મહારાજને ધાર્મિક વિધિ અને શાસ્ત્રોચ્ચાર વચ્ચે આચાર્ય પદ પ્રદાન કરીને તેમનું નામ આચાર્ય ભગવંત શ્રીમદ્ પદ્મસાગરસૂરીશ્વરજી રાખવામાં આવ્યું હતું.
આચાર્યદેવશ્રી બુદ્ધિસાગરસૂરીશ્વરજીના પટ્ટધર શિષ્ય આચાર્યદેવશ્રી કૈલારા સાગરસૂરીશ્વરજી, આચાર્યદેવશ્રી સુબોધસાગરસૂરીશ્વરજી આદિ આચાર્યવર્યોની નિશ્રામાં શ્રી પદ્મસાગરસૂરીશ્વરજી મહારાજે આચાર્ય પદ ગ્રહણ કર્યું હતું.
આ પ્રસંગે દેશના જુદા જુદા જૈન સંઘના અગ્રણીઓમાં શેઠશ્રી કસ્તુરભાઈ લાલભાઈ, શેઠ આણંદજી કલ્યાણજીની પેઢીના પ્રમુખશ્રી શ્રેણીકભાઈ કસ્તુરભાઈ, ભાવનગર સંઘના પ્રમુખ શ્રી બકુભાઈ સહિત અનેક આગેવાને ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
તેમનું પ્રકાશ

Page #31

આ પ્રસંગે આચાર્યશ્રી પદ્મસાગરસૂરીશ્વરજી મહારાજને સૂર્યમંગ પટ વહેરાવવાની બેલી માં મુંબઈના શ્રી વેણીલાલ ઠાકોરદાસ જરીવાલાને રૂા. ૨૭, ૧૧૧માં આદેશ આપવામાં આવ્યા હતા જ્યારે મહારાજશ્રીને કામની વહોરાવવાની બલી પ્રસંગે મુંબઈને શ્રી બસ લાલજી કપુરચંદને રૂ. ૩,૧૧૧માં આદેશ અપાયે હતે.
આ પ્રસંગે આશીર્વચન ઉચ્ચારતા પરમ પૂજ્ય આચાર્યદેવ શ્રીમદ્ કૈલાસસાગરસૂરીશ્વરજીએ જણાવ્યું હતું કે, શ્રી પદ્મસાગરજી જૈનધર્મની પ્રભાવના વધારવામાં સુંદર ફાળે આપી રહ્યાં છે.
પરમ પૂજ્ય આચાર્યદેવ શ્રીમદ્દ સુબોધસાગરસૂરીશ્વરજીએ શ્રી પદ્મસાગરજી મહારાજની શક્તિ અને ગુણોને બિરદાવી હતી.
આચાર્યપદવી ગ્રહણ કરી સૌ પ્રથમ સંબોધન કરતાં આચાર્ય શ્રી પદ્મસાગરસૂરીશ્વરજીએ સાધુ-સાધ્વી શ્રાવક-શ્રાવિકાના ચતુર્વિધ સંઘ સમક્ષ પ્રવચન કરતાં જણાવ્યું હતું કે, ગુરુ કૃપાથી મેં જે શક્તિ અને ગુણ મેળવ્યા છે તે પૂર્ણ વફાદારી અને ઈમાનદારીથી એક સેવક બનીને જિનશાસનની પ્રભાવના માટે ઉપયોગમાં લઇશ.
પત્રકાર પરિષદમાં આચાર્યશ્રી પદ્મસાગરસૂરીશ્વરજીએ જણાવ્યું હતું કે, આચાર્ય સમાજને જાગૃત કરે છે. એ એમનું મોટું નૈતિક રાષ્ટ્રીય અને સામાજિક કર્તવ્ય છે. કેટલું જાણું છો તે નહીં પણ તમે કેટલું પામો છો તે જ સાચો ધર્મ છે. એમ જણાવી તેઓશ્રીએ ઉમેર્યું હતું કે મંદિર-મઠ-સંપ્રદાયમાં ધર્મ નથી, પણ અંતઃકરણની પવિત્રતામાં જ ધર્મ છે.
શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા-ભાવનગરના ઉપક્રમે થયેલી
શેક સભાને અહેવાલ શ્રી જૈન આત્માનંદ સભાના ઉપપ્રમુખ અને ત્યાર બાદ શ્રી કાન્તિલાલ જ. દેશીએ “શ્રી આત્માન પ્રકાશ' માસિકના તંત્રી ધર્માનું સ્વર્ગસ્થના જીવનને ટ્રેક પરિચય : રાગી વિદ્વાન સાહિત્યકાર શ્રી મનસુખલાલભાઈ જણાવ્યું હતું કે શ્રી મનસુખલાલભાઈ આપણા તારાચંદ મહેતાના તા. ૨-૧૨-૭૬ના રોજ સંસ્થાના પ્રાણસમાં હતા. આત્માનંદ-પ્રક થએલ દુઃખદ અવસાન અંગે શ્રદ્ધાંજલિ અર્પવા માસિક અંગે તેમની ચીવટ અને માસિક જ. શ્રી જૈન અરમાનદ સભાની એક સામાન્ય ઉપયોગી થાય અને જીવનને ઉન્નતિકારક લેખ સભા તા. ૧૦-૧૨-૭૬ ને શુક્રવારના રોજ માસિકમાં આવે અને તેને ખૂબ પ્રચાર થાય રાત્રીના ૮-૩૦ કલાકે સભાના હોલમાં શ્રી એ બાબતની તેમની કાળજી પ્રશંસનીય હતી ગુલાબચંદભાઈના પ્રમુખસ્થાને મળી હતી. તેઓના સ્વભાવમાં પણ આધ્યાત્મિકતા અને
શરૂઆતમાં સભાના ઉપ-પ્રમુખ શ્રી હીરાધાર્મિકતા વણાયેલા હતા. ત્યાર બાદ શ્રી રાયલાલ ભાણજીભાઈએ મુ. શ્રી ખીમચંદભાઈ ચંદ મગનલાલે તેમના જીવન અને સાહિત્યને શાહ તથા મુંબઈથી શ્રી હીરાલાલ જેઠાભાઈ ટૂંક પરિચય આપતાં જણાવ્યું હતું કે તેમણે શાહ, શ્રી કુલચંદ હરીચંદ દોશી તથા શ્રી પોતાનું લક્ષ કથાનુયોગ તરફ વિશેષ આપ્યું ભગતભાઇના સંદેશા વાંચી સંભળાવ્યા હતા. હતું એ હકીકત સમજવા જેવી છે. તેમણે ડિસેમ્બર, ૧૯૭૬

