Page Text
________________
विशेषा०
||६८४॥
Jain Education internati
अत्थमिए आइच्चे चंदे संतासु अग्गि वायासु । किंजोइरयं पुरिसो अप्पज्जोइ त्ति निद्दि ॥ १५९८ ॥
'बुद्धी 'ति स्याद् बुद्धिः प्रेरकस्य - एवमपि - 'से भवइ भूएहिंतो' इत्यादिना युष्मद्व्याख्यानप्रकारेणापीत्यर्थः, पृथिव्यादिभूतधर्म एव ज्ञानं भूतस्वभावात्मकमेव ज्ञानमिति भावः । कुतः ? इत्याह- 'तभावभाव त्ति' "एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्येबानु विनश्यति" इति वचनाद् भूतसद्भावे ज्ञानस्य भावात् तदभावे चाभावादित्यर्थः यस्य च भाव एव यद् भवति, अभावे च न भवति तत् तस्यैव धर्मः, यथा चन्द्रमसचन्द्रिका, तथा च ज्ञानमनुविदधाति भूतान्वयव्यतिरेकौ तस्मात् तद् भूतधर्म एव । तदयुक्तम्, विशिष्टमेव हि नीलपीतादिभूतग्राहकं ज्ञानं तदन्यय- व्यतिरेकावनुविदधाति न तु सामान्यं ज्ञानमात्रम्, यस्माद् भूताभावेऽपि वेदलक्षणे समये सिद्धान्ते 'सामान्यज्ञानं भणितमेव' इति शेषः । केन वाक्येन ? इत्याह- 'अत्थमिए इत्यादि' अस्तमिते आदित्ये, याज्ञवल्क्यः, चन्द्रमस्यस्तमिते, शान्तेऽग्नौ, शान्तायां वाचि, किंज्योतिरेवायं पुरुषः, आत्मज्योतिः सम्राडिति होवाच, ज्योतिरिति ज्ञानमाह । आदित्यास्तमयादौ किं ज्योतिः ? इत्याह- 'अयं पुरुष इति, पुरुष आत्मेत्यर्थः । अयं च कथंभूतः ? इत्याह- 'अप्पज्जोइ ति' आत्मैव ज्योतिरस्य सोऽयमात्मज्योतिर्ज्ञानात्मक इति हृदयम्, निर्दिष्टो वेदविद्भिः कथितः, ततो न ज्ञानं भूतधर्म इति स्थितम् ।। १५९७।१५९८।।
इतथ न ज्ञानं भूतधर्मः । कुतः ? इत्याह-
तदभावे भावाओ भावे चाभावओ न तद्धम्मो । जह घडभावाभावे विवज्जयाओ पडो भिन्नो || १५९९॥
न भूतधर्मो ज्ञानम्, मुक्त्यवस्थायां भूताभावेऽपि भावात्, मृतशरीरादौ तद्भावेऽपि चाभावात् यथा घटस्य धर्मः पटो न भवति, किन्तु तस्माद् भिन्न एव । कुतः ? इत्याह- घटभावाभावे विपर्ययात्- घटभावेऽप्यभावात्, तदभावेऽपि च भावादित्यर्थः।। १५९९ ।। तदेवं केषांचिद् वेदपदानामर्थं व्याख्याय सांप्रतमुपसंहरन्, सर्वेषां च वेदपदानां संक्षेपतोऽर्थमुपदर्शयन्नाह - ऐसि वेयपयाणं न तत्थं वियसि अहव सव्वेसिं । अत्थो किं होज्ज सुई विण्णाणं वत्थुभेओ वा ॥१६०० ॥
१ अस्तमित आदित्ये चन्द्रे शान्तयोरनि बाचोः । किंज्योतिरयं पुरुष आत्मज्योतिरिति निर्दिष्टः ॥ १५९८ ॥ २ गाथा १५९३ ।
३ तदभावे भावाद् भावे चाभावतो न तद्धर्मः । यथा घटभावाभावे विपर्ययात् पटो भिन्नः ॥ १५९९ ॥ ४क.ग. 'मुक्ताव' ५ घ.ज. शैयंथा'। ६ एषां वेदपदानां न त्वमर्थं वेत्सि, अथवा सर्वेषाम् । अर्थः किं भवेत् श्रुतिर्विज्ञानं वस्तुभेदो वा ॥ १६०० ॥
For Personal and Private Use Only
बृहद्वृत्तिः ।
॥६८४ ॥
www.jainelibrary.org
| SR No. | 600165 |
| Book Title | Visheshavashyak Bhashya Part 04 |
| Original Sutra Author | Jinbhadragani Kshamashraman |
| Author | Chaturvijay |
| Publisher | Harakchand Bhurabhai Shah |
| Publication Year | |
| Total Pages | 202 |
| Language | Sanskrit |
| Classification | Manuscript & agam_aavashyak |
| File Size | 13 MB |