________________
विशेषाव ० कोट्याचार्य वृत्तौ
॥६६१॥
२०
| कृतकत्वादिति वचने हेतुरुपचर्यते अर्थरूपः, इत्येवमत्रापि शब्दे स विज्ञानरूपो नय उपचर्यते, तत्र 'इच्छति विसेसियतरं पच्चु. प्पण्णं नयो सद्दो' त्यस्य व्याख्या- तमित्यादि ' तं चिय ऋजुसुत्तमयं सो' इच्छति' भेदनिबन्धनमाह-यदि नाम विसेसियतरं तथा च तद्वर्त्तमानं स्वं च भावघटं चिय जं, न तु नामादींस्त्रीन् अचेष्टावच्चाद् अतच्छन्दानुलोम्यात्, तथा च- 'ना' इत्यादि ॥ नामादयः कुम्भा न भवन्ति, तत्कार्याकरणात् पटादिवत्, यदि च नामासद्भावस्थापनामृत्पिण्डघटा इप्येरंस्ततः प्रत्यक्षविरोधः, तस्मा तत्कुम्भा न भवन्तीति । तथा 'तल्लिङ्गाभावतो वावि', घटस्य हि लिङ्गं खानुरूपा चेष्टा तदभावाद् अनुमानविरोधादपि न ते घटाः ॥ अपिच ऋजुसूत्र !-' जती' त्यादि स्पष्टा ॥ ' अहवे' त्यादि, अहवेति ऋजुसूत्रशब्दयोर्भेदप्रतिपादनार्थः, ऋजुसूत्रस्य चतुर्थस्य नयस्य 'प्रत्युत्पन्नो' वर्तमानः कुम्भो यः स खल्वविशेषित एव, नासौ तस्य कथञ्चिद्विवक्षित इति भावना, स एव शब्दस्य सद्भावादिभिः प्रकारैर्विशेषिततरो वर्त्तत इति, आह- 'सम्भावा' इत्यादि ॥ इह शब्दस्य कुंभाकुंभावत्तव्वो भयादिरूपोऽसौ घडो, कुतः १ इत्याह- सद्भावासद्भावो भयप्पियत्तणओ, कथमित्याह-सपरपज्जवोभययोत्ति, स्वपर्यायैः सद्भावेन, एवं तावत्प्रत्युत्पन्नं ऋजुसूत्राच्छन्दनयो विशेषिततरमिच्छतीत्युक्तम् । अथाद्याप्याह - 'वत्धु' मित्यादि । अथवा ऋजुमूत्रनयो यद्वस्तु 'अविसेसओ' अविसेसेण भिन्नलिंगंपि अभिन्नलिंगंपि वा भिन्नत्रयणमभिन्नत्रयणंपि वा इच्छइ, तद्वस्तु शब्दो विशेषिततरमिच्छतीति वर्तते । कुतः ? इत्याह- 'धणी'त्यादि । 'जतो 'ति यस्मात्कारणात् (पुं) त्थीनपुंसगवच्चाणं तटादीनां भेदो वर्तते, कुतः ? इत्याहघणिभेदात् भेदो, दृष्टान्तमाह-पडकुंभाणं व, एवं बह्नाद्यभिधानवाच्यानामपि भेदः ध्वनिभेदात्पट कुम्भवत्, यत एवं तेन कारणेन तत् तट इत्यादि वचनमस्याभिन्नार्थमिष्टं, असाधारणार्थं समानलिङ्गस्वात् || निर्मूलत उपसंजिहीर्षुराह- 'तो' इत्यादि ॥ तस्माद्
शब्दवि
चारः
॥६६१॥
