________________
જાળવ્યું.
પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧-૨ કરો ઉલ્લેખ નથી, કદાચ નજીક આવી રહેલી સંસદની પરિસ્થિતિ સામાન્ય બનાવવા શીતલસ્પશ : ચૂંટણીની દષ્ટિએ સરકાર આ બાબતને એવી ક્ષુલ્લક ગણુતી
અંતિમવાદી હિંસા સામે દઢ પગલાં લેવાઈ ગયાં છે. હવે કે તેની ઉપર ધ્યાન આપવાની જરૂર ન લાગે. ભિંડરાંવાલે: કોંગ્રેસ-આઈનું સજન
પણ હવે જરૂર શીખ-હિન્દુ એકતા જાળવવા માટે પાર ભીંડરવાલે–પ્રેરિત અંતિમવાદી હિંસા અંગે તપત્ર
ઝવનારા સ્પર્શની છે. સામાન્ય પરિસ્થિતિ માટેના પ્રયત્નના તાર વિશે વાત કરે છે, પણ ૧૯૭૯-૮૦માં અને ફરી ૧૯૮૦ની
એક ચિહન તરીકે સુવર્ણમંદિરમાંથી લશ્કરે તત્કાળ ખસેડર સંસદની ચૂંટણીમાં કોગ્રેસ-આઇએ અકાલી દળ સહિતના
લેવું જોઇએ. વિરોધ પક્ષો સામે લડવા માટે ભિંડેરાંવાલેને ઊભા કર્યા હતા એ
“અંતિમવાદી હિંસામાં માર્યા ગયેલાઓનાં કુટુંબીઓને હકીકત વિશે શ્વેતપત્રમાં ભેદી મૌન છે. પરાજય અને અને સુવર્ણમંદિરમાં લશ્કર અને અંતિમવાદીઓ વચ્ચેની નામેશી પામેલા ભિંડરીવાલેએ પછી તે એક વેરયાત્રા જ ' અથડામણુમાં માર્યા ગયેલા નિર્દોષ ભકતજનનાં કુટુ બીએને, શરે કરી. આમ છતાં કેન્દ્ર સરકારે કેગ્રેિસ-આઈને આ જુના સરકારે પુનઃ સંસ્થાપન માટે પૂરતી નાણાકીય સહાય આપવી સાથી અને અંતિમવાદી નેતાને વારવાનું કે તેમની ધરપકડ જોઈએ. નુકસાન પામેલા સુવર્ણમંદિરની મરામત માટે કરવા કરવાનો ઇન્કાર કર્યો. દલ ખાલસાને પણ શાસક પક્ષના તમામ સગવડ આપવી જોઈએ. અખબારી સેન્સરશિપ મેહુઆશીર્વાદ મળ્યા. પણ આ હકીકત સરકારને પક્ષે એક મેટ કર્યા વિના ઉઠાવી લેવી જોઈએ. ઘા રૂઝવવાનાં આ પગ દોષ બની રહે છે. -
પંજાબમાં અમુક અંશે સામાન્ય પરિસ્થિતિ સર્જવામાં અને - ૨૨૦ ખૂન થયાં છતાં કઈ સામે ખટલો નહિ! પંજાબને પ્રશ્ન ઉકેલવાનો પ્રયાસ શરૂ કરવા માટે સહાયભૂત
1 જોકસભામાં પંજાબની પરિસ્થિતિ વિશે મેં શરૂ કરેલી આહવા સર્જવામાં મોટો ફાળો આપશે. ચર્ચા દરમ્યાન કેન્દ્રના ગૃહ મંત્રીને મેં જયારે પ્રશ્ન પૂછે કે
જ્યારે નોઆખલીમાં કમી આગ સળગતી હતી ત્યારે પંજાબમાં ૧૯૮૪ના ફેબ્રુઆરીના અંત સુધીમાં અંતિમવાદીઓને એ બુઝાવનાર એક ગાંધી હતા, જ્યારે બિહાર કેમ ગાંડપણુમહાથે ૨૨૦ વ્યકિતઓનાં ખૂન થયા પછી પણ એ ખૂન માટે સપડાયું હતું ત્યારે જયપ્રકાશ અને અબ્દુલ ગફારખાન એને, એક પણ વ્યકિત સામે કામ કામ ચલાવવામાં આવ્યું નથી, બચાવવા દોડી આવ્યા હતા, અને જ્યારે રાષ્ટ્રનું પાટનગર એ વાત સાચી છે કે કેમ, અને વધારામાં આ નિષ્ફળતા
દિલ્હી ભડકે બળતું હતું ત્યારે શાસન ચલાવતા નહે. માટેનાં કારણો માગ્યાં, ત્યારે ગૃહમંત્રીએ ડહાપણુથી મૌન
લેકેને શાંત પાડવા ઘૂમતા હતા. આજના ભારતની કરણ
કથની એ છે કે આપણી પાસે મેટું લશ્કર છે પણુ દેવામાં . લકરની રાજકીય મહત્ત્વાકાંક્ષા જાગૃત ન કરે
કોઈ ગાંધી નથી, શાસનમાં કેઈ નહેરુ નથી, વિરોધ પક્ષે જે એક પછી એક આસામ, પંજાબ અને હવે કાશ્મીર
કઈ જયપ્રકાશ નથી; પણ આ મહામાનવની ગેરહાજરીમાં જેવાં રાજયોમાં નાગરિક અશાંતિની સમસ્યા હાથ ધરવા
આપણે રાષ્ટ્રની અખંડિતતાનું રક્ષણ કરવા, કેમી એકમ માટે તે રાજાને લશ્કરી કામગીરીને આધીન બનાવવામાં
જાળવવા અને આપણું આઝાદી-જંગના મહાન વારસાને. આવે, અથવા એવી લાગણી ઉત્પન્ન કરવામાં આવે કે
સાચવવા સામૂહિક પુરુષાર્થ કરીએ.”
