________________
श्रीउत्तरा० चूर्णौ
३
चतुरंगीया
॥ ९७ ॥
भागादिषु अन्येऽपि नीचोत्तमा मानुष्यजातिभेदाः, तिरिएसु 'ततो कीड पतंगो य' कंठ्यं, एवं पृथिव्यादिष्वपि च ' एवमाहजोणीसु' सिलोगो ( ९९ सू० १८३ ) एवमनेन प्रकारेण, आवर्त्तते यत्र स आवर्त्तः, द्रव्वावतों नदीसमुद्रादिषु भावे संसार एव, पुनः पुनर्यथाऽऽवर्त्तते सच्चा यथायुषं तामिति योगः, आवर्त्त आवर्त्तस्य वा योनिषु, प्राणनं प्राणः प्राणा येषां संतीति प्राणिनो, 'कम्मकिव्विसा' इति कम्मेहिं किव्विसा कम्मकिव्विसा, कर्माणि तेषां किञ्चिसाणि कमेकिन्निसा त एवं तासु आवर्त्तयोनिषु पर्यटतोविण णिब्विज्जति संसारे, न इति प्रतिषेधे, निवेदनं निर्वेदः, संसरति तासु तासु गतिष्विति संसारः, संसरति वा धावती तासु जातिषु सत्यः सर्वे अर्था सव्वत्था, जे मणुस्तकामभोगोपकारिणः ते सर्व एव गृह्यते शब्दादयः, तेच पर्याप्ता तस्य, न चासौ तान् भुंजानो निर्वेज्जते, अप्येवासौ यथा यथा भुंजते तथा तथा प्रतापोऽभिवर्द्धते एवं संसारिणः संसरंतः | संसारे दुःखैः शारीरमान सैरभिभूयमाना न निर्विद्यते, अध्येव रंजन एव, कोऽभिप्रायः ?, यतस्तत्प्रतिघाताय नोद्यमंते, अथवा | 'सव्वत्थ खत्तिय'त्ति सर्वैः कामैर्यस्यार्थः स सर्वार्थः, स हि भ्रष्टराज्यः, तस्याज्ञा वितथा, यो राजा, कामैः सर्वैरेवार्थः, स च तान् प्रार्थयन् न निर्विद्यते, एवमसावपि संसारी संसारे दुःखाभिभूतः संसारसुखान्येव प्रार्थयेत्, न तैः प्रार्थनासुखैर्निर्विद्यते, ते एवं संसरत: 'कम्मसंगेहिं संमूढा' सिलोगो (१०० सू० १८३ ) सज्यते यत्र स संगः, पंकादयो द्रव्यसंगः, कामसंगस्तु कामभोगाभिलाषः, अथवा सर्व एव कर्मसंगतैः कर्मसंगैः संमूढाः समस्तं मुह्यतेऽस्मात् संमूढा, दुःखमेषां जायते दुःखिता, वेद्यंत इति वेदनाः शरीराद्या बहवो वेदना, अथवा अत एव दुःखिता येन बहुवेदना, अथवा क्षुत्पिपासाद्येव बहवो वेदना, 'अमाणुसासु | जोणीसु' मानुषाणामियं मानुषी न मानुषी अमानुषी, नियतं निश्चितं वा हन्यते निहन्यते, विशेषेण वा हन्यते, कम्माणं तु पहाणार'
आवर्त्तयोनिभ्रमः
॥ ९७ ॥
