Prabuddha Jivan 1999 Year 10 Ank 01 to 12 - Ank 07 is not available

SR No.: 525984
Original Sutra Author: N/A
Author: Ramanlal C Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1999
Total Pages: 116
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 10 MB

Page 91

તા. ૧૬-૧૨-૯૯
અંતે ચોથા ક્રમે ગણિતાનુયોગ મૂક્યો. દ્રવ્ય છે તો દ્રવ્ય કેટલા છે ? જીવની સંખ્યા કેટલી ? કેટલાં જીવાત્મા પરમાત્મા થયાં ? જે જે દ્રવ્યો છે એ દ્રવ્યોની પોતાની કેટલી સંખ્યા છે. વગેરે જે કાંઇ છે તેનું નિશ્ચિત ગણિત ગણિતાનુયોગમાં આપેલ છે. આ વિશ્વમાં જે કાંઇ બધું છે એનું ગણિત જોઇએ. એ માટે જ ગણિતાનુયોગ મૂક્યો. આમ જૈન દર્શને જૈન પદાર્થ વિજ્ઞાનની સાથે સાથે જૈન ઇતિહાસ, જૈન ભૂગોળ, જૈન સાહિત્ય, જૈન તત્ત્વજ્ઞાન આપવાની સાથે જૈન ગણિત (Mathematics) પણ આપેલ છે જે, એ દર્શનની સર્વાંગીણતા સૂચવે છે.
પ્રબુદ્ધજીવન
૫
દ્રવ્યો છે. આ પાંચેય તત્ત્વોને અસ્તિકાય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, અસ્તિ એટલે પ્રદેશ, એ એનો દાર્શનિક પારિભાષિક અર્થ છે. આ તો અસ્તિનો અર્થ હોવું Being થાય છે. આ પાંચે અસ્તિકાય સર્વકાળ હોય છે. તે સર્વદા હોય છે. એટલે અસ્તિ કહેવાય છે. કાય એટલે સમૂહ અથવા પિંડ. પ્રદેશોનો પિંડ એટલે અસ્તિકાય. આ પાંચ મૂળભૂત અસ્તિકાયોના-પ્રદેશપિંડનાં નામ છે...
કેવળજ્ઞાન વિષેની વાતો જે છે એ દ્રવ્યાનુયોગ છે. કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્તિની પ્રક્રિયા-સાધનાની વાતો છે તે ચરણકરણાનુયોગ છે. કેવળજ્ઞાની ભગવંત અર્થાત્ કેવળીના જીવન વૃત્તાંત જેમાં છે એ કથાનુયોગ છે અને એ બાંયની ગણતરી જે કરી આપે છે તે ગણિતાનુયોગ છે.
દ્રવ્યાનુયોગથી આત્મા, આત્માને ઓળખે, આત્માને ઓળખ્યા (જાણ્યા) બાદ આત્મામાં રહેલાં દોષોનું નિરાકરણ, નિવા૨ણ ચરણકરણાનુયોગ દ્વારા થાય અને એ માર્ગે આગળ વધવા આદર્શ, આલંબન પૂરૂં પાડે ધર્મકથાનુયોગ. આમ દ્રવ્યાનુયોગથી આત્મા, પરમાત્માની ઓળખ થાય, ચરણકરણાનુયોગથી આત્મા પવિત્ર બને, કથાનુયોગથી આદર્શ-લક્ષ્ય બંધાય, ભાવના સુધરે, ભાવિક થવાય અને ગણિતાનુયોગથી બુદ્ધિ સૂક્ષ્મ બને, લક્ષવેધી એકાગ્ર થવાય.
દ્રવ્યાનુયોગથી મન લીન થાય છે, ચરણકરણાનુયોગથી મન શુદ્ધ થાય છે, ધર્મકથાનુયોગથી મન નમ્ર થાય છે, અને ગણિત નુયોગથી મન વિશાળ થાય છે.
