________________
प्रश्नव्याक-पंच य खधे भणंति केई, मणं च मणजीविका वदंति, वाउजीवोत्ति एवमाहंसु, सरीरं सादियं सनिधणं इह भवे अधर्मद्वारे रण ज्ञान मृघटवदिति व्यपदिश्यते, ततो भूतानामेव चैतन्याऽभिव्यक्तिः जलस्य बुदबुदाभिव्यक्तिवत् इति अलीकवादिनां आत्मनःसत्त्वेऽ
IN मृषा वि० वृत्तिः लिप्यसत्त्वमिति संक्षेपः॥
वादिनः
मुत्र-७ ज अथात्मनः सत्त्वं प्रमाणोपपत्तेः सर्वजनप्रतीतं जातिस्मरणाद्युपपत्तिलक्षणमनेकधा शास्त्रान्तरे प्रत्यक्षतया ग्राह्य स्तथा सुखी प्रमाण
च दुःखीत्यादिरूपादनुमानगम्य इत्यादिप्रसिद्धमिति। हे इति निपाते वाक्यालङ्कारे वा, वातयोगयुक्तं प्राणवायुना सर्वक्रियासु प्रवर्त्तनं जायते इत्यर्थः ॥ पुनः केचित् बौद्धादयः पञ्च स्कन्धान भणन्ति रूप १ वेदना २ विज्ञान ३ संज्ञा ४ संस्कारा ५ ख्यान कथयन्ति । तत्र रूपस्कन्धः-पृथिवीधात्वादयो रूपादयः, वेदनास्कन्धः-सुखा दुक्खा सुखदुक्खा चेति त्रिविधवेदना स्वभावः, विज्ञानस्कन्धः-रूपादिविज्ञानकर्त्तत्वलक्षणः । संज्ञास्कन्धश्च संज्ञानिमित्तोद्ग्राहणात्मकः प्रत्ययः संस्कारस्कन्धः पुण्यापुण्यादिधर्मसमुदायः इति न च एतेभ्यो व्यतिरिक्तः कश्चित् आत्माख्यः पदार्थः साक्षात् ज्ञायते इति तेषां मतमिति। न केवलं
पश्चस्कन्धान् मन्यन्ते किन्तु मनस्काररूपादिलक्षणानां उपानकारणलक्षणोऽपि मन्यते बौद्धैः, यमाश्रित्य परलोकोऽप्य है भ्युपगम्यते। अतो मन एव जीवो येषां ते मनोजीवास्त एव मनोजाविकाः । अलीकवादिता तेषां सर्वथाऽननुगामिनि मनोमात्ररूपे जीवे कल्पितेऽपि परलोकासिद्धेः ॥
वातः-उच्छ्वासादिलक्षणो जीव इत्याहुः केचित् अलीकवादिनः वायुरेव जीवनमरणव्यपदेशस्तस्मादन्यो नास्ति जीवः, | & तथा शरीरं सादि उत्पन्नत्वात् सनिधनं क्षयदर्शनात् इह भवे एव प्रत्यक्षजन्म तस्मात् एक एव भवो-जन्म नान्यः परलोकोऽ