Page #32

જોયું કે સામાન્ય જનસમાજની નીતિ અને પણ તેમના ગુણાનો પાર પામી શકાય તેમ ધર્મની સમજણ ઊંચી લાવવા ધર્મના સિદ્ધાંત નથી. ટૂંકમાં એક ફલાવરપોટની ઉપમા આપી તેમના ગળે ઉતારવાને સહેલો ઉપાય કથાનુ જણાવ્યું હતું કે જેમ એક ફૂલદાનીમાં અનેક યોગને છે, અને તેઓશ્રીએ રેચક શૈલીમાં ફૂલે સુગંધથી મહેતા હોય તેમ શ્રી મને અનેક શીલકથાઓ અને ચિંતન પ્રેરક લેખે સુખલાલભાઈમાં અનેક ગુણોની સુગંધની મીલાઆત્માનંદ-પ્રકાશ અને અન્ય પત્રો દ્વારા જૈન વટ હતી સાહિત્ય ક્ષેત્રે પણ તેમની ઊંચી, સમાજ સમક્ષ રજુ કર્યા છે.
ગુણવત્તા હતી, અને તેમના જીવનમાં પણ ત્યાર બાદ પ્રમુખ શ્રી ગુલાબચંદભાઇએ સાદાઈ, સરળતા અને સભા પ્રત્યે મમતા હતા સ્વર્ગસ્થીના જીવન અને કાર્ય અંગે કહ્યું હતું
: અને છતાં બિલકુલ નિરભિમાની હતા. કે તેઓ તે આપણી સભાના પ્રાણસમાં હતા. અંતમાં નીચેને ઠરાવ રજુ થયો હતો તેઓએ સંસ્થાને આર્થિક રીતે પણ પગભર અને સૌ સભ્યોએ બે મિનિટ મૌન અને કરવા અથાક પ્રયત્ન કર્યા છે. તેમના એક એક નવકાર મંત્રનું સ્મરણ કરીને સ્વર્ગસ્થને શ્રદ્ધાંગુણ વિષે વર્ણન કરીએ તે પુસ્તક ભરાય, તે જલિ અર્પી હતી.
શ્રી મનસુખલાલભાઈ તારાચંદ મહેતાના સ્વર્ગવાસ અંગે શાક ઠરાવ
આપણી શ્રી જૈન આત્માનંદ સભાના ઉપપ્રમુખ અને શ્રી આત્માનંદ-પ્રકાશ માસિકના તંત્રી ધર્માનુરાગી શ્રી મનસુખલાલ તારાચંદ મહેતાના તા. ૨-૧૨-૭૬ના રોજ મુંબઈ મુકામે થયેલ દુઃખદ અવસાન પ્રત્યે શ્રી જૈન આત્માનંદ સભાની આજરોજ મળેલી આ સામાન્ય સભા ખૂબ ઊંડા દુઃખ અને આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરે છે,
સ્વર્ગસ્થ શ્રી મનસુખલાલભાઈ એક તત્ત્વચિંતક સાહિત્યકાર અને નિષ્ઠાવાન કાર્યકતા હતા. તેઓએ જૈન સમાજની વિધવિધ ક્ષેત્રે અનેક સેવાઓ આપી હતી. તેમના સ્વભાવમાં વિશાળતા, ધર્મભાવના આધ્યાત્મિકતા તેમજ સેવાભાવના વગેરે ઉન્નત ગુણે વણાયેલા હતા. શીલધર્મની કથાઓ જેવા અનેક સુરુચિપૂર્ણ અને લેકમેગ્ય કથાઓ દ્વારા મનોરંજન સાથે સમાજ ઘડતરનું મહામૂલું કાર્ય તેમણે સફળતાથી પાર પાડ્યું છે. તેમનું સાહિત્ય રચતા, જનહિત અને ધર્મભાવનાના તાણાવાણાથી વણાયેલું છે.
સદ્દગત શ્રી સમાજ સેવા કરનારી અનેક સંસ્થાઓના અગ્રગણ્ય કાર્યકર હતા અને અનેકને પ્રેરણા આપનાર હતા. શ્રી જૈન આત્માનદ સભા, શ્રી આધ્યાત્મ જ્ઞાન પ્રચારક મંડળ, શ્રી ખીમચંદ મૂળચંદ વિદ્યાર્થી ગૃહ, દેવકરણ મુળજી ટ્રસ્ટ, શ્રી સિદ્ધાર્થ એજ્યુકેશન સેસાયટી, શ્રી જૈન ધાર્મિક શિક્ષણ સંઘ, જૈન છે. એજ્યુ. બર્ડ વગેરે સંસ્થાઓ દ્વારા તેમણે જૈન સમાજની અનન્ય સેવા બજાવી છે.
શ્રી આત્માનંદ-પ્રકાશ”માં લખેલી ધર્મકથાઓ તથા ધાર્મિક લેખ દ્વારા જેન સમા જમાં જ્ઞાનને પ્રકાશ ફેલાવવામાં તેમણે આપેલ ફાળે ન ભૂલાય તે છે.

