________________
: ૯૧૦ : ધર્મો અને ત
આ વાતને તકવાદીએ સમજે અને અન
સાચા
કે વિચારે જીવનને ઉન્નત બનાવવાના બદલે અવનત બનાવે છે. હજુ વિજ્ઞાન ઘણું અધુરૂ છે. સમુદ્ર જેવડા વિશાળ સ`સાર આગળ એક સમુદ્રના કાંઠે રહેલ કાંકરા જેટલુ· પણ નથી. ત્યારે ભગવાન જિનેશ્વરદેવનું વિજ્ઞાન, સંપૂર્ણતજ્ઞાનીઓએ ફરમાવેલ ધર્માચારની મહત્તાને સસારને જાણનારૂ છે. આ વાસ્તવિક સત્ય ખ્યાલમાં લઇ પેાતાની અશક્તિથી ધર્માચારનુ જ્યારે વિચારકેના અતરમાં આવશે ત્યારે જ પાલન નહિ થવા છતાં પણ તેના ઉપર વિચારક તર્કાભાસ કરવાનું છે।ડી દઇ અખંડ પ્રેમ કેળવી જગતના જીવાને તેની તર્ક કરતાં શીખશે અને તેવા તર્ક કરવા વિશેષતા સમજાવી સ્ત્ર તથા પરના સુખના દ્વારા ધર્મોના પરમ તત્ત્વને સમજી શકશે. ભાગીદાર થાય આજ આશયથી આ લેખ અને પછી સ્વ અને પરનાપરમ સુખના લખવામાં આવ્યા છે; પાપભીરૂ ને આત્મપ્રેમી નિમિત્તો બની શકશે. વ ધમ ક્રિયાઓના આશયને તથા તાન સમજી ધર્મ ક્રિયા આચરનાર અને તે પણ તેઓ પેાતાનુ ઘણુ કલ્યાણ સાધી લેશે, અને વિચારાભાસ કરનાર વગને તર્કાભાસ તથા પાપથી બચાવી શકશે. સાચા તકવાદી કદાગ્રહી નહિ હાય તેા તાભાસને છેાડી તર્કના પ્રેમી બની તર્ક કરવા દ્વારા ધર્મક્રિયાના મહત્ત્વને સમજી રૂચિ જગવીને પેાતાનુ કલ્યાણ સાધશે.
અનંતજ્ઞાનીએ એ કહેલ ધર્માંધમાં તક છે. એટલું જ નહિ પણ તેમણે ફરમાવેલ ધમક્રિયાઓમાં પણ તક ઘણા કહ્યો છે, તેમાં મુશ્કેલી એક છે કે, ધર્મક્રિયા કરનાર વગ તને જાણવા ઈંતેજાર નથી. અને નહિં કરનાર વર્ગમાં તેના પ્રત્યે અરૂચિ છે. માટે જ બન્નેમાં સઘળુ થાય છે. જો ધક્રિયા કરનાર તને સમજતે થાય, અને ધમ ક્રિયાને નહિ કરનાર વગ ધર્મક્રિયાએ પ્રત્યે રૂચિવાલે બની જાય તે બધું સ ́ઘણુ ઉડી જાય અને પરસ્પર અપૂ` પ્રેમ જામી જાય,
ધમક્રિયાએ એ મૈત્રી આદિતથા ક્ષમાર્દિ ધમભાવને પેદા કરનાર છે, માટે તે પણ ધમ છે. ધમ યિાએ વગર મૈત્રી આદિ તથા ક્ષત્રિ ધ ભાવની વાત કરનારને આનંદઘનજી કાર શબ્દમાં શીખામણ આપતાં કહે છે કે,
કારણ જોગે ? કારજ નિપજે, એહમાં કે નહિ વાદ; પણ કારણ વિણ કારજ સાધીએ, એ નિજમત ઉન્માદ.
અર્થાત્ ધ ક્રિયાએ રૂપ કારણ વગર મૈત્રી આદિ તથા ક્ષમાદિ ધર્મભાવની વાત કરનાર ઉન્માદી છે.
જા
જા ગી જાગી જા હૈ, જાગી જા ! હૈ, સુભાગી ! વીણા ધર્મની વાગી, હા ધીર ! નિંદ ત્યાગી જા ! ભાગી જા રે, ભાગી જા ! હા, સુભાગી ! માયાનેા મહેલ ત્યાગી, મુક્તિનાં તીર લાગી જા ! શ્રી પન્નાલાલ જે. મસાલી
