________________
તા. ૧-૮-
પ્રબુદ્ધ જીવન * વ૮ જૈન કેસ
(૭) પ્રત્યેક નિબંધ પછી પ્રશ્નોત્તરી અને ચર્ચા-વિચારણા (પૃષ્ઠ ૨૦. ચાલુ)
માટે આંતરાષ્ટ્રીય સંમેલનમાં ૧૦-૧૫ મિનિટ ફાળવવામાં આવી પરિસ્થિતિમાં આ કોંગ્રેસ પ્રતિષ્ઠા મહોત્સવના કાર્યકરે આવે છે. સમયની તેવી ફાળવણું આ સંમેલનમાં પહેલેથી માટે ખુલ્લી રાખવામાં આવે એવી અગાઉથી જોરદાર માગણી રાખવામાં આવી ન હતી. એટલે વકતાઓએ વ્યકત કરેલાં હોવા છતાં એક જ વ્યક્તિએ પોતાની પાસે બધી સત્તા રાખેલી
વિધાનમાં કોઈ ત્રુટિ હોય, અપૂર્ણતા હોય, વિગતફેર હોય, હોવાને કારણે છેલ્લી ઘડી સુધી કશે નિર્ણય લઈ શકાય ન
અન્ય મત હોય કે શ્રેતાઓ પાસે નવી પ્રમાણભૂત માહિતી
હોય તે તે માટે કોઈ અવકાશ નહોતે. મૌખિક વકતવ્યમાં હત બેઠક બધા માટે ખુલ્લી મૂકવામાં આવી એથી ફી
વિષયાન્તરનું પ્રમાણ પણ ઠીક ઠીક રહ્યું હતું. એક વર્ષ પહેલાં ભરનારા કેટલાકને તે માટે પસ્તાવો થયે હતા.
વિષયે અને વ્યાખ્યાતાઓ નકકી થયા હોવા છતાં કેટલાક વ્યાખ્યા(૩) સમગ્ર વિશ્વના ઉપક્રમે આવડી મોટી કાંગ્રેસનું
તાઓએ મૌખિક વકતવ્ય રજૂ કર્યા તે આજનની ત્રુટિ દર્શાવે છે. આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમાં નિબંધ વાંચનારા
(૮) આ કોંગ્રેસમાં નિબંધ વાચનારાઓનાં નામ અગાઉથી એનાં નામ છપાયાં હતાં તે પણ કોંગ્રેસમાં ભાગ લેનાર બધા
નકકી કરીને છાપવામાં આવ્યાં હતાં, પરંતુ આવાં આંતરવકતાઓને વ્યવસ્થિત રીતે લેખિત નિમંત્રણપત્ર અને
રાષ્ટ્રીય સંમેલમાં બીજા કોઈને પિતાને લેખિત નિબંધ ભજન-ઉતાર, વાહનવ્યવસ્થા માટેના પરિપત્ર મેકલયા
પિતાને ખર્ચે આવીને રજૂ કરવો હોય તે તે માટે ખુલ્લું ન હતા. આવડા મેટા કાર્યક્રમમાં મહિના પહેલાં
નિમંત્રણ જેમ અપાય છે તેવું નિમંત્રણ અહીં અપાયું નહતું. માત્ર ટેલિફોનથી મેળવેલી સંમતિ એ નિમંત્રણ તરીકે
અલબત્ત, એવા નિબંધની સ્વીકૃતિને આધાર નિબંધના સ્તર પૂરતી ગણી શકાય નહિ. કોંગ્રેસના થડા દિવસ અગાઉ છે. ઉપર અને આજના ધોરણ ઉપર રહે છે પરંતુ એમ ન હિમાંશુ ઘડિયાળીને કોગ્રેસના વકતાઓ માટેની કાર્યવાહી આગળ થવાથી દેશવિદેશની અન્ય કેટલીક ઉત્તમ વ્યકિતઓનાં વકતવ્યને ચલાવવાની જવાબદારી સેવામાં આવી હતી, પરંતુ તેમને લાભ કોંગ્રેસને મળી શકે નહિ. પણ પૂરી સત્તા અને માહિતીના અભાવે કામ કરવામાં મર્યાદા
(૯) વલ્ડ" જૈન સંગ્રેસની સમય કાર્યવાહી માટે અંગ્રેજી નડી હતી. ત્યારપછી મારા મિત્ર શ્રી નેમુભાઈ ચરિયાને ભાષા નિશ્ચિત કરવામાં આવી હતી અને નિબંધ તથા જવાબદારી સંપાઈ હતી. તેમણે કોંગ્રેસમાં ભાગ લેનાર વિભાગીય પ્રમુખનાં વકતવ્ય અંગ્રેજી ભાષામાં થયાં હતાં. ભારતના ઘણા મહાનુભાવોને પિતાના ખર્ચે લંડનથી શ્રેતાઓમાં મોટા ભાગના ગુજરાતી શ્રોતાઓ હતા અને પ્રથમ ઉપરાઉપરી ટેલિફોન કરીને, ચીવટપૂર્વ સંગઠિત પ્રયત્ન દિવસની ખુલ્લી બેઠકમાં અંગ્રેજી, ગુજરાતી અને હિંદીમાં કરીને શકય એટલા વધુ નિબંધ વાંચનારાઓને લંડન–લેસ્ટર
વકતવ્યો રજૂ થયાં હતાં. પરંતુ છઠ્ઠી બેઠકમાં કેટલાક શ્રોતાઓએ આવવા માટે બધી સગવડની ખાતરી આપીને પ્રત્સાહિત કર્યા
ગુજરાતીમાં વક્તવ્યો માટે માગણી કરી હતી અને એક બેઠકના હતા. (શ્રી નેમુભાઈ ચંદેરિયાને મારા ઉપર આઠેક વખત
પ્રમુખ શ્રી દીપચંદભાઈ ગાડીએ ગુજરાતીમાં ખોલવાની તત્પરતા લંડનથી ટેલિફોન આવ્યું હતું અને ટિકિટ, ઉતારો અને
દર્શાવી હતી તે પણ તેમને તે માટે પરવાનગી અપાઈ ન હતી. લંડન - લેસ્ટરના વાહનવ્યવહારની પાની વ્યવસ્થાની એમણે પોતે
અને અંગ્રેજીમાં જ બોલવાને આગ્રહ રખાયું હતું. પરંતુ ત્યાર ખાતરી કરી લીધી હતી એટલે જ એમના પ્રેમભર્યા આગ્રહને
પછીની બેઠકમાં જેમનું નામ નહોતું' છપાયું તેવા એક વશ થઈ, શ્રી સી. એન સંધવી તથા શ્રી લાભુભાઈના આગ્રહને
વ્યાખ્યાતાને હિન્દીમાં વક્તવ્ય રજૂ કરવાની સંમતિ મળી માન આપી કાંગ્રેસમાં ભાગ લેવાનું હુ ટાળી શક્યો ન હતે.)