Page #33

આ પણ જેને આત્માનંદ સભાના તા તેઓ એક આધારસ્તંભ હતા. સંસ્થાના સાહિત્યિક અને આર્થિક એમ બંને પ્રકારની પ્રવૃત્તિમાં તેમની કુશળતા અને વ્યવહારદક્ષતા તેમજ મૂકભાવે અને મીઠાશથી કાર્ય કરવાની પદ્ધતિ અનુકરણીય અને આદરણીય હતી.
તેમના સ્વર્ગવાસથી આપણી શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા તેમજ જૈન સમાજને ન પૂરાય એવી ખોટ પડી છે.
શ્રી આત્માનંદ સભાની આ સામાન્ય સભા શાસનદેવ સ્વર્ગસ્થના આત્માને ચિરસ્થાયી શાન્તિ અર્પે એવી પ્રાર્થના કરે છે, અને તેમના કુટુંબીજનો પર આવી પડેલ આ દુઃખમાં સમવેદના પ્રગટ કરે છે.
ગુલાબચંદ લલુભાઈ શાહ
પ્રમુખ, શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા-ભાવનગર
શ્રી અધ્યાત્મ જ્ઞાન પ્રસારક મંડળનો શેક ઠરાવ શ્રી અધ્યાત્મ જ્ઞાન-પ્રસારક મંડળની કાર્યવાહક સમિતિની આજની સભા શ્રી મનસુખલાલ તારાચંદ મહેતાના તા. ૨-૧૨-૧૭૬ના રોજ થયેલ અવસાન પ્રત્યે શોક વ્યક્ત કરતાં અતિ ઊંડા દુઃખની લાગણી અને ગ્લાનિ અનુભવે છે.
સ્વ. શ્રી મનસુખલાલભાઈએ આ મંડળની ઘણાં વર્ષો સુધી કાર્યવાહક સમિતિના સભ્ય તરીકે તેમજ ટ્રસ્ટી તરીકે અને ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ તરીકે અમૂલ્ય સેવા બજાવેલ છે. આ મંડળની પ્રવૃતિમાં ઊંડે રસ લઈ મંડળની શાનને વધારવામાં તેઓશ્રીએ મહાન ફળો અપેલ છે. સદૂગત એક સમર્થ સાહિત્યકાર, વિદ્વાન, તત્વચિંતક અને નિષ્ઠાવાન કાર્યકર હતા. તેઓશ્રીનું જીવન શુદ્ધ ચારિત્રયમય હતું અને તેમની વિચારશ્રેણિ સ્પષ્ટ, પ્રેરક અને માર્ગદર્શક હતી. શીલધર્મની અનેક કથાઓના તેઓ ભંડાર હતા. ધર્મ તત્વજ્ઞાન અને ચારિત્ર્ય ઘડતર માટેની બોધદાયક કથાઓનું સમૃદ્ધ સાહિત્ય તેમણે જૈન સમાજને આપેલ છે. જૈન સમાજની અનેક સંસ્થાઓ સાથે તેઓ સંકળાયેલા હતા. તેમના અવસાનથી આ મંડળે એક અનન્ય સુકાની ગુમાવેલ છે, એટલું જ નહિ પરંતુ સારાયે જૈન સમાજે એક ઉમદા, નિષ્ઠાવાન અને સક્રિય કાર્યકર ગુમાવેલ છે.
તેમના દેહવિલયથી તેમના કુટુંબ પર આવી પડેલ દુઃખમાં આ મંડળ દિલસેજી વ્યક્ત કરે છે અને પ્રભુ તેઓશ્રીના આત્માને પરમ શાંતિ અર્પે તેમ પ્રાર્થો છે.
રમણલાલ સી. શાહ
પ્રમુખ શ્ન અધ્યાત્મ જ્ઞાન પ્રસારક મંડળ
. ડીસેમ્બર, ૧૯૭૨
: ૫૭

