________________
श्रीसूत्रकृताङ्गचूर्णि:
॥ ५४ ॥
वा पिड ( ड्ड ) इ वा परितप्पड़ वा परो एतमकासि, एवं से बाले सकारणं वा परकारणं वा एवं विप्पडिवेदेति कारणमावन्ने ।
मेधावी पुण एवं विप्पडिवेदेति कारणमावन्ने- अहमंसि दुक्खामि वा सोयामि वाजूराम वा तिप्प वा पिडा (ड्डा ) मि वा परितप्पामि वा णो अहमेतमकासि परो वा जं दुक्खति वा जाव परितप्पति वा नो परो एयमकासि । एवं से मेहावी सकारणं वा परकारणं वा एवं विप्पडिवेदेति कारणमावन्ने । ( सूत्र ६६४ ) (चू० ) इह खलु दुवे पुरिसंजाता- एगे पुरिसे किरियामक्खाति । किरिया कर्म परिस्पन्द इत्यर्थः । कस्यासौ किरिया ? पुरुषस्य । पुरुष एव गमनादिषु क्रियासु स्वतो अनुसन्धाय प्रवर्त्तते, नान्येन चोद्यते नियत्या ईश्वरेण वा आह हि - 'पुरुषः कर्मणां कर्त्ता० ।' 'एके णोकिरियामाएक्खति । न पुरुषः कर्त्ता । नियतिस्तु कर्मणां किरिआ । नियतिवसेन पुरुषो गमनादिषु क्रियासु प्रवर्त्तते । एवं भणतापि 'ते दोऽवि पुरिसा तुल्ला' णियतिवसेण । तत्र नियतिवादी आत्मीयं दर्शनं समर्थयन्निदमाह - यः खलु मन्यते 'अहं करोमि' इति असावपि नियत्या एव कार्यते । १. पुरिसा भवंति-मूले । २. किरियाइक्खति मूले । ३. एगे पुरिसे णोकिरियमाइक्खति मूले । ४. दो वि ते पुरिसा तुल्ला - मूले ।
द्वितीयश्रुतस्कन्धे
प्रथममध्ययनम्
॥ ५४ ॥
