________________
तवार्थहरि० अध्या०
अमा ! अतिमुत्तयचंपयसंठिए, एवं चखुरिदिए णं भंते ! किंसंठिए पण्णत्ते ?, गोयमा! मसूरयचंदसंठिए पण्णत्ते, सोइंदिए णं | किंसंठिए पण्णत्ते ?, गोयमा ! कलंबुआपुप्फसंठिए पण्णत्ते" अभ्यन्तरां निर्वृत्तिमङ्गीकृत्य सर्वाण्यमूनि सूत्राण्यधीतानि, बाह्या
इन्द्रिया
धिकारः पुनर्निर्वृत्तिचित्राकारत्वानोपनिवडुं शक्या, अथ (पशु) मनुष्यादीनां बाह्यश्रोत्रादिभेदादिति, इममेव अतिक्रान्तभाष्यार्थ पर्याया-|| न्तरेण स्पष्टयनाह–'कम्, 'त्यादि, कर्मविशेषसंस्कृता इति कर्मविशेषो नामकर्म तस्यापि अङ्गोपाङ्गनाम निर्माणकर्म च आभ्यां संस्कृता-विशिष्टावयवरचनया निर्तिताः शरीरप्रदेशाः औदारिकादीनां त्रयाणां प्रतिविशिष्टा देशाः कर्णशष्कुल्यादय इति, मुग्धमतिमोहव्यपोहायाह-'निर्मागे'त्यादि, निर्माणनाम चाङ्गोपाङ्गं च निर्माणनामाङ्गोपाङ्गे ते प्रत्ययः-कारणं यस्याः |सा तथाविधा, मूलगुणनिर्वर्तनेत्यर्थः,निगमनमेतत्,नोत्तरगुणनिवर्त्तना,सा हि कर्णवेधयोः प्रलम्वतापादनं चक्षुर्नासिकयोरजन
नस्याभ्यामुपकारः ब्राह्मयादियोगात् जिह्वायाः स्पर्शस्य गन्धादिभिर्विमलत्वकरणमिति, 'इत्यर्थः' इत्येवमर्थो यस्याः प्रवचन| राख्यात इति,व्याख्याता निर्वृत्तिः,अधुनोपकरणमाह-'उपकरणं बाह्यमभ्यन्तरं च' उपक्रियतेऽनेन निवृत्तीन्द्रियमित्युपकरणं, चाह्यकरणं शकुल्यादीति, तत्र अभ्यन्तरं खड्गस्थानीयाया निवृत्तेस्तद्धाराशक्तिकल्लं स्वच्छतरपुद्गलजालनिष्पादितं तदभिन्नदेश| मेवेति, यदधिकृत्याह-'निर्वतितस्ये'त्यादि, निर्वतितस्य-निष्पादितस्य स्वावयवविभागेन, निवृत्तीन्द्रियस्येति गम्यते, अनु-10 |पघातानुग्रहाभ्यामुपकारीति यदनुपहत्या उपग्रहेण चोपकरोति तदुपकरणेन्द्रियमिति, तथाहि-निवृत्तौ सत्यामपि शक्त्युपघाते |न विषयग्रहः,बाहोपकरणघाते च नियमतः शक्त्युपघात इति तत्प्राधान्यतो बाह्यमभ्यन्तरं चेत्याह ।। इत्थं द्रव्येन्द्रियमभिधायैतत्- ॥१२२॥ प्रतिबद्धमेव भावेन्द्रियमाह
॥१२२॥
Jan Education International
For Personal & Private Use Only
www.jainelibrary.org