દ્રવ્યાનુયોગ કે જે મૂળ પદાર્થશોધન છે તેનાથી સહજ ધ્યાન થાય છે, જેના પરિણામરૂપ સહજજ્ઞાન-બ્રહ્મજ્ઞાન-કેવળજ્ઞાનનું પ્રગટીકરણ થાય છે. દ્રવ્યાનુયોગ એટલે પ્રત્યેક પદાર્થનું મૂળ શોધવું. આમ દ્રવ્યાનુયોગ એટલે પદાર્થશોધન દ્વારા સ્વરૂપશોધન. દ્રવ્યાનુયોગથી વિશ્વના પાંચ મૂળભૂત અનાદિ-અનંત, અનુત્પન્ન, અવિનાશી, સ્વયંભૂ તત્ત્વો (પદાર્થો) છે તેના શુદ્ધાશુદ્ધ સ્વરૂપ સમજણથી આત્માના સ્વરૂપનું યથાવત્ જ્ઞાન, ભાન થાય તો સહજ ધ્યાની થવાય કે જે સહજ ધ્યાનથી સહજજ્ઞાની-કેવળજ્ઞાની બનાય.
સહજશાન સાધ્ય છે, ધ્યેય છે જ્યારે સહજધ્યાન એ સાધન છે. સહજઘ્યાન દ્રવ્યાનુયોગથી સુલભ બને છે. દ્રવ્યાનુયોગથી આત્મતત્ત્વની જાણ થાય છે અને જે આત્માને જાણે છે તેને બીજું કાંઇ જાણવાની જરૂર નથી.
|| ગમ્ નાળફ તે સર્વાં ગાબડું' // વળી કહ્યું છે :
जब जाण्यो निजरुपको तब जाण्यो सबलोक; नहीं जाण्यो निजरुपको सब जाण्यो सो फोक. આત્મા સિવાયનું બીજું બધું ય જાણવું હેય એટલે ત્યાજ્ય છે. એ છોડવાનું છે. સર્વ વિકલ્પોને છોડી નિર્વિકલ્પ થવાનું છે. જેણે આત્માને જાણ્યો છે તેણે બીજાં શાસ્ત્રોને જાણવાની જરૂર નથી. દ્રવ્યાનુયોગનું આટલું મહાત્મ્ય સ્વીકાર્યા બાદ હવે આપણે દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાયની વિચારણા તરફ વળીએ,
દ્રવ્ય : પદાર્થવિજ્ઞાન જેમ જગતનાં મૂળભૂત ભૌતિક તત્ત્વોભૌતિક-પદાર્થની વાત કરે છે તેમ દ્રવ્યાનુયોગ જગત કહેતાં વિશ્વ-બ્રહ્માંડ-Cosmos-Universe જે મૂળભૂત તત્ત્વના આધારે ચાલે છે તે તત્ત્વોની વાત કરે છે. આ મૂળભૂત તત્ત્વો ફક્ત પાંચ
(૧) આકાશાસ્તિકાય (૨) ધર્માસ્તિકાય (૩) અધર્માસ્તિકાય (૪) પુદ્ગલાસ્તિકાય અને (૫) જીવાસ્તિકાય.
આ પાંચ અસ્તિકાય પૈકીના પ્રથમ ચાર અસ્તિકાય જડ છે. જીવ નથી એટલે અજીવ છે. જ્યારે પાંચમું જીવાસ્તિકાય ચેતક છે એટલે ચેતન છે અને જીવવા ઇચ્છે એટલે જીવ છે. વળી આમાંના પ્રથમ ત્રણ તત્ત્વોનું કેવળ અસ્તિત્વ છે અને ત્રણેય પોતપોતાના સ્વભાવ અર્થાત્ સ્વ-ગુણ પ્રમાણેનું કાર્ય પોતપોતાના સ્વસ્થાને રહીને બાકીના બીજાં કોઇપણ દ્રવ્યનાં ગુણને લેશમાત્ર ક્ષતિ (બાધા) પહોંચાડ્યા વિના કરે છે. ટૂંકમાં કોઇપણ જાતની અસર એટલે કે બાઘા પહોંચાડ્યા વિના કે બાધા પામ્યા વિના અવ્યાબાધ રહીને સ્વ ગુણ કાર્ય કરે છે. તેથી જ પાંચ પૈકીના આ ત્રણ મૂળભૂત તત્ત્વો-દ્રવ્યો શુદ્ધ છે. એથી જ તે ત્રણેય અરૂપી છે અને શુદ્ધ છે. રૂપી શું ? અને અરૂપી શું ? એ વિષે વિચારણા આગળ ઉપર કરીશું.