Page #34

-
-
-
-
સ્વર્ગવાસ નોંધ
-
જાણીતા તત્ત્વચિંતક અને લેખક ધર્માનુરાગી જૈન આગેવાનની ચિરવિદાય
શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા–ભાવનગરના ઉપપ્રમુખ અને શ્રી જૈન આત્માનંદ પ્રકાશના તંત્રીશ્રી મનસુખલાલભાઈ તારાચંદ મહેતાના તા. ૨-૧૨-૭૬ ને ગુરુવારના રોજ મુંબઈ મુકામે થયેલ દુઃખદ અવસાનની નેંધ લેતા અમે ખૂબ જ ઊંડા આઘાત અને દુઃખની લાગણી અનુભવીએ છીએ.
સ્વ. શ્રી મનસુખલાલભાઈ સ્વભાવે તદ્દન નિરભિમાની સાદા અને પરોપકારી વૃત્તિવાળા હતા. તેમના જીવનના દરેક પ્રસંગોમાં તેમની આધ્યાત્મિક ધમપરાયણ વૃત્તિ જણાઈ આવતી. તેમનું લેખન અને સાહિત્ય પણ સમાજ-ઉત્થાન અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિના લક્ષ્યને વરેલું હતું.
પંડિત બેચરદાસજીના શબ્દોમાં કહીએ તે સ્વ. શ્રી મનસુખલાલભાઈ ગૃહસ્થાશ્રમી છતાંય વાનપ્રસ્થ જેવું જીવન ગાળતા.
તેમના જીવનમાં તેમણે પુરુષાર્થ અને આપબુદ્ધિથી પ્રગતિ કરી હતી. ઊંડા ચિંતન મનન અને વાંચન તેમજ સંત પુરુષના સમાગમથી તેમણે પોતાના જીવનમાં ચોક્કસ જીવનદષ્ટિ અપનાવી હતી. વ્યવસાયમાં વીમા કંપનીના એજન્ટ તરીકે તેમની કારકીર્દિ યશસ્વી હતી. તે દરમિયાન તેમણે સમાજના નિરીક્ષણ અને અનુભવ દ્વારા ઘણું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું હતું. સેવા અને સમાજ સુધારાના કાર્યમાં પણ તેઓ ઉડે રસ લેતા હતા. વીમા કંપનીનું રાષ્ટ્રીયકરણ થયા પછી તેઓએ વ્યવસાયની દષ્ટિએ નિવૃત્ત જીવન સ્વીકાયું, પણ પારમાર્થિક દૃષ્ટિએ બહેળું સમાજ-સેવાનું કાર્ય અપનાવ્યું.
શ્રી અધ્યાત્મ જ્ઞાન પ્રચારક મંડળ, શ્રી જૈન ધાર્મિક શિક્ષણ સંધ, શ્રી જૈન આમાનંદ સભા વગેરે અનેક સંસ્થાઓ દ્વારા તેમણે સમાજ ઘડતરનું અને સમાજ સેવાનું કાર્ય કર વામાં જીવનના અંત સમય સુધી ઊંડો રસ દાખવ્યો હતે.
૫૮
આમાનંદ પ્રકાશ

