________________
श्रीस्थाना
सू०३११-३१२।
दीपिका वृत्तिः ।
अप्पणो णाम एगे पत्तिय करेइ पो परस्स, परस्स णाम पगे पत्तिय करे णो अपणो ४, चत्तारि पुरिसजाया पंत-पत्तिय पवेसामीतेगे पत्तिय पवेसेइ, पत्तिय पवेसेमीतेगे अपत्तिय पवेसेइ ४ । चत्तारि पुरिसजाया ५० त०-अप्पणो णाममेगे पत्तिय पवेसेइ णो परस्स, ४ (सू० ३१२) ।
'चत्तारीत्यादि, अस्य चायमभिसम्बन्धः-पूर्व चारित्रमुक्त, तत्प्रतिबन्धकश्च क्रोधादिभाव इति क्रोधस्वरूपनिरूपणायेदमुच्यते, तदेवंसम्बन्धस्यास्य दृष्टान्तभूतादिसूत्रव्याख्या-'राजी' रेखा, शेष क्रोधव्याख्यान मायादिवन , मायादिप्रकरणाच्चान्यत्र क्रोधविचारो विचित्रत्वात् सूत्रगतेरिति, द्वितीय मुगममेव । अयं च क्रोधो भावविशेष एवेति भावप्ररूपणाय दृष्टान्तादिसूत्रद्वयमाह-'चत्तारी'त्यादि प्रसिद्ध, किन्तु कईमो यत्र प्रविष्टः पादादिर्नाक्रष्टुं शक्यते कष्टेन वा शक्यते, खजन दीपादिखजनतुल्यः पादादिलेपकारी कर्दमविशेष एव, वालुका प्रतीता, सा तु लग्नापि जलशोषे पादादेरल्पनैव प्रयत्नेनापतीत्यल्पलेपकारिणी, शेलास्तु पाषाणाः श्लक्ष्णरूपास्ते पादादेः स्पर्शनेनेव किञ्चिदुःखमुत्पादयन्ति, न तु तथाविधं लेपमुपजनयन्ति, कर्दमादिप्रधानान्युदकानि कईमोद
कादीन्युच्यन्ते, भावो-जीवस्य रागादिपरिणामः, तस्य कईमोदकादिसाम्य तत्स्वरूपानुसारेण कर्मलेपमङ्गीकृत्य | मन्तव्यमिति । अनन्तरं भाव उ..ऽधुना तद्वतः पुरुषान् सदृष्टान्तान् 'चत्तारि पकवी'त्यादिना 'अथमियाथमिये'त्येतदन्तेन ग्रन्थेनाह-व्यक्तचाय, नवरं रुत रूप च सर्वेषामेव पक्षिणामस्त्यतस्ते विशिष्ट एवेह ग्राह्ये, ततो रुतं-मनोज्ञः शब्दस्तेन सम्पन्नः एकः पक्षी न च रूपेण-मनोज्ञेनैव कोकिलवदिति, रूपसपनो न रूट्सम्पन्नः, प्राकृतशुकवत् , उभयसम्पन्नो मयूरवत् , अनुभयस्वभावः काकवदिति । पुरुषोऽत्र यथायोग मनोज्ञशब्दः प्रशस्तरूपश्च प्रियवादित्वस
Jain Education International
For Private & Personal use only
www.jainelibrary.org