ચોથું મૂળભૂત તત્ત્વ-દ્રવ્ય પુદ્ગલાસ્તિકાય છે તે પણ જડ છે. પરંતુ એ દ્રવ્ય રૂપી છે. જયારે પાંચમું મૂળભૂત તત્ત્વદ્રવ્ય જીવાસ્તિકાય એના મૂળ શુદ્ધ સ્વરૂપમાં અર્થાત્ એના પરમ સ્વરૂપમાં અરૂપી છે અને યિક, વેદક, ચેતક હોવાથી ચેતન છે. જીવાસ્તિકાયનું જે શુદ્ધ સ્વરૂપ છે તે પરમાત્મસ્વરૂપ, સિદ્ધસ્વરૂપ, બ્રહ્મસ્વરૂપ તરીકે ઓળખાય છે. એ આત્યંતિક શુદ્ધાવસ્થા, સ્વરૂપાવસ્થા, સહજાવસ્થા છે. પરંતુ એજ જીવાસ્તિકાય એના અનાદિના અશુદ્ધ સ્વરૂપમાં પોતે ચેતન હોવા છતાં પુદ્ગલાસ્તિકાયના સંયોગે રૂપી છે. એ એનું સાંયોગિક સ્વરૂપ છે અને તે જીવનું સાંસારિક સ્વરૂપ હોવાથી એવાં જીવાસ્તિકાયને સંસારી જીવ કહેવાય છે. જીવને એનું એ સંસારીપણું, રૂપીપણું રૂપી એવાં પુદ્લાસ્તિકાયને કારણે પ્રાપ્ત થયું છે તેથી સાંયોગિક છે.
જગત આખામાં, જગત આખાની જે કાંઇ રમત ચાલી રહી છે, જે કાંઇ દુન્યવી-જાગતિક નાટક જગત રંગમંચ ઉપર ભજવાઇ રહ્યું છે, જે કાંઇ ઘટનાઓ ઘટી રહી છે, જે કાંઇ બનાવો બની રહ્યાં છે, જે કાંઇ ખેલ ખેલાઇ રહ્યાં છે તે સર્વ બીજું કાંઇ નહિ પણ આ જીવ કહેતાં જીવાસ્તિકાય અને પુદ્ગલ કહેતાં પુદગલાસ્તિકાયની રમત જ છે.
પ્રથમ ત્રણ તત્ત્વો અગાઉ જણાવ્યા મુજબ અવ્યાબાધ છે એટલે કે એમનામાં બાધ્ય-બાધક ભાવ નથી અર્થાત્ અરસપરસ અસરઅભાવ છે. અર્થાત્ શૂન્ય તત્ત્વ છે. આ ત્રણેય તત્ત્વો નિર્દોષ તત્ત્વો છે. અન્ય તત્ત્વો સાથેનો, આ ત્રણેય તત્ત્વોનો સંબંધ સર્વથા નિર્દોષ સંબંધ છે.
જ્યારે આથી વિપરીત પુદ્ગલ અને જીવાસ્તિકાય (સંસારીઅશુદ્ધજીવ)માં બાધ્ય બાધકતા છે. અર્થાત્ ઉભય અરસપરસ એકબીજાને અસર (બાધા) પહોંચાડે છે અને એકબીજાથી બાધા (અસર) પામે છે. આ ઉભય અસ્તિકાયનો સંબંધ સદોષ સંબંધ છે. સંસારી જીવે, પુદ્ગલની આ બાધામાંથી મુક્ત થવાનું છે. સદોષમાંથી નિર્દોષ બનવાનું છે. માટેજ વર્તમાનમાં યમ, નિયમ, સંયમમાં રહી નિર્દોષ વ્યવહાર કરવાનો છે. આ માટેજ થઇને દ્રવ્ય-ગુણ-પર્યાયનો અભ્યાસ કરવાનો છે. જીવ પુદ્ગલ સાથે સદોષ સંબંધથી ક્ષીરનીર જેમ બુદ્ધ થવાં છતાં જીવ પોતાનું જીવત્ત્ત-ચેતનત્વ અકબંધ અખંડ