Page #35

સ્વ. શ્રી મનસુખલાલભાઇને જીવનમત્ર હતા-સમન્વય. તેએ કહ્રી કઈ ખટપટ કે ઝઘડા કે ચર્ચાસ્પદ વાર્તાથી હુ ંમેશા દૂર રહેવા પ્રયત્નશીલ રહેતા અને એ રીતે સમન્વય અને સમાધાનકારી વૃત્તિથી જ સમાજને ઉત્કર્ષ થઇ શકે એમ તેએ માનતા અને તે પ્રમાણે વંતા, લેખા દ્વારા પણ તેઓએ એજ વાતનું
*
પ્રતિપાદન કર્યુ છે.
મસ વતિ જાયે. મતામેજ જનતા એ સૂત્ર મુજબ એમના જીવનમાં વિચાર, વાણી અને વતનમાં એકરૂપતા હતી. તેએ જેવુ વિચારતા તેવુ જ એકલતા અને તે આચરણ કરતા. તેઓ ધ, માન, માયા અને લેભ એ કષાયે પોતાના જીવનમાંથી નિર્મૂળ કરવા સદા પ્રયત્નશીલ રહેતા કોષો જ્ઞાનવતાં કુત:। એ સૂત્રનુ તા જાણે તેએ હુ મેશા રટણ અને અમલ કરતા,
મુજબ જ
તેમનું સાહિત્ય તેમની ધકથાઓ અને ચિંતન લેખા સામાન્ય જનસમાજ સમજી શકે તેવા અને સર્વના જીવનને ઉન્નત બનવાની સદાય પ્રેરણા આપતા રહેશે,
સ્વ. શ્રી મનસુખલાલભાઇ એક કુટુમ્બ-વત્સલ વડીલ, સત્ય મા દર્શાવનાર આગેવાન તાત્ત્વિક દૃષ્ટિવાળા લેખક અને મૂક ફરજ પાલનની ભાવનાવાળા નિરભિમાની સમાજ સેવક, અને સાચુ' સાધુજીવન ગાળતા ગૃહસ્થ હતા.
તેમના દેહાવસાનથી જૈન સમાજને એક ન પૂરાય તેવા આગેવાન પથદર્શકની ખાટ પડી છે. અમારી શ્રી જૈન આત્માન ંદ સભા તેમજ શ્રી જૈન આત્માનંદ પ્રકાશ'ના તા તેએ આધાર સ્તંભ હતા. આ સસ્થાને તા એક પરમ સહૃદયી ઉપકારક આત્મીયજનની ન પૂરી શકાય તેવી ખોટ પડી છે.
પરમકૃપાળુ પરમાત્મા તેમના આત્માને જ્યાં હોય ત્યાં ચિરસ્થાયી શાન્તિ આપે એવી અમે પ્રાથના કરીએ છીએ અને તેમના કુટુમ્બીજના પર આવી પડેલ દુઃખમાં સમવેદના પ્રગટ કરીએ છીએ. કા, જ. દેશી
સ્વર્ગો વાસ નોંધ
ભાવનગર નિવાસી શાહુ લલ્લુભાઈ દેવચંદ ( આર્દશ ડેરીવાળા ) મુખઇ મુકામે તા. ૯-૧૨-૬ ના ગુરૂવારના રાજ સ્વર્ગવાસી થયેલ છે તેની નોંધ લેતા અમે ઘણા દીલગીર થયા છીએ. તેએશ્રી મળતાવડા સ્વભાવના અને ખુબ ધાર્મિક લાગણીવાળા હતા. તેઓશ્રી આપણી સભાના આજીવન સભ્ય હતા. પરમ કૃપાળુ પરમાત્મા તેમના આત્માને શાંતિ અપે તેવી પ્રાથના કરીએ છીએ.
ડીસેમ્બર, ૧૯૭૬
૬ ૧૯

