Prabuddha Jivan 1988 Year 49 Ank 17 to 23 - Ank 24 is not available and Year 50 Ank 01 to 16

SR No.: 525973
Original Sutra Author: N/A
Author: Ramanlal C Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1988
Total Pages: 250
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 26 MB

Page 42

२०६
પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧૬ ૨-૮૮
સ્થીનામેની રસપ્રદ ભેટ
ર પ્રવીણચંદ્ર છે. રૂપારેલ જૂના જમાનાના દરિયાખેડુ આર તથા પેટુગીઝ લોકોએ તે અંગ્રેજીમાં-ખાસ તે અમેરિકન અંગ્રેજીમાં '
ટેરિન’ લગભગ આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાનું એક સરસ સેવાકાર્ય કર્યું છે નામે ઓળખાય છે. અને તે ભિન્ન ભિન્ન દેશોમાંથી વિવિધ પ્રકારનાં ફળ વગેરે
વિશિષ્ટ સુગંધને રવાદ ધરાવતી નારંગીની આ સ-રસ અન્ય દેશમાં પહોંચાડવાનું કાર્ય. આને લઇને અન્ય દેશે પણ
નાનકડી જાતનું મૂળ વતન તેંજીરૂ'. મકકામાં ‘વેંઝર’ નામનું આ પ્રકારનાં ફળ ઉગાડતા થી છે. આપણે ત્યાં પણ આવું
એક બંદર છે. આ બંદરના નામની જોડણી આમ તે અંગ્રેજી હ્યું છે. આમાંયે ખાસ નોંધવા જેવી એક વાત એ છે કે આમાંનાં
અક્ષરમાં TANGIER થાય; પણ દૂચ ભાષામાં એની કેટલાક ફળાએ તે હજુ યે એક યા બીજા સ્વરૂપે એમના મૂળ
જોડણી TENGER થઈ. એના નામના આ સ્વરૂપ પરથી, વતનનું નામ જાળવી રાખ્યું છે. આવું એક ફળ છે મુસંબી
જીરમાં વિકસેલી ઘેરા રંગની છાલવાળી નારંગીની આ રસાળ કે મેસબી.
જાત “ટેન્જરિન’ નામે ઓળખાઈ છે. મેસંબી : ગરીબથી માંડીને તવંગર તથા નાના-મેટા
* પેડ: આપણે જે ફળને જામફળ કે જમરૂખ નામે સૌને પરિચિત એવું આ ફળ બારે મહિના મળે છે. સ્વાથ્ય
ઓળખીએ છીએ તે ફળ “પરુ’ને નામે પણ ઓળખાય છે. માટે ખૂબ જ ઉપયેગી ગણાતું ખટમીઠા સ્વાદવાળું આ ફળ
મરાઠીમાં તે આ ફળને ‘પેરુ' જ કહે છે. છેડા ઉચ્ચારભેદે આપણી ઘણીખરી ભાષાઓમાં આવા જ નામે ઓળખાય છે.
અમેરિકાનું એક રાજ્ય પણ “પરું’ નામે ઓળખાય છે. આ
જમરૂખ કે જામફળનું મૂળ વતન એ “પ” પ્રદેશ છે ને તેને * લીંબુ – નારંગીના કુળનું આ ફળ આફ્રિકાના પિટુગીઝ
લઇને જ આ ફળ પેરુ કહેવાય છે, એવું મનાય છે. સાંબિકમાંથી દુનિયાભરના દેશમાં પહોંચ્યું છે. એના મૂળ વતન મસાંબિકના નામ પરથી આપણે ત્યાં એ “સંબી” કે
આ પેરુ' અંગ્રેજીમાં જેને પર કહે છે તે ફળ નથી ‘મુસંબી” નામે ઓળખાયું છે અંગ્રેજીમાં આ પ્રદેશ મઝાંબિક
હકીક્તમાં પરુ” ને “પર” તદ્દન જુદી જ જાતનાં ફળ છે, “પે
એ જમરૂખ કે જામફળનું જ બીજ નામ છે. જ્યારે પેરને નામે ઓળખાય એટલે હવે આપણું વિદ્યાથીઓથી માંડીને સૌ શિક્ષિતે એ પ્રદેશને ઝાંબિક' નામે ઓળખે છે. આ
કાર જમરૂખની એક જાતને મળતા આવે છે, એ
