________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
સ્વાલ બને.
સ્વાવલંબન.
વિઠ્ઠલદાસ મૂ. શાહ “પરાધીન રૂમે સુખ નહિ, કરિ વિચાર દેખે મન માંહિ.”
પહેલુંજ લખવામાં આવ્યું છે કે મનુષ્ય-જીવન વાસ્તવિક રીતે એક મહાન સંગ્રામ છે. ગયા ત્રણ લેખમાં એ સંગ્રામમાં સફલતા પ્રાપ્ત કરવા માટે કેટલાક ઉપાયોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. હવે આ લેખમાં ચેથા ઉપાયનું અર્થાત્ સ્વાવલંબનનું વર્ણન, કરવામાં આવશે.
સ્વાવલંબનને જ આત્મ-નિર્ભયતા, સ્વાતંત્ર્ય પ્રિયતા, સ્વયં સહાય, અને આત્માવલંબન પણ કહેવામાં આવે છે. તેને અર્થ એ છે કે આપણું પિતાના આધાર પર રહીને સંસાર–ચાત્રા પૂરી કરવી, અથવા પોતાના પગ ઉપર ઉભા રહેવું. સફલતાના જેટલા અંગે છે તે સર્વમાં એને દરજજે ઘણેજ ઉંચે છે. તે એક એવી શક્તિ છે કે જે દ્વારા મનુષ્ય અનેક વિધ બાધાઓ હોવા છતાં પણ પિતાને ઉદ્દેશ પૂર્ણ કરવાને યત્ન કરી શકે છે. આળસુ અને પરોપજીવી લેકેને માટે તે એં વિષથી પણ અધિક કડવું છે. જેને સંસારમાં રહેવું છે, જેઓને સંસારમાં પિતાનું અસ્તિત્વ સ્થિર રાખવું છે અને જેઓને સુખને કિંચિત્ પણ અનુભવ કરે છે તેઓને માટે સ્વાવલંબન એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને પ્રિય વિષય છે. મનુષ્ય જાતિને ઈતિહાસ એ વાતની સાક્ષી પુરે છે કે સ્વાવલંબન વગર કેઈ સમાજ, દેશ યાને રાષ્ટ્ર પરાધીનતાની બેડીમાંથી કદિ પણ મુક્ત થઈ શક્તો નથી.
અંગ્રેજીમાં કહેવત છે કે “God helps those who help themselves” અર્થાત્ જેઓ પિતાની જાતને સહાયતા કર્યા કરે છે તેઓને જ પરમેશ્વર સહાય કરે છે. આ વિષયમાં હર્યુંલીસ અને ગાડીવાનની વાત ઘણે ભાગે સપના જાણવામાં જ હોવી જોઈએ. ઉક્ત કહેવતમાં સ્વાવલંબનનું જે તત્વ રહેલું છે તેની સત્યતા મહારાણા પ્રતાપસિંહનાં જીવનમાં સારી રીતે પ્રકટ થાય છે. મહારાષ્ટ્રને સહાય કરનાર કેણ હતું? માત્ર મુઠ્ઠીભર ભીલ લેકે! તેમને શત્રુ કોણ હતા? મુગલ સમ્રાટ અકબર, જે તે સમયે તે ભારતવર્ષને કર્તા, ધર્તા અને વિધાતા હતે. વળી મહારાણુએ એવા પ્રચંડ પુરૂષની સાથે કોના આધારે શત્રુતા કરી હતી? શું તેમને કેઈની સહાયતા હતી? 'નહિં. તેમણે કેવળ પિતાની સ્વાવલંબન-શક્તિ ઉપર વિશ્વાસ રાખે, તેમણે કેવળ પિતાની શારિરીક, માનસિક અને નૈતિક
For Private And Personal Use Only