Page #36

કામ =
ભગવાન મહાવીરની સ્થાવાદની દષ્ટિ રજુ કરવા શ્રી જૈન ધાર્મિક શિક્ષણ સોસાયટી (મુંબઇ) યોજીત ‘સ્યાદ્વાદ' નિબંધ સ્પર્ધાનું
પરિણા મ
-
નાક પર જ
પ્રથમ નંબરે
બીજા નંબરે ખૂબચંદ કેશવલાલ પારેખ
મફતલાલ જે. પટેલ કુ. તરલા એ. દેશી
ધીરજલાલ ડાહ્યાલાલ મહેતા અભયકુમાર જૈન
શાન્તિલાલ ખેમચંદ શાહ ત્રીજા નંબરે પ. પૂ. યશોવિજયજી મ. સાહેબ પ. પૂ. તરુલતાશ્રીજી મહાસતીજી
રતિલાલ મફાભાઈ શાહ ચોથા નંબરે
પાંચમા નંબરે રંજનબેન નગરશેઠ
મહાવીરસિંહ મુડ્યા
રતનચંદ જૈન ઉષાબેન ગુલાબચંદ
પ. પૂ. પૂર્ણભદ્રાશ્રીજી ૫. પૂ. ઉષાબાઈ મહાસતીજી
અનુપ્રભા
સરોજબાળા ચંદુલાલ * પ્રથમ નંબરના દરેક વિજેતાને રૂ. ૮૩૫/# બીજા નંબરના દરેક વિજેતાને રૂા. ૫૦૧/* ત્રીજા નંબરના દરેક વિજેતાને રૂા. ૩૩૫* ચોથા નંબરના દરેક વિજેતાને રૂ. ૨૫૧/* પાંચમા નંબરના દરેક વિજેતાને રૂા. ૧૦૧/
* તથા સ્પર્ધામાં ભાગ લેનાર દરેકને રૂા. ૧૧પારિતોષિક જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.
એના
ની
કરી
છે
વિજેતાઓને હાર્દિક અભિનંદન

Page #37

જૈન સમાજના અગ્રણી, દાનવીર અને ઉદારચરિત્ શેઠશ્રી ભોગીલાલ ભાઈનું તા. ૧૫-૧૨-૭૬ ને બુધવારના રોજ દેહાવસાન થયું તે અંગે અમે ખૂબ જ ઊંડા શેક અને આઘાતની લાગણી અનુભવીએ છીએ,
તેઓશ્રી આ સભાના પેટ્રન હતા અને સભા પ્રત્યે તેમણે અપાર પ્રેમ અને સહકાર દર્શાવ્યા છે.
જૈન સમાજના આગેવાન દારચરિત્ શેઠશ્રી ભોગીલાલ મગનલાલ શાહને
શોકાંાંલ
સ્વ. શેઠશ્રી ભાગીલાલ ભાઈ અનેક ગુણાના ભંડાર હતા. મધ્યમ વર્ગના ઉત્કર્ષ કેમ થાય એ વાત તે સદાયે તેમના હૈયામાં રમતી અને તે માટે તેમણે જીવન દરમીયાન અથાક પ્રયત્નો કર્યાં હતા. જૈન તેમજ જૈનેતર સમાજના તેઓ એક માદરપાત્ર મુરબ્બી હતા. સમસ્ત ગુજરાતનુ જાહેર જીવન સુમેળ ભર્યું રહે તે માટે તેમના પ્રયત્ને યાદગાર રહેશે.
સેમ્બર, ૧૯૭૬
સદ્ગત શ્રી ભાવનગરના પ્રથમ પંક્તિના નાગરિક હતા. સારાયે ભાવનગરની ઉન્નતિ માટેની દરેક પ્રવૃત્તિમાં એક યા બીજી રીતે સંકળાયેલા હતા,
પેાતાની આગવી સૂઝ અને શ્રમ પ્રત્યેના આદર તેમજ કનિષ્ઠાથી તેએ શ્રીએ સામાન્ય પ્રકારની નાકરીમાંથી ધીરે ધીરે આગળ વધી એક આગેવાન ઉદ્યાગપતિ બન્યા
: ૧

