________________
tortorverton
इह मनुष्यक्षेत्रं पश्चचत्वारिंशवक्षप्रमाणमुक्तं, ततस्तत्प्रसङ्गतोऽपरमपि किञ्चिदाहपणयालीसं खरका सीमंतयमाणुसं उम् सिवं च । अपश्हाणो सबसिद्धि दीवो श्मो लकं ॥६॥
व्याख्या-रत्नप्रनायां पृथिव्यां प्रथमे नरकप्रस्तटे सर्वमध्यवर्ती यः सीमन्तकाख्यो नरकेन्धकः, यच्च मानुषं क्षेत्र, यच्च सौधर्मेशानवखये प्रथमे प्रस्तटे सर्वमध्यवर्ती जमुनामा विमानन्धको, यच्च शिवं सिभित्रं, एतानि चत्वार्यपि प्रत्येकमायामतो विष्कम्जतश्च पञ्चचत्वारिंशलक्षाः । तथा यः सप्तमपृथिव्यां श्रप्रतिष्ठानानिधानो नरकेन्डकः, यच्च पञ्चस्वनुत्तराख्येषु विमानेषु सर्वमध्यवर्ति सर्वार्थसिहं नाम महाविमानं, यश्चादिमः सर्वधीपसमुत्राणामन्यन्तरवती छीपो जम्बू-४ दीपः, एते त्रयोऽपि प्रत्येकमायामतो विष्कम्नतश्च खदं खाप्रमाणा नवन्ति ॥ ०६॥
श्रथ समुज्ञेषु जलस्वरूपमाहपत्तेबरसा चत्तारि सायरा तिन्नि हुँति उदयरसा। श्रवसेसा य समुदा इस्कुरसा हुँति नायवा ॥ ७॥ ___ व्याख्या-चत्वारः सागराः समुत्राः प्रत्येकरसा विभिन्न विजिन्नरसा जवन्ति,तद्यथा-एको वारुणीरसोऽपरःदीररसोऽपरो घृतरसोऽपरो लवणरस इति । त्रयः सागरा जवन्ति उदकरसा उदकस्येव मेघसमुत्थजलस्येव रस श्रास्वादो येषां ते तथा । अवशेषाश्च समुश नन्दीश्वरसमुजदयो नूतसमुपर्यवसानाः सर्वेऽपीकुरसा जवन्ति झातव्या इक्कुरसस्येव रस आस्वादो येषां ते तथा। "उष्ट्रमुखादय" इति शब्दनिष्पत्तिः, चतुर्जातकसन्मिश्रत्रिजागवर्तितेकुरसवन्मधुरतोया शेषाः समुजा इति जावः 63
