________________
श्रीकल्प-
मत्रे ।।२२९॥
कल्पमञ्जरी टीका
कायोत्सर्गादिना परीषहसहनपूर्वककायनिश्चलताकरणरूपा १, द्वितीया-गुरुमापृच्छय शरीरसंस्तारकमतिलेखनप्रमार्जनादिसमयोचितक्रियासमूहसम्पादनपूर्वकं शयनासनादि विधेयम्, ततो गुरुनिदेशेन शयनासननिक्षेपादानादिषु स्वतन्त्रचेष्टात्यागेन नियतकायचेष्टारूपा २। तदुक्तम्
उपसर्गप्रसङ्गेऽपि, कायोत्सर्गजुषो मुनेः। स्थिरीभावः शरीरस्य, कायगुप्तिर्निगद्यते ॥१॥ शयनासननिक्षेपाऽऽदानसंक्रमणेषु च । स्थानेषु चेष्टानियमः, कायगुतिस्तु सा स्मृता ॥२॥ इति ।
तद्वानिति । निवृत्ति और (२) यथागम चेष्टानियमनरूप । कायोत्सर्ग आदि करके परीपह सहन करते हुए कायको निश्चल कर लेना चेष्टानिवृत्तिरूप कायगुप्ति है । गुरुमहाराजकी आज्ञा लेकर शरीर एवं संस्तारक की पतिलेखना, प्रमार्जना आदि समयोचित क्रियाओंका सम्पादन करते हुए शयन आसन आदि करना चाहिए । अत एव गुरुके आदेशसे शयन, आसन, निक्षेप, आदान आदिमें स्वतन्त्र चेष्टा का त्याग करना दुसरी कायराप्ति है। कहा भी है
"उपसर्गप्रसङ्गेऽपि, कायोत्सर्गजुषो मुनेः। स्थिरीभावः शरीरस्य, कायगुप्तिर्निगद्यते ॥१॥ शयनासननिक्षेपाऽऽदानसंक्रमणेषु च ।
स्थानेषु चेष्टानियमः, कायगुप्तिस्तु सा स्मृता ॥२॥” છે. (૧) ચેષ્ટાનિવૃત્તિ (૨) યથાગમ ચેષ્ટાનિયમનરૂપ. કાયોત્સર્ગ વગરે કરીને પરિષહ સહન કરતાં કરતાં કાયાને નિશ્ચલ કરી લેવી એ ચેઝાનિવૃત્તિરૂપ કાયગુપ્તિ છે. ગુરુ મહારાજની આજ્ઞા લઈને શરીર અને સંસ્મારકની પ્રતિલેખના, પ્રમાર્જના વગેરે સમાચિત ક્રિયાઓનું સંપાદન કરતાં શયન, આસન વગેરે કરવું જોઈએ. તેથી જ ગુરુની આજ્ઞાથી શયન, આસન, નિક્ષેપ, આદાન વગેરેમાં સ્વતંત્ર ચેષ્ટાને ત્યાગ કરે તે બીજી કાયગુપ્તિ છે. કહ્યું પણ છે–
“उपसर्गप्रसङ्गेऽपि, कायोत्सर्गजुषो मुनेः । स्थिरीभावः शरीरस्य, कायगुप्तिर्निगद्यते ॥१॥ शयनासननिक्षेपाऽऽदानसंक्रमणेषु च । स्थानेषु चेष्टानियमः, कायगुप्तिस्तु सा स्मृता ॥२॥"
महावीरस्य
विश्वभूति5 नामकः
पञ्चदशो भवः।
२२९॥
Jain Education Intes
a
For Private & Personal Use Only
23
.jainelibrary.org
