________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
-
મા
ચા.
ર
એ ચાર પ્રકારના કષાયમાં ત્રીજો પ્રકાર છે. ચારે કષાયમાં આ કષાય સ્ત્રીલીંગ હોવા છતાં બધા કરતાં તે પ્રાણીને ઘણે જ અનર્થ નિપજાવે છે. ઘણે ભાગે તેને કપટના રૂપમાં વપરાય છે. બીજા કષાય કરતાં આનાથી આત્માને વિશેષ ગેરલાભ થતાં વધારે ભવ કરવા પડે છે. અભવી આત્મએમાં તે તે ખાસ હોય છે. મનુષ્યભવમાંથી આ કષાય સેવનારને પછીના ભવે તિર્યંચનીમાં જન્મ લેવો પડે છે. માયારૂપી રાક્ષસી પ્રવેશ કરે છે ત્યાં પ્રથમ સત્યતા ચાલી જાય છે. તે પ્રાણીઓને સ્વાર્થવૃત્તિમાંથી જ જમે છે. મનુષ્ય પોતાને સ્વાર્થ જ્યાં સરતે હોય ત્યાં ગમે તેવું કપટ આદરે છે. બહારથી સત્યને ઓળ રાખે છે અને અન્યને છેતરવા, સ્વાર્થ સાધવા અંદરથી મોટી જાળ રચે છે. પોતાના ખરાબ કૃત્ય છુપાવવા પણ મનુષ્યને માયાનું સેવન કરવું પડે છે. સમ્યક્ત્વ માટે તે શાસ્ત્રકારે ત્યાંસુધી જણાવેલ છે કે
સમકિતનું મૂળ જાણીયે છે, સત્યવચન સાક્ષાત છે સાચામાં સમકિત વસે છે, માયામાં મિથ્યાત્વ રે છે
પ્રાણી! મ કરીશ ભાયા લગાર. જગતમાં સારા દેખાવા, લોકોમાં વાહવાહ કહેવરાવવા, લોકોમાં બેટી કીર્તિ મેળવવા માટે દુનિયામાં ભણેલા અને વિદ્વાન મનુષ્યને પણ કપટ-માયા સેવવાનું નિરંતર ખાસ લક્ષ્ય થઈ પડયું હોય છે. દુનિયામાં પિતાને પ્રતિકૂળતા વેઠવી પડે એ ખાતર અથવા એવા દુષ્ટ આશયે બધી જ વિધિ અને નિષેધ એવી બાબતોથી જાણકાર નહિ કરવામાં આવે તે રહ્યું સહ્યું પણ સંયમપાલન ( આત્મકલ્યાણ ) અશકય બનશે. એ દોષના ભાગીદાર સી સીના ગરછના આચાર્યાદિ પદવીરો અને જે મુખ્ય હશે તે ગણાશે. આ કાર્ય વ્યાખ્યાનકર્તાઓનું હોઈ ઉક્ત બાબત ખૂબ લક્ષમાં લેવા સાથે સમકિતની પ્રાપ્તિ કઈ રીતિએ શું હોય તે થઈ શકે એવા સ્પષ્ટ વિવેચનની તો આના કરતા એ ખૂબ જ આવશ્યકતા છે.
મજકુર લેખ સમષ્ટિગત હોઈ કેઈની નિંદા માટે બહાર મુકાયો નથી, પરંતુ સો કેઇને આ બાબત લક્ષમાં લેવા સાથે બધાળે છે એ નમ્રભાવ સ્પષ્ટ કરી વિરમું છું.
બકુશ કુશીલ,
For Private And Personal Use Only