હતી અને જેમનું નામ નહોતું છપાયું એવા તાત્કાલિક ડે. હિમાંશુ ધડિયાળી અને શ્રી નેમુભાઈ ચંદેરિયાએ જે કાર્ય
નકકી થયેલા વિભાગીય બેઠકના પ્રમુખે ઉપસંહાર પણ કર્યું તેને આભારવિધિ વખતે ઉલ્લેખ થયું હતું ?
હિન્દી ભાષામાં કર્યો હતો. ભારતની રાષ્ટ્રભાષા હિન્દી (૪) કોગ્રેસમાં ભાગ લેનાર પ્રમુખ, વિભાગીય બેઠકના
પ્રયે બ્રિટનમાં કોઇને વાંધો ન હોય, પરંતુ કોંગ્રેસની કાર્ય પ્રમુખ, વક્તાઓ અને ડેલિગેટ માટે કઈ બિલ્લાની કે નામના
વાહીમાં સુસંગતિ-Consistencyની અપેક્ષા તે અવશ્ય રાખી કાર્ડની વ્યવસ્થા થઈ ન હતી આ પાયાની આવશ્યક્તા પણ
શકાય. વડ કેગ્રેસની કાર્યવાહીની સાથે સાથે વચ્ચે વચ્ચે પૂરી પાડી શકાઈ ન હતી, એટલે કેસમાં કાણું પ્રમુખ છે,
પ્રતિષ્ઠા મહોત્સવની બાકી રહેલી કાર્યવાહીથી અને અન્ય કણુ વકતા છે અને કેણ પાઉન્ડ ભરીને બનેલા પ્રતિનિધિ છે
કાર્યક્રમથી કોંગ્રેસની કાર્યવાહીનું ગૌરવ જોઈએ તેટલું અને કણ પાઉન્ડ ભર્યા વગર માત્ર શ્રોતા છે તેવો કઈ ભેદ
જળવાયું નહોતું. ' રહ્યો ન હતો. એથી સમાનતાની ભાવના સારી જળવાઈ હતી.
આમ, વલ્ડ" જૈન કોગ્રેસ વિશે મેં અહીં કેટલાંક (૫) કોંગ્રેસના પ્રતિનિધિઓ, વક્તાઓ, બેઠકેના હોદેદારે
અવલોકન, સૂચ, અભિપ્રાયે તટસ્થા પૂર્વક, નિખાલસતાથી વગેરે માટે કાગળ, પેન વગેરે સહિતનાં પિતાનાં ખાસ બનાવેલાં
દર્શાવ્યાં છે તેની સાથે બધા જ સ મત થાય એવી કેઈ અપેક્ષા ફેલ્ડરે નહોતાં તાત્કાલિક બજારમાંથી જે લઇ અવાયાં તે નથી, આવશ્યકતા પણ નથી. કેઈને એમાં બીજાં બેચાર વર્લ્ડ કોંગ્રેસને ગૌરવ અપાવે એવાં નહોતાં.
સૂચને ઉમેરવાનું મન થાય અને કેઇને એમાંનાં કેટલાંક સૂચને (૬) વિભાગીય બેઠકોના બધા પ્રમુખને અને બધા નિબંધ
સાથે સંમત થવા જેવું ન પણ લાગે. વાચનારાઓને સંક્ષિપ્ત પરિચય પ્રથમ દિવસે શ્રોતાઓને
I લેસ્ટરના વર્લ્ડ જેન કાંગ્રેસના કાર્યક્રમમાંથી ભવિષ્યના તેવા કરાવવું જોઈતું હતું તે કરાવવામાં આવ્યા નહોતા. જેમ જેમ
પ્રકારના આજકને ઘણું જાણવા અને શીખવા મળે એવું છે. બેઠકે ચાલતી ગઈ તેમ તેમ બેઠકના પ્રમુખ અને વક્તાઓને
મર્યાદિત સમય-શક્તિ હોવા છતાં વર્લ્ડ જેન કાંગ્રેસને કાર્યક્રમ પરિચય અપાતે ગયે. પરિણામે છેલ્લે દિવસે છેલ્લી બેઠકના
શ્રેજી શકાય અને પાર પડયે એટલું પણ તેના આયોજકોને પ્રમુખ અને વક્તાનાં પરિચય વખતે પચાસેક શ્રેતાઓની હાજરી અભિનંદનને પાત્ર ગણવા માટે પૂરતું છે. પણ માંડ રહી હશે કે કેમ તે પ્રશ્ન છે,
પૃષ્ઠ ૮ ઉપર)