________________
द्वितीये
श्रुत. चतुर्था
न्वितम् ।
ध्ययने ऽव्यक्तविज्ञाना
सूबगडाङ्ग 9 जूरणयाए तिप्पणयाए पिट्टणयाए परितप्पणयाए ते दुक्खण-सोयण जाव परितप्पणवहबंधण
परिकिलेसाओ अप्पडिविरता भवति । दीपिका
व्याख्या-'से किं तं असनिदिटुंते' इत्यादि, 'असंज्ञिनो' मनोविकला: सुप्तमत्तमूञ्छितादिवत् , ये इमे अ.
संझिनः पृथिवीकायिका: यावद्वनस्पतिकायिकास्तथा षष्ठा अप्येके त्रसाःप्राणिनो विकलेन्द्रियाः यावत्सम्मृच्छिमपञ्चेन्द्रियास्ते ॥ ९९॥ सर्वेऽप्यसंझिनो, येषां नो 'तक्कों' विचारो मीमांसाविशिष्टविमर्शो विद्यते, यथा-कस्यचित्संज्ञिनो मन्दमन्दप्रकाशे स्थाणु
पुरुषोचिते देशे किमयं ? स्थाणुरुत पुरुष इत्येवमात्मक ऊह-स्तर्कः सम्भवति, नैवं तेषामसंज्ञिनां तर्कः सम्भवतीति । तथा 'संज्ञा' पूर्वोपलब्धेऽथें तदुत्तरकालपर्यालोचनं, सा संज्ञा येषां नास्ति, तथा 'प्रज्ञा' बुद्धिः-साऽपि नास्ति, तथा मनस्तथा वाकवचनं, साऽपि न विद्यते, तथा स्वयं करोमि अन्यैर्वा कारयामीत्येवम्भूतोऽध्यवसायो नास्ति, तेऽप्यसंज्ञिनो बालबद्वाला दिवा रात्रौ [वा] सुप्ता जाग्रदवस्था वा सर्वजीवानाममित्रभूता उच्यन्ते, विरतेरभावात् । एवमष्टादशपापस्थानकेष्वप्यायोज्यन्ते । असंझिनो हि विरतेरमावादविरताः, अविरतत्वाच्च कर्मणां बन्धका एवेति । यद्यप्यसंज्ञिनो [ विशिष्ट ] मनो | व्यापाररहितास्तथाऽपि सर्वप्राणिनां दुःखोत्पादनतया तथा शोचनतया-शोकोत्पादनतया तथा जूरणतया-बयोहानिरूपया तथा 'तिप्पणयाए' त्रिभ्यो मनोवाक्कायरूपेम्यः पातनं त्रिपातनं, तद्भावस्तया, यदि वा 'तिप्पणयाए'त्ति परिदेवनतया तथा 'पिट्टणयाए 'मुष्टिलोष्टादिप्रहारेण तथा [ तथाविध] परितापनतया-बहिरन्तश्च पीडया, ते चासंज्ञिनो
मपि
NTANोपलब्धेऽनरुत पुरुष इत्येवमाशष्टविमर्शो विद्यते
कर्मवन्धे
संज्ञिदृष्टान्तवर्णनम् ।
॥९९
Jain Education
a
For Privista
l
की
personal UE O
wwwEjainelibrary.org
