________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
@@@EDGECOECOEU યન્સરાજનું રેખાદર્શન છે
લેખક : શ્રી હીરાલાલ જે. કાપડિયા એમ. એ. ઉપમિતા-શ્રી વિકાસવિજયજીએ પંચાંગ દ્વિવેદીએ રચેલા ટિપ્પણ તેમજ આ ગ્રંથના અંગ્રેજી રચવામાં મહેમૂકિત યન્વરાજને ઉપયોગ તિથિ અને તેમ નહિ બને તે ગુજરાતી અનુવાદ સહિત વગેરેને લગતા ગણિત પર કર્યો છે, અને એથી કોઈ સાધનસંપન્ન જૈન વ્યક્તિએ કે સંસ્થાએ તે એમના કહેવા મુજબ એમણે આ પંચાંગનું પ્રકાશિત કરે ઘટે. નામ “શ્રી મહેન્દ્ર જેને પંચાંગ” રાખ્યું છે. અહીં
અનુલેખ જે “જેન' શબ્દ પ્રયોગ કરાયો છે તે કેટલાકને
ઉપર પ્રમાણે લેખ લખાણ તૈયાર થતાં હું પ્રકાઉચિત નથી, કાર કે તેમના મતે જૈન પંચાંગમાં
શનાથે એ મોકલવાની તૈયારી કરતા હતા તેવામાં તા બે જ માસ અધિક આવી શકે અને બીજું,
મુનિ (હવે પંન્યાસ) શ્રી વિકાસવિજયજીએ નિમ્ન જૈન પંચાંગ આજે કેટલાક સિકાઓથી અસ્તિત્વમાં
લિખિત નામે લખેલા અને “જૈન ધર્મ પ્રકાશમાં નથી અને એવું પંચાંગ બનાવવા માટે આવશ્યક
પચ્ચીસેક વર્ષ ઉપર છપાયેલા લેખ જોવામાં આવ્યા. એવા બધી જ સામગ્રી ઉપલબ્ધ જૈન ગ્રંથમાં
* જેને પંચાંગ કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થાય ? જણાતી નથી. આ એક ચર્ચાનો વિષય હોઈ એ સંબંધમાં હું અત્યારે કંઈ કહેવા ઈચ્છતા નથી, પરંતુ
આ લેખ વાંચતાં યત્વરાજને અંગે જે કેટલીક યુન્નરાજને ઉપયોગ વિકાસવિજયજીની પહેલાં
વધારાની વિગતે જાણવા મળી તેની હું અહીં નોંધ કોઇએ કર્યો હોય કે યંત્રરાજ રચાયા બાદ, આજથી ? સો વર્ષ પૂર્વે થઈ ગયેલા કોઈ જૈન ગ્રંથકારે
વિષય–“આ ગ્રંથમાં અનેક જાતના , પિતાના કોઈ ગ્રંથમાં આ મહેન્દ્રસુરિકત યત્વરાજના ગ્રહોના વેધ લેવાની રીતિ તેમજ પંચાંગને અનુકુળ નધિ લીધી હોય કે એમાંથી અવતરણ આપ્યું હોય પદ ગ્રહે અને ભાવે સાધવાની રીત પણ સરલ એમ જુવામાં નથી. આ પરિસ્થિતિમાં, જોતિષા- રીતે આપેલ છે, અને પ્રતિભાબાધકની કર્તા શ્રીમાન ચાર્યની પરિક્ષા માટે પાઠ્ય પુસ્તક તરીકે પસંદ દ્વિવેદી જેવા મુકતકંઠે પ્રશંસા કરે છે. આ ગ્રંથ કરાયેલા આ યુવ્વરાજને-જૈન ગ્રંથને જૈન તેમજ પંચાંગને પણ ઉપયોગી થાય તે છે, કારણ કે અને જનતા સમક્ષ પ્રસિદ્ધિમાં લાવવામાં વિકાસ તેમાં આપેલ ગણિત જયપુરની વેધશાળા સાથે અંશે વિજયજીને ફાળો મહત્વનો ગાય.
અંશ મળતું થાય’ છે. જે સૂર્યપ્રજ્ઞપ્તિના ગણિત આવશ્યકતા-મહેન્દ્રસ્કૃિત ય–રાજનું મહત્વ
સાથે સ્પષ્ટ કહે આ યંત્રરાજ ઉપરથી કરવામાં વિચારતાં એ સૂચવીશ કે આ ગ્રંથ, મલયેન્દુસૂરિ
આવ્યા હોય તો સારામાં સારુ વેધસદ્ધ ગણિત સાથે કૃત ટીકા, જયસિહજીકૃત કારિકા અને સુવાકર જેમ
જેન પચાંગ સંપૂર્ણ મળતું થાય એમ હું માનું છું.”
–“જૈન ધર્મ પ્રકાશ” (પૃ.૪૯, ૧૧ પૃ. ૩૭૬-૩૭૭) જ આ તૈયાર કરવામાં કેચ Connaissance des Ten poને ઉપયોગ કરાય છે.
તે જ : ૨ આથી મહેન્દ્રસૂરિકૃત યુવરાજ અભિપ્રેત છે. ? : પંચાંગના મુખપૃષ્ઠ ઉપર “દૈનિક ૫ ગ્રહો ૩ આ વનરાજને લગતું સુધાકર દ્રિવેદીનું મેં સહિત હિંદુસ્તાનમાં સૌથી સૂકમ ગણિતવાળું પંચાંગર. પૂર્વે ધેલુ ટિપણે જ હેય એમ . ધ. પ્ર. (પુ. એ ઉલ્લેખ છે.
- અ. ૧૧, પૃ. ૩૦૧) જોતાં જણાય છે. (૭૭)રૂ.
For Private And Personal Use Only