Page #38

અને ઉદ્યોગપતિ તરીકે પણ આદર્શ પ્રણાલીઓ પાડીને માલિક-કારીગરના સંબંધે સુમેળ ભર્યા બનાવ્યા હતા.
તેઓએ શ્રી ભેગીલાલ મગનલાલ એજ્યુ. સોસાયટી દ્વારા આદર્શ નમુનેદાર હાઈસ્કૂલની સ્થાપના કરી અને તેમના અંત સમય સુધી તેને જળસિંચન અને પ્રેરણવડે વિકસાવી છે. એ ઉપરાંત માનવસેવા કરનારી અનેક સંસ્થાના સ્થાપક હતા અને અનેક સંસ્થાઓને તેમણે તન, મન ધનથી ટેકે આપી પગભર બનાવી છે.
મૂંગા પ્રાણીઓની દયાને પણ એમના જીવનમાં એમણે મહત્ત્વનું સ્થાન આપ્યું હતું, અને પાંજરાપોળને ડગુમગુ સ્થિતિમાંથી પ્રાણ પૂરીને જોમવંત બનાવી
ભાવનગરના શ્રી જૈન સંઘે પણ વર્ષો સુધી એમની રાહબરી નીચે સુંદર કાર્ય કર્યા છે. જૈન સંઘના કાર્યમાં તેઓ સદા જીવન્ત રસ લેતા અને ભાવનગરના સંઘમાં જે એકતાના દર્શન થાય છે તેમાં તેમને હિસ્સો પણ નાને સૂને નથી.
તેમના જવાથી સમસ્ત ભાવનગર શહેરને, તેમજ જૈન સંઘ અને અન્ય સંસ્થાઓને મેટી ખેટ પડી છે.
તેમનો આત્મા જ્યાં હોય ત્યાં ચિરસ્થાયી શાંતિ પામે એવી પરમ કૃપાળુ પરમાત્માને પ્રાર્થના કરીએ છીએ; અને તેમના કુટુંબીજને પર આવી પડેલ આપત્તિમાં મમવેદના પ્રગટ કરીએ છીએ.
જ
કાકાનના જન
અમાચાર શ્રી મન સુખ લાલ તા રા ચંદ મહેતા ને મુંબઈમાં જૈન સ મા જની શ્રદ્ધાંજલિ
સૌજન્યમૂર્તિ સ્વ. શ્રી મનસુખલાલભાઈનું તા. ૨-૧૨-૭૬ના રોજ થયેલ દુક અદ અવસાન બદલશ્રદ્ધાંજલિ આપવા એક જાહેર સભા કોટ તપગચ્છ સંઘ શ્રી જૈન છે. કેન્ફરન્સ, શ્રી મહાવીર જૈન વિદ્યાલય, શ્રી જૈન વે. એજ્યુ. બોર્ડ, શ્રી જૈન ધાર્મિક શિક્ષણ સંઘ વગેરેના ઉપક્રમે તા. ૧૨-૧૨-૭૬ના રોજ નવ વાગે પૂ. આચાર્ય શ્રી વિજયભુવનચંદ્રસૂરીશ્વરજીની નિશ્રામાં કોટ શ્રી શાન્તિનાથ જૈન ઉપાશ્રયમાં મળી હતી, તેમાં સ્વર્ગસ્થના જીવન વિષે પરિચય આપી શ્રદ્ધાંજલિ આપતા પ્રવચને થયા હતા અને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પત ઠરાવ પસાર થયું હતું.
આમાનંદ પકાશ

Page #39

છો. 12 તા. ૨-૧-૧૯૭૭ના ઉદ્દઘાટન પ્રસંગે ‘દ્વાદશારે નયચક્રમ’ સંશોધન ગ્રંથનો " પોરચય
૧. મૂળ ગ્રન્થના રચયિતા વાદિમુખ્ય શ્રી મલવાદીજી છે. ૨. તેના ઉપર ‘નયચક્રવૃત્તિ’ નામની ટીકાના રચયિતા શ્રી સિંહસેનસૂરિ ક્ષમાશ્રમણ છે. ૩. આ ગ્રન્થમાં બાર અર (આરા) એટલે પ્રકરણ છે. ૪. સામાન્ય રીતે જૈનદર્શનમાં સાત નનું નિરૂપણ છે પણ આ ગ્રન્થમાં ‘વિધિ’ વગેરે
બાર નાનું નિરૂપણ છે તે આ પ્રમાણે :૧. વિધિ ૨. વિધિવિધિ ૩. વિષ્ણુભય ૪. વિધિનિયમ પ. ઉભય ૬. ઉભયવિધિ ૭. ઉભયોભય ૮. ઉભયનિયમ ૮. નિયમ ૧૦, નિયમવિધિ ૧૧. નિયમભય
૧૨, નિયમનિયમ. ૫. ઉપરોક્ત બાર નયને પ્રચલિત સાત નયમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યું છે. ૬. આ ગ્રંથમાં ચર્ચાયેલા અન્ય દેશને નીચે મુજબ છે :-
વેદ, સાંખ્ય, ન્યાય, વૈશેષિક, મીમાંસા, અદ્વૈતવાદ બૌદ્ધ, યોગ, વગેરે ૭. આ ઉપરાંત ઉલ્લેખાયેલ અન્ય ગ્રન્થ ભતૃહરિકૃત વાકયપદીય, વૈદક તેમજ વ્યાકરણ. ૮. જૈન આગમમાંથી અનેક પાઠ આ ગ્રન્થમાં ઉધૃત કરાયેલ છે. ૯. સ્વાદુવાદનું સ્વરૂપ સમજવા માટે આ ગ્રન્થમાં સાતમા અર (પ્રકરણ)માં જે પારમાર્થિક
સ્વરૂપ સમજાવ્યું છે તે જોવા જેવું છે. ૧૦. આ ગ્રન્થના સંશોધન અને સંપાદન માટે નિરભિમાની જ્ઞાનતપસ્વી પૂ. મુનિશ્રી જંબૂ
વિજયજીએ, પૂ. પુણ્યવિજયજી તથા તેમના ગુરુ શ્રી ભુવનવિજયજીના આશીર્વાદ અને પ્રેરણાથી સ. ૨૦૦૩માં શરૂ કરાયેલ આ કાર્યને સર્વાગ સંપૂર્ણ કરવા કોઈ
પ્રયત્ન બાકી રાખેલ નથી. ૧૧. આ ગ્રન્થના સ શોધનમાં પૂજ્ય જ'પૃવિજયજી મહારાજ સાહેબે અનેક પ્રતો એકત્રિત
કરી, તપાસી, તેમાં જેનો ઉલ્લેખ થયો હોય તેવા અનેક ગ્રન્થા પ્રાપ્ત કરી તપસ્યા, e તે માટે જરૂર જણાવાથી ટીબેટને (ભાટ) ભાષાને પણ અભ્યાસ કર્યો. ૧૨. આ સંશોધન કાર્ય માં મુનિરાજ શ્રી જ મૂવિજયજીએ જાણીતા પ્રદેશના વિદ્વાનો
ડા. ઈ. ક્રાઉલનેટ (ઓસ્ટ્રેલીઆ ), ડો. ટૂચી (ઈટલી ), ડે. થોમ્પસન ( ઈંગ્લેન્ડ), | ડ વાઉટર મૌટેર વગેરેને સંપર્ક સાધી સહકાર મેળવ્યા,

