Prabuddha Jivan 1999 Year 10 Ank 01 to 12 - Ank 07 is not available

SR No.: 525984
Original Sutra Author: N/A
Author: Ramanlal C Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1999
Total Pages: 116
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 10 MB

Page 41

તા. ૧૬-૬-લટ
પ્રવાસ-લેખ વારંવાર વાંચવો ગમે તેવો છે. પ્રજાઓના ઉત્થાન-પતનની ઐતિહાસિક દષ્ટિ કાળપ્રભુની લીલાને છતી કરે છે.
‘હૃષ્ટપુષ્ટ શરીરવાળા, ગોળમટોળ, ભરાવદાર ચહેરાવાળા, હસમુખા, નિજાનંદે મસ્ત, મળતાવડા સ્વભાવવાળા, શાન્તિચાહક અને સહકારની ભાવનાવાળા એસ્કિમો લોકોની મુલાકાતનો વિરલ અને અવિસ્મરણીય ધન્ય પ્રસંગ એસ્કિમોની નગરી'માં વિગતે વર્ણવ્યો છે.
પ્રબુદ્ધજીવન
વધતી જતી ગુનાખોરી, ગુનેગારોની એક દેશમાંથી બીજા દેશમાં ભાગાભાગ, દાણચોરીની અને આતંકવાદીઓની ગુપ્ત પ્રવૃત્તિઓ, બે રાષ્ટ્રો વચ્ચે પરસ્પર અણબનાવ, વધતો જતો વહીવટી ખર્ચ ઇત્યાદિને કારણે જ્યાં વિસા-પદ્ધતિની જરૂર નહોતી તેવાં રાષ્ટ્રોમાં પણ તે દાખલ થઇ અને યુરોપ-અમેરિકાના નાગરિકો કરતાં ભારતીય નાગરિકો માટે એ નિયંત્રણો ઝાઝાં ને કડક છે. ‘ઇજિપ્તના વિસા'માં ટૂર-કંડક્ટર શ્રી ગોન્સાલવિસની અણઆવડતને કારણે તેમને અને સહપ્રવાસીઓને કેવી મુશ્કેલીઓ પડી તેનું કરુણ-વાસ્તવિક બયાન છે.
‘રિજેન્સબર્ગમાં રાતવાસો' ત્યાંની એક હોટેલમાં, ઉતારા દરમિયાન, બે ઇટાલિયન વેપારીઓ સાથે દારૂ ઢીંચતાં, જર્મન રિસેપ્શનિસ્ટ યુવતીની જે કરુણ-કફોડી સ્થિતિ સર્જાય છે ને તે તેનો સૂઝ-સમજપૂર્વકનો સફળ પ્રતિકાર કરે છે તેનું લેખક આલેખન કરે છે.
વાઇકિંગ પ્રજા મૂળે ખડતલ, સાહસિક, મહત્ત્વાકાંક્ષી અને અજાણી ધરતી આંબવા સદૈવ તત્પર, ત્યાં માતૃત્વનું ગૌરવ પણ વિશેષ. ‘વાઇકિંગના વારસદારો'માં, ભય ઉપર વિજય મેળવવા માટે જાનના જોખમો વચ્ચે જીવતા એક નવજુવાનની રોમહર્ષણ કથા નિરૂપાઇ છે.
તા. ૩૧-૧૨-૭૭ના રોજ ‘છોટે ભારત' એવા ફિજીના પાટનગર સુવામાં લેખક નૂતન વર્ષ કેવી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં ઉજવે છે તેનો કરુણ-રસિક હેવાલ ‘સુવામાં નવું વર્ષ' એ પ્રવાસ લેખમાં વાંચવા મળે છે. ખ્રિસ્તી દેવળના બે ફાધરો પણ તે રાતે કો'ક કલબનું આમંત્રણ મળતાં ત્યાં ચાલ્યા જાય છે એવી દયનીય સ્થિતિનો ઉલ્લેખ ગ્લાનિ
જન્માવે છે.
