________________
૬૧૬ : ગળું અને સવરનાડી.
કંઠ વધારે કમળ હોય છે, કારણ પુરૂષ કરતાં ભજન, ધમ પ્રધાન્ય બેધદાયક, આ નંતિ સીને કંઠ વધારે નીચે ઉતરી શકે છે. તેમ જ સાધક, ભક્તિરસ પ્રધાન, રંજન કાર્યક્રમ વધારે ઉંચે પણ ચડી શકે છે. સ્વર નળી ધારે ભેજવામાં આવતા હતા. નાચ, તાન અને ગાન તે હસાવે કે રડાવે, દાવાનળ, જગાડે કે શાંત સાથે આવા નિર્દોષ ધાર્મિક કાર્યક્રમ, શ્રમ રસમાં ઝીલાવે.
| મુક્ત થવા માટે, દુઃખો ભૂલી જવા માટે, - જેનાં શરીરમાં સમાન વાય છે અને સ્વ- આનંદદધિમાં તરબોળ થવા માટે જવામાં છ, સ્વસ્થ અને નીરોગી સ્વરનળી છે તે આવેલ હતા. પણ જ્યારથી દેશમાં ફિલ્મક્ષેત્રના જ્યારે મીઠી મધુરી મેહક, વરાવલિ લહેરાવે વિફરેલા વાતાવરણ વહેવા માંડ્યા છે. ત્યારથી છે ત્યારે સાંભળનારનું મસ્તક ડોલે છે. છાતી નિદોષ સંગીત, રોગહર સંગીત, પરમાત્માની પુલે છે હૃદય પ્રફુલ્લિત થાય છે. મિરાજી ભક્તિનું પ્રેરક સંગીત, ભુલાવા માંડયું છે. વિકસ્વર થાય છે. દુઃખ ભૂલી જવાય છે. માટે ભકિતરસનું સ્થાન શૃંગારરસમાં વહેવા માંડયું ખૂબજ જરૂરી કિમતી એવી કંઠ નળીની રક્ષા છે. ભકિતરસ રૂપી ગંગા યમુનાના શીતળ પ્રત્યે સદાએ સજાગ રહેવું જોઈએ.'
સંગમ સ્થાનના જળમાં ઝીલવાને બદલે કામ સ્વર નળીમાં રોગ નિવારણ, શ્રમ નિવારણ
રૂપી દાહક જળમાં ઝીલવાનું શરૂ થયું છે. માનસિક દુઃખ નિવારણ કરવાની શકિત છે. ઈષ્ય
છે. પરિણામે આધિ વ્યાધિ અને ઉપાધિથી સમાજ શાક , ક્રોધ, ભય, આઘાત આદિથી થતા રોગો ઘેરાઈ રહ્યો છે. અને દુખ માટે સંગીત ઔષધરૂપ છે. માન. કુદરતની સાનુકૂળતાથી મળેલા મધુરકંઠની સિક શ્રમજીવીએ એક ઠેકાણે એક આસને
જરૂરીયાત બાલ્યકાળથી જ શેઠવાએલી છે. બેસીને પિતાના કાર્યમાં તલ્લીન બને છે. બાળકને ધવરાવતાં કે ઘેડીયામાં હિંચળતાં આથી હિનું વહન એકજ સ્થિતિમાં અને મીઠા મધુરા સ્વરે હાલરડા ગવાતાં, બાળકનું એકજ ધ્યાનમાં રહેવાથી કેટલેક અંશે અટકે હૈયું પ્રપુલિત થતું. પાચન શક્તિની સારી છે. અર્થાત લેહિના ભ્રમણમાં મંદતા આવ- ખીલવણી થતી. મગજની શક્તિ, મગજના ઢેરા વાથી નૈસર્ગિક સ્થિતિમાં ખલેલ પહોંચે છે. મગજની કરચેળીઓ વિકાસ પામતી અને ઝેરી તત્વે (મળ) ભેગા થાય છે. શરીરમાં બાળક બુદ્ધિશાળી બનતું. ' જેટલા પ્રમાણમાં લેહી અશુદ્ધ બને તેટલા સંગીતની અસર પ્રાણી માત્ર ઉપર થાય પ્રમાણમાં થાક લાગે છે. આ થાક ઊતરી છે. પ્રાગે એ સિદ્ધ કર્યું છે કે, સંગીતથી લોહિનું ભ્રમણ બરાબર થવા માટે આકર્ષક દૂધાળા જાનવરો વધારે દૂધ આપે છે. ક્રોધારંજન કાર્યક્રમ જોઈએ. કે જેમાં ઉલ્લાસ, ગ્નિથી ભરપુર ભયંકર વિષધર પ્રાણીઓ શાંતિ માનંદ, મુકતતા, તાઝગી, સ્મૃતિ પુરાયમાન પામી લે છે. તેફાને ચડેલા મહા બળવાન થતી હોઈ જેનાથી ભેગો થએલે કચરો મળ મદોન્મત પશુ પંખીઓ પણ વશ થાય છે. નૈસર્ગિક રીતે જ પિતાના કુદરતી દ્વારા દ્વારા શાસ્ત્રીય સંગીત મૂળ રાગે, અસલ તાલ સાથે - શરીરમાંથી બહાર ધકેલાઈ જાય.
ભાલ્લાસ સાથે ઓતપ્રોત બની ગવાય તે ભારતભૂમિમાં ગામે ગામ સુંદર સંગીત દેવ-દેવીઓ પણ પ્રસન્ન થાય છે. શાસ્ત્રીય સાઅથી ભરેલા રામાયણ, મહાભારત, રતત્ર સંગીત એટલે સ્વગીય આનંદ. અને આખ્યાને કથા અને વાર્તાઓ, રાસ અને આ ન્નતિ સાધવાનું સર્વ શ્રેષ્ઠ સાધન દહાએ, સ્તુતિ અને રતવને, કાવ્યું અને મનુષ્ય દેહ છે. અને મનુષ્યના જેવી સવરનળી