ખરું! પણ ઉપરનું અંદરનું બંધારણ ને એને સ્વાદ, તે જરા જુદી વાત થઇ. હવે તે આ ફળ આપણે ત્યાં પણ
સફરજનને કંઈક મળતા હોય છે. જોકે એને સારા પ્રમાણમાં નિયમિત રૂપે ઉગાડાય છે છતાં એના નામમાં
સ્વાદ જરા એના મૂળ વતનનું નામ જળવાયું છે. '
- મરિન્ડ આમલી : આમલીને અંગ્રેજીમાં ટેમરિન્ડ’ માલ્યા: મેસંબીને નામે ઘણીવાર છેતરાઈને આપણે
કહે છે, એ તે આપણે જાણીએ છીએ. મુંબઈમાં દેખાવમાં સરેરાશ મોસંબી કરતાં સુંદર ને આકર્ષક
કેટ વિસ્તારમાં એક મરિન્ડ લેન” એટલે કે આમલી ગલી રંગવાળું એક ફળ ખરીદી બેસીએ છીએ. મોસબી કરતાં એ
પણ છે. એક જમાનામાં અહીં આમલીનાં પુષ્કળ વૃક્ષે હતાં સતું પણ હોય છે. આમ તે એ મોસંબી જેવું જ દેખાય છે;
એમ કહેવાય છે. એટલે કે આમલી ગલી પણ છે. એટલે જ પણ સ્વાદમાં એને રસ સહેજ ફિક ને કંઈક કચે હોય છે.
એ ગલી આ નામે ઓળખાઈ છે. જાણકારે આ ફળને “મા” નામે ઓળખે છે. આમ છે આ મરિન્ડ’ શબ્દમાં પણ એના મૂળ વતનનું નામ તો આ પણ એસબીના કુળનું જ !-પણ જાત જરા જુદી છે.
સમાયેલું છે, એ વાત ઘણાના ખ્યાલમાં નહીં હોય ! મોસંબી તથા માલ્ટા વચ્ચેનો દેખાવને તફાવત માત્ર રંગનો
સેંકડો વર્ષ પહેલાંની વાત છે; ત્યારે આરબ વહાણવટું નથી. મસંબીની છાલમાં નીચેની તરફ પાવલી જેવડું એટલે કે
કરનાર વેપારીઓએ યુરેપમાં આમલી દાખલ કરી હતી. મુખ્યત્વે આપણા પચીસ પૈસાના સિકકા જેવડું નાનું વર્તુળ દેખાતું હોય
તે. એ ભારતમાંથી જ ત્યાં લઈ જતા. દેખાવમાં આ પાકી છે જે માલ્ટામાં નથી હોતું. આ જાતનું મૂળ વતન છે,
આમલી આરબ વેપારીઓને, એમને ખૂબ જ પરિચિત એવી ભૂમ, સમુદ્રમાં ઇટલીના સિસિલીની દક્ષિણે આવેલે ટાપુ
ખજૂર જેવી લાગી હતી. ખજુર એટલે અરબી ભાષામાં “તમર” “માટા !' આ વિશિષ્ટ જાત પહેલાં ત્યાં વિકસી ને પછી બધે
કે “તમ” એટલે ખાસ તે સુકવેલી ખજુર ! પ્રસરી. પણ જ્યાં ગઈ ત્યાં એણે પિતાના વતનનું નામ કોઈને કેઈ સ્વરૂપે જાળવી રાખ્યું છે. આપણે ત્યાં “માલ્ટા” નામે - આ હિન્દથી આવેલી હોવાથી યુરોપમાં એમણે એનું નામ એળખાતું આ ફળ અંગ્રેજીમાં “માલ્ટીઝ ઓરેન્જ (એટલે કે કહ્યું –‘તમર-એ-હિન્દ' એટલે કે હિન્દની ભારતની ખજૂર ! માલ્ટાની નારંગી) એવા નામે ઓળખાય છે.
આરબ વેપારીઓએ કહેલા આ “તમર-એ-હિન્દનું નામ - જોરિન: આપણે હવે નારંગીનું જ એક નામ જોઇએ. કૂચ ભાષા દ્વારા અંગ્રેજીમાં ટમરિન્ડ’ થયું. આમ હિન્દનુંસામાન્ય રીતે આપણે ત્યાં જે ફળ નારંગી નામે ઓળખાય છે
(પૃષ્ઠ ૨૦૫ ઉપર )
માલિક : શ્રી મુંબઈ જેને યુવક સંધ, મુદ્રક અને પ્રકાશક : શ્રી ચીમનલાલ જે. શાહ, પ્રકાશન સ્થળ : ૩૮૫, સરદાર વી. પી. રોડ, મુંબઈ ૪૦૦ ૦૦૪, ટે. નં. ૩૫રર૯ : મુદ્રણસ્થાન : ટ્રેન્ડ પ્રિન્ટસ, જગન્નાથ શંકર શેડ રોડ, ગિગામ, મુંબઈ - ૪૦૦ ૦૦૪.