લેખકે ઇ.સ.૧૯૫૫થી ૧૯૬૦ના ગાળામાં મુંબઇમાં ‘The Bridge on the River Kwai' નામનું વિખ્યાત ચિત્ર જોયું હતું. એમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં જાપાને સિયામમાં હજારો સૈનિકોને કેદ કર્યા છે. બર્મા તરફ કૂચ કરવા માટે રેલ્વે લાઇન, યુદ્ધને ધો૨ણે તૈયાર કરવા માટે હજારો યુદ્ધ કેદીઓને જાપાની સેનાપતિ કામે લગાડે છે. તેમાં હજારો યુદ્ધ કેદીઓ મૃત્યુને ભેટે છે. ટેક્સી ડ્રાઇવર, જે સારો જાણકાર ગાઇડ પણ છે તે લેખકને ક્વાઇ નદી અને તેનો ઐતિહાસિક પૂલ જોવા લઇ જાય છે પણ પ્રવાસને અંતે તે આ નદી અને પૂલ સંબંધે જે ઘટસ્ફોટ કરે છે તે લેખકના ચિત્તમાં કલા અને વાસ્તવિકતાના કેટલાક પ્રશ્નો ઉપસ્થિત કરે છે...એ ચિંતન નોંધનીય છે.
e
ભારતમાં ગંગા તેમ ઇજિપ્તમાં નાઇલ. ભારત અને ઇજિપ્તમાં નદીઓનું લોકમાતા તરીકેનું સ્થાન ને ગૌરવ છે. નાઇલ, એક જ નદી જે ઉત્તરાભિમુખ છે ને દુનિયામાં લાંબામાં લાંબી નદી છે. આવી નદીમાં નૌકાવિહાર કરી સંગીતની મહેફિલ માણી તેને વાગોળતાં લેખક કહે છે ‘થોડા કલાકમાં નાઇલ નદીમાં ભાવ, વિચાર, પરિસ્થિતિ ઇત્યાદિના સામ્યવૈષમ્યના કેવા ભાતીગળ અનુભવો અમને થયા !’
આ પુસ્તકમાંનો વૈજ્ઞાનિક વિગતોથી પ્રચૂર-શ્રદ્ધેય એક લેખ તે ‘વ્હેલ-દર્શન'નો છે. વ્હેલનો ઘણો ઊંડો શાસ્ત્રીય અભ્યાસ કરેલ ગાઇડ શ્રીમતી સુઝાન કાર્પ જાણીતાં પ્રકૃતિશાસ્ત્રી હોવાથી, વ્હેલ-વિષયક ઝીણી ઝીણી જાણવાલાયક ઘણી બધી વિગતો આપી છે. લેખકે ડબકા-ગંભીરા ખાતે વર્ષો પૂર્વે એક મૃત વ્હેલ જોયેલી અને બીજી જીવંત વ્હેલ આટલેન્ટિકમાં જોઇ. બંનેય અનુભવો એમના સ્મૃતિપટ પર ઊંડા અંકિત થયેલા છે.
સ્ટોન હેન્જ એટલે પ્રાગૈતિહાસિક કાળના સ્થાપત્ય કળાના વિરલ અવશેષો. સ્ટોનહેન્જની આકૃતિ અજોડ છે. તે પાંચથી છ હજાર વર્ષ જૂનું પ્રાચીન છે. વેદકાલીન ભારતીય સંસ્કૃતિની સમકાલીન એ સંસ્કૃતિ હશે. સામાન્ય માણસને જ્યાં નર્યા પથરા જ પથરા દેખાય ત્યાં અનેક વિદ્યાઓમાં રસ ધરાવતા લેખકને સ્ટોનહેન્જમાં ઇંગ્લેન્ડનું ગૌરવ દેખાય છે.
કૈક
મલાયાના ટાપુ ‘પિનાંગ'ના પ્રવાસે લેખક જાય છે ત્યારે પિનાંગ શહેરની બહાર ત્રણ જોવાલાયક મુખ્ય સ્થળો તે ત્યાંની પર્વતીય રેલ્વે, ત્યાંનું સર્પમંદિર અને બૌદ્ધ પેગોડા. પ્રવાસને અંતે યાદગીરી તરીકે ખરીદવા દુકાનમાં જાય છે ત્યારે રબર-પ્લાસ્ટિકની બનાવેલી મળવિસર્જનની પ્રતિકૃતિ જોઇ પ્રત્યાઘાતરૂપે લખે છે : ‘અપરસને માણવાવાળા લોકો પણ દુનિયામાં હોય છે એ જાણી આશ્ચર્ય અનુભવ્યું...દરેક પ્રજાની સંસ્કારિતાની પારાશીશી એકસરખી નથી
કે
હોતી !'
સર્વકાળના સર્વજનોમાં પ્રાયઃ કાર્યક્રોધ કરતાં પણ લોભનું પ્રમાણ વિશેષ હશે ! ‘અલ્પ પ્રયાસે અતિ પ્રાપ્તિની તક' એ લોભ અને જુગારનું મુખ્ય લક્ષણ છે. દ્યૂતનગર લાસ વેગાસ’માં લેખકે એ ‘માયાનગરી', એ ‘ઉલૂકનગરી'ની નાનીમોટી વિશેષતાઓ અને ખાસિયતોની ઝીણવટપૂર્વક માહિતી આપી છે ને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિએ બનાવેલાં એ મશીનો સરવાળે દ્યૂત રમનારને ખંખેરી લેતાં હોય છે એવો સાર તારવ્યો છે. પાશ્ચાત્ય જગતમાં જ્યાં ધૃત-નિંદા ઓછી છે ત્યાં પણ સમાજહિતચિંતકો અને માનસશાસ્ત્રીઓએ લાલબત્તી ધરી છે.
