________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
જર્મન તત્ત્વજ્ઞાની નિત્યે
[ એક પરિચય ]
પ્રા॰ જયંતિલાલ ભાઈશંકર દવે. એમ. એ
સ્પર પ્રેમનુ તત્ત્વ છે અને નીતિ પણ છે. પ્રેમ અને નીતિવગર સમાજમાં અરાજક્તા જ રાજ કરે, જીવનની ઉચ્ચતર ભૂમિકામાં તે પરસ્પરતા ગતાને જ બળવાન વિકાસ સાધનારૂં ગણી શકાય.
પ્રખ્યાત જર્મન સુિક્ નિત્શે ૧૯ મી સદીને મહાન ભંડખાર વિચારક અને નાસ્તિકતાના પયગંબર ગણાય છે. વળી અર્વાચીન જમન સરમુખત્યાર જનક પણ નિશે જ હતા. રાજકારણમાં હિટલરે તેને અમલમાં મૂકયા એટલું જ, નિત્શેની વિચારસરણિના મુળમાં ડાર્વિનનાં નાસ્તિકતામય વિકાસવાદ (Mate rialistic Evolutionism) તથા શાપનાĞારના પ્રશ્નલ જીજીવિષાવાદ (Will to live) આ બન્નેની ખૂબ અસર દેખાઈ આવે છે. પ્રથમ આપણે ડાર્વિનના વિકાસવાદને સ ંક્ષેપમાં જોઇ લો, ડાર્ડનના મતે મૂળ જડદ્રવ્યમાંથી આ બધું સચરાચર વિશ્વ ઉત્પન્ન થયું. વળી ડાર્વિનના વિકાસ વાદમાં એક એવુ વિધાન છે કે વિશ્વમાં જીવેના જે સતત સબ અને વિગ્રહ ચાલ્યા કરે જે તે જીવનવિગ્રહમાં (Struggle for Existence) જીવવાને યેાગ્ય બળવાન જ ખચે અને જીવી શકે; નિ`ળ નમાથાના ઉચ્છેદ્ન થાય છે. આ ક્રમ કુદરતના એક વ્યાપક નિયમરૂપ છે, તે નીતિ અનીતિથી પર છે અને તે દ્વારા જ બ્રહ્માંડની તમામ વસ્તુઓ, તારામાળેથી માંડીને માનવજાત –વિકાસના પંથે પ્રગતિ કર્યાં કરે છે. બધાય વિક્રાસવાદમાં માનનારા વૈજ્ઞાનિકા અને વિચારા આ બાબતમાં ડાર્વિનની સાથે સહમત થતા નથી. દાખલા તરીકે એક રશિયન વિચારક પ્રીન્સ ફ્રાપાટકીને (Mutual Aid) (પરસ્પર આવી સમાજરચનાને તે આશ ગણે છે. તંત્રતા)માં સ્પષ્ટ બતાવ્યુ` છે કે ડાવિ`નના મત અધ-તેના સમયમાં તે તત્કાલીન યુરેપના પ્રજાશાસનવાદ સત્ય છે. જીવિષા માટે પરસ્પર કલહ જીવનમાં (Democracy)ના પ્રખર વિરોધી હતા. ડીમાસી' દેખાય છે તે એટલું" જ સ્પષ્ટ કે વધારે સ્પષ્ટ પણુતા મેોિક્રસી' (Mobocracy) એટલે ટાળાનુ દેખાય છે કે જીવનમાં પરસ્પર સહાયનું તત્ત્વ છે, પર- રાજ્ય છે એમ એ કહેતા.
શેપનાĞારના જીવિષાવાદના પાયા ઉપર નિશેએ પેાતાની સામાજિક અને રાજકારણીય વિચારસરણિતી ભારત ઉભી કરી, નિત્શેના આ સિદ્ધાંતને-Will to Power સત્તા-એષણાવાદ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, એનું ખીજું નામ Doctrine of the Superman છે. આપણે તેને નરપુંગવવાદ કે ઉત્તમ પુરૂષવાદ, પુરુષે મવાદ એવું નામ આપી શકીએ. વિકાસવાદમાં જેમ નબળા નમાલાનુ કાઈ સ્થાન નથી તેમ સમાજમાં તથા રાજકારમાં પણ નિબળ વ્યક્તિઓનું સ્થાન નથી જ, તેથી જ સત્તાની એષણા નરપુંગવને હોય તે કુદરતના ક્રમ છે. કુદરત જ તેને ના ઠરાવે છે.
નિત્શે આવા નરપુંગવાને સમાજના ધારકબળ તરીકે ગણાવે છે. સમાજમાં જીવવાને માટે ચાગ્ય તા બળવાન જ ગણી શકાય. તે જ સમાજમાં સ્વામી છે, શાસક છે, પૂજા છે, બાકીના નિ`ળાતા સેવક તરીકે, દાસ તરીકે જીવે.
For Private And Personal Use Only
