________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ વર્ષ: ૪ અંક ૨, ૧૮ ડિસેમ્બર ૨૦૦૩]
[૧૯ સમ્યક દ્રષ્ટિ વિના વિશાળ જ્ઞાન કે તત્ત્વજ્ઞાનની ગહન જાણકારી નિરર્થક છે!
-કુમારપાળ દેસાઈ વ્યવહાર જીવનમાં વ્યક્તિની પાસે | ગ્રંથના પ્રથમ સૂત્રમાં જ કહ્યું છે, અને એનો અર્થ વિવેકપૂર્ણ દ્રષ્ટિની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. એ એટલો કે સમ્યફદર્શન, સમ્યજ્ઞાન અને જ રીતે અધ્યાત્મની પગદંડીએ આરોહણ, સમ્યફચારિત્ર એ ત્રણે મળીને મોક્ષમાર્ગ પ્રાપ્ત કરનારને માટે પહેલું સોપાન છે સમ્યફદ્રષ્ટિ. | થાય છે. પ્રત્યેક સાધક કે મુમુક્ષુની યાત્રાનો પંથ મિથ્યાદ્રષ્ટિ માનવીને કષાયમાં ડૂબાડી રાખે છે. મોક્ષમાર્ગ છે અને એનું પહેલું પગથિયું છે દુરાગ્રહો, ધમધતા અને સાંપ્રદાયિક્તામાં સંકીર્ણ | સમ્યક્દર્શન અથવા સમ્યફદ્રષ્ટિ. આમાં સમ્યફ બનાવી દે છે. સમ્યફદ્રષ્ટિ એટલે કે શબ્દ અત્યંત મહત્ત્વનો છે, દરેક વ્યક્તિ પાસે આત્મકલ્યાણના તત્ત્વ વિશેની દ્રષ્ટિ. સમ્યફ એટલે ! કોઈને કોઈ પ્રકારનું જ્ઞાન હોય છે, પરંતુ એ સાચું અથવા નિર્મળ, નિર્મળ દ્રષ્ટિ સાધકમાં શુદ્ધ | દર્શન કે જ્ઞાન જો સમ્યફ ન હોય તો એનું જિજ્ઞાસા પ્રગટાવે છે. એ જિજ્ઞાસાને કારણે એ આધ્યાત્મિક જગતમાં કશું મૂલ્ય નથી. ભૌતિક પ્રત્યેક બાબતને એકાંગી દ્રષ્ટિથી કે સ્વમતાગ્રહથી | સુખસમૃદ્ધિમાં સહાયક એવા જ્ઞાન કે દર્શનને નહીં, બલ્ક અનેકાંગી દ્રષ્ટિથી અનેકાંતદ્રષ્ટિથી સમ્યક્દર્શન કહી શકાય નહીં, કારણ કે એમાં નિહાળે છે.
સભ્યદ્રષ્ટિ હોતી નથી. વ્યક્તિમાં જ્ઞાન કે બુદ્ધિનો અસાધારણ | આ સમ્યફદ્રષ્ટિ એટલે શું? એની વ્યાખ્યા છે. વિકાસ થયો હોય, પરંતુ એના સદુપયોગની | ‘તત્ત્વાર્થ શ્રદ્ધાનું સમ્યગ્દર્શનમ્' એટલે કે પદાર્થનું દ્રષ્ટિના અભાવે જ્ઞાન ગર્વમાં અને બુદ્ધિ પ્રપંચ કે! (તત્ત્વોનું) સ્વરૂપ યથાર્થરૂપે જ્ઞાન અને એવી જ અહંકારમાં ખૂપી જાય છે. આથી જ્ઞાન કે | શ્રદ્ધા તે સમ્યક્દર્શન કહેવાય છે. આમ ધર્મતત્ત્વ આચરણમાં ગમે તેવા ઉત્કૃષ્ટ હોય, પરંતુ એને | પ્રત્યે અતૂટ શ્રદ્ધા એ સમ્યફદ્રષ્ટિનો પાયો છે. માટે સમદ્રષ્ટિ આવશ્યક છે.
વ્યક્તિને આત્મા, સ્વર્ગ, મોક્ષ આદિની પ્રતીતિ સમદ્રષ્ટિ એ ચારિત્ર્ય માટેનો મૂળભૂત !
હોય ત્યારે આવી દ્રષ્ટિ જાગે છે. આત્મસ્વરૂપને પાયો છે અને એમાં અશ્રદ્ધા, અંધશ્રદ્ધા કે
જાણવાની તીવ્રતમ રુચિ હોય અને ધર્મતત્ત્વો પ્રત્યે અર્ધશ્રદ્ધા નહીં, બબ્બે સાચી, વિવેકપૂર્ણ શ્રદ્ધા હોય
આસ્થા હોય. આવી દ્રષ્ટિ કોઈકને સ્વાભાવિક રીતે છે. આ શ્રદ્ધામાં કાર્યકારણ ભાવના અને યથાર્થનો 1 જ પ્રાપ્ત થાય છે. કોઈને શાસ્ત્રોના અધ્યયનમાંથી વ્યક્તિને ખ્યાલ હોય છે. કલ્યાણસાધનાના માર્ગ અથવા તો ગુરુના ઉપદેશમાંથી સાંપડે છે. કોઈને પર શું અનુકૂળ અને શું પ્રતિકૂળ હોઈ શકે એની ] બાહ્ય સંજોગોમાંથી મળે છે. સમજ પ્રગટે છે. આ શ્રદ્ધાતત્ત્વ એ જ સમ્યફદ્રષ્ટિ. આવી સમ્યફદ્રષ્ટિ આત્માનું અંતર્જાગરણ છે
આચાર્ય ઉમાસ્વાતિજીએ “સમ્યકદર્શનજ્ઞાન | અને આવું અંતર્જાગરણ એ જ અધ્યાત્મની ચારિત્રાણિ મોક્ષમાર્ગ:” એમ શ્રી તત્ત્વાર્થસત્ર | જન્મદાત્રી છે.
For Private And Personal Use Only