બ્લૂ લેગૂન અને વિડેય ટાપુ'. એમાં બ્લૂ એટલે ભૂરુ અને લેગૂન એટલે તળાવ-મતલબ કે ‘ભૂરુ તળાવ'. આખા આઇસલેન્ડમાં ગંધક વગરનું પાણી જ ન મળે. સાદું પાણી એમને ન ભાવે, એ લોકોને ગંધકની એલર્જી જ નહીં. લેખક માનવસર્જિત વાદળી રંગના તળાવમાં સ્નાન કરવા જાય છે, ત્યાં કિનારા પાસે ઓછું ગરમ, આગળ જતાં વધુ ગરમ પાણી આવે. ગંધકવાળા તળાવમાં તરવાની મઝા ન આવે ને આવા ગરમ પાણીમાં ઝાઝો વખત રહે તો ચક્કર ચઢે. બ્લૂ લેગૂન'માં સ્નાનની મઝા માણી લેખક ‘વિડેય ટાપુ' જોવા જાય છે. વચ્ચે ‘પરિન ટાપુ' આવે છે. એ ટાપુ પર પફિન પક્ષીઓ સતત ઊડ્યા જ કરે છે ને આખો ટાપુ ખીચોખીચ રોકી લે છે. પનિ ટાપુ' એટલે પફિન પક્ષીઓ માટેનું જાણે કે જાહેર ‘પ્રસુતિ ગૃહ’. ત્યાંથી તેઓ લંબગોળ માછલીના આકાર જેવા રળિયામણા વિડેય ટાપુ પર આવે છે. ત્યાં જોવાલાયક એક જૂનું દેવળ છે જેની ઐતિહાસિકતા જ મહત્ત્વની છે. ઇસવીસનના દસમા સૈકામાં આ ટાપુ પર વસવાટ હશે એમ પુરાતત્ત્વ વિદોએ ખોદકામ કરીને મળેલા અવશેષો પરથી જણાવ્યું છે. બધા પ્રવાસીઓ દેવળના પવિત્ર ને શાંતિપ્રેરક વાતાવરણમાં આવ્યા એટલે પાદરીએ વિશ્વશાંતિ માટે પ્રાર્થના કરી. પ્રવાસીઓમાંથી કોઇને કંઇ કહેવું હોય તો પાદરીએ અનુમતિ આપી એટલે આ ગ્રંથના લેખકે કહ્યું : 'અમે ભારતથી આટલે દૂર અહીં આવ્યા છીએ. અમે શાંતિની અને વિશ્વકલ્યાણની શુભેચ્છાનો સંદેશો લાવ્યા છીએ. અમે જૈન છીએ અને અહિંસામાં માનીએ છીએ. વિશ્વશાંતિ અને વિશ્વકલ્યાણ માટે અમારામાં નવકાર મંત્રની પ્રાર્થના કરાય છે. સર્વની સંમતિથી ડૉ. શાહે નવકારમંત્ર લલકાર્યો...ને છેવટે ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃના નાદથી વાતાવરણ ગૂંજી ઊઠ્યું. પાદરીએ જૈન ધર્મ અંગે જિજ્ઞાસા દર્શાવી ને બ્લૂ લેગૂન અને વિડેય ટાપુ'નો પ્રવાસ પૂર્ણ થયો.
હિમાચ્છાદિત શિખરો, હિમ નદી (ગ્લેશિયર), મોટા મોટા ધોધ, નાનાંમોટાં સરોવરો હજાર વર્ષ જૂનાં વૃક્ષો, વિવિધ પ્રકારનાં પશુ-પક્ષીઓ, ફળદ્રુપ ખીણપ્રદેશ, અનુકૂળ આબોહવા, હિમાલયની મંદાકિની અને અલકનંદાની યાદ અપાવતી મરસદ નદી, દસ હજાર વર્ષ પ્રાચીન માનવજાતિનું પ્રિય ક્ષેત્ર, જેના વિસ્તારમાં ૬૦ કરતાં વધુ ધોધ છે-એવો, પ્રાચીનકાળના ઋષિમુનિઓ, સાધનાક્ષેત્ર તરીકે પસંદ