અંતમાં સંઘના પ્રમુખ ડો. રમણુભાઈએ આભારવિધિ - લશ્કરની સહાય વિના પોલીસ ભીવંડી અને મુંબઈની જેમ
કરી હતી. કેમી હુલ્લડોની પરિસ્થિતિનું પણ નિયંત્રણ કરી શકતી નથી, તે લશ્કરની રાજકીય મહત્ત્વાકાંક્ષા કદાચ જાગી ઊઠે.
સંધ સમાચાર લેકશાહી માટે આ જોખમભર્યું ચિહ્ન છે. આપણે એટલી જ આશા રાખીએ કે શાસક રોળકીના સહકારથી લશ્કરી શાસન
પર્યુષણ વ્યાખ્યાનમાળા આવવાના આ ભય–સંકેત નહિ હોય. જે લેકેએ કટોકટી
સંધ'ના ઉપક્રમે પ્રતિ વર્ષ જાતી પયુંષણ વ્યાખ્યાન દરમિયાન લોકશાહીને ખતમ કરી હતી તેઓ આ સરમુખ્ય
માળા આ વર્ષે તા. ૨૩-૮-૮૪ થી તા. ૩૦-૮-૯૪ એસ. તારી વિકલ્પ શોધવા શકિતમાન છે. ફકત સાવધ પ્રજામત
આઠ દિવસ માટે રહેશે. આ દિવસે દરમિયાન સવારના ૮-૩ અને લોકોને શાંત પશુ દઢનિર્ધારિત પ્રતિકાર જ આવી
થી ૯-૨૦ અને ૯-૩૦ થી ૧૦-૩૦ સુધી એમ દરજ છે. આફતને ટાળી શકશે.
વ્યાખ્યાન બિરલા ક્રીડા કેન્દ્ર, ચોપાટી, મુંબઈ-૪૦૦૦૦૭. ખાજે. * બંધારણની રપમી કલમ વિષે સદેહ
જવામાં આવ્યાં છે. વ્યાખ્યાનમાળાના પ્રમુખસ્થાને સપના ‘ત્રિપક્ષી વાટાઘાટેની નિષ્ફળતાથી હતાશ થયેલા અકાલી
પ્રમુખ ડે, રમણલાલ ચી. શાહ બિરાજશે. દળે દુર્ભાગ્યે બંધારણની પચીસમી કલમ બાળવાને માગ
વ્યાખ્યાતા તરીકે શશિકાન્ત મહેતા, પૂ. મુનિશ્રી. અખત્યાર કર્યો. તેનું તેમણે એવું કારણ આપ્યું કે એ કલમ
ધુર ધરાવજયજી, ડે. રમણલાલ ચી. શાહ, , શીખેની અલગ હસ્તીને મિટાવી દે છે. બંધારણસભામાં થયેલી
મુનિશ્રી વાત્સલ્યદીપ, પૂ. મુનિશ્રી યશોભદ્રવિજય, ચર્ચાએ સ્પષ્ટ દર્શાવી આપ્યું હતું કે આ કલમ કોઈ પણ '
ડ, સુરેશ દલાલ, ડે, ગુણવંત શાહ, શ્રી પુરુષોત્તમ રીતે શીખેની અલગ હરતીની વિરુદ્ધ જતી નથી. આમ છતાં ભાવળકર, શ્રી અશ્વિન કાપડિયા, ડો. કુમારપાળ, સરકારે એક આવકારદાયક પગલું લઈ એવી જાહેરાત કરી કે, તે કાયદાના નિષ્ણાત અને શીખ સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓ નરેન્દ્ર ભાણાવત, શ્રી મૃણાલિની દેસાઈ મા, દ્વારા પચીસમી કલમની તપાસ કરાવશે. આનાથી બંધારણ તારાબેન ર. શાહ પધારશે. બાળવાના અાંદોલનને અંત આવ્યું. અકાલીઓનું આ
વ્યાખ્યાતાના વિષયે સહિત વિગતવાર કાર્યક્રમ આદેલન શરૂ થયું તે પહેલાં લાંબા વખત ઉપર સરકાર આ
પછી જણાવવામાં આવશે. જાહેરાત કરી શકી હોત. પણ સરકારમાં સાચી વસ્તુ છે
વ્યાખ્યાનમાળાને સૌને લાભ લેવા વિનંતિ છે.
મંત્રીઓ : ચીમનલાલ જે. શાહ * કે. પી. શાહ.. વખતે કરવાની ખાસ આવડત છે.