Page #40
ATMANAND PRAKASH Regd. B.V. 31 || નયનુ વીતરાTT: || અનેક વરસની મહેનત અને સંશોધનપૂર્વક પરમ પૂજ્ય વિદ્વાન મુનિરાજ શ્રી જમુવિજયજી મહારાજ ના વરદ્ હસ્તે સંપાદિત થયેલ અજોડ અને અમૂલ્ય ગ્રંથ ‘કાદશારે નવચમ્ " દ્વિતીય ભાગનું ઉદ્દઘાટન તા. 2-1-1977 ને રવિવારના રોજ સવારના 9-00 કલાકે | શ્રી ગેડીજી જૈન ઉપાશ્રય-પાયધુની મુંબઈમાં | પરમ પૂજ્ય ધર્મપ્રભાવક યુગવીર આચાય છે એ શ્રી વિજય ધર્મસૂરીશ્વરજી મહારાજની શુભ નિશ્રામાં સાહિત્ય-કલા-રત્ન પરમ પૂજ્ય મુનિરાજ શ્રી યશેષવિજયજી મહારાજના વરદ્ હસ્તે કરવામાં આવશે ! આ શુભ પ્રસંગે દાનવીર ધર્મપ્રેમી શેઠશ્રી તુલશીદાસ જગજીવનદાસ સવાઈ તેમજ ગોરેગાંવ જૈન શ્વેતામ્બર મૂર્તિપૂજક સંઘના માનદ્દ ટ્રસ્ટી - શેઠ શ્રી રમણલાલ મંગળદાસ અતિથિ વિશેષ તરીકે પધારી સમારંભ શોભાવશે. જૈન આત્માનંદ સભા–ભાવનગરના માનવતા પેટ્રન સાહેબ, આજીવન સભ્યો તેમજ સમગ્ર જૈન સમાજના ભાઈ બહેનને આ પ્રસંગે પધારવા અમારું ભાવભીનું આમંત્રણ છે. | નિવેદકે ગુલાબચંદભાઈ લલ્લુભાઈ શાહ હીરાલાલ જુઠાભાઈ શાહ પ્રમુખ અમૃતલાલ રતિલાલ (ભમતભાઇ) (સ્વ.) મનસુખલાલ તારાચંદ મહેતા હીરાલાલભાઇ ભાણજીભાઈ શાહ _હી'મતલાલ અનોપચંદ મોતીવાળા ઉપપ્રમુખ મંત્રીએ શ્રી જૈને આત્માનદ સભા–ભાવનગર તંત્રી : શ્રી મનસુખલાલ તારાચંદ મહેતા, શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ તંત્રી મંડળ વતી e પ્રકાશક : શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા, ભાવનગર મુદ્રક : શ્રી ગિરધરલાલ ફૂલચંદ શાહ, સાધના મુદ્રણાલય : દાણાપીઠ–ભાવનગર For Private And Personal use only