________________
૨૦૩
પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧-૧-૬૫
- સેન્ટ ફ્રાન્સિસ ઝેવિયર IE, (નવેમ્બરની ૨૮ મી તારીખથી ડિસેમ્બરની છઠ્ઠી તારીખ સુધી પોર્ટુગીઝ સાથે સંધી કરી લીધી. પિોર્ટુગીઝોએ તે સંધીનું પાલન મુંબઈ ખાતે ભરાયેલી અખિલ વિશ્વ યુકેરિસ્ટિક કેંગ્રેસના ભણકારા કર્યું નહિ. તેમણે દીવ અને દમણ કબજે કર્યા. દક્ષિણમાં તેમણે હજુ) આપણા-ખાસ કરીને મુંબઈમાં વસતા પ્રજાજનોના-કાનમાં ગેવા પર કબજો જમાવ્યો હતો. * વાગી રહ્યા છે તે દરમિયાન આજથી ૪૦૦ વર્ષ પહેલાં ભારતમાં પોર્ટુગીઝો એક હાથમાં બાઈબલ અને બીજા હાથમાં તલવાર એક છેડેથી બીજે છેડે જેમણે પોતાના ખ્રિસ્તી ધર્મના પ્રચાર અર્થે લઈને આવ્યા હતા. પહેલાં આલ્ફોન્સ દ' આબુકર્ક આવ્યો. આફ્રિપરિભ્રમણ કર્યું હતું અને એ જ હેતુથી જે જાપાન સુધી કામાં અને એશિયામાં પોર્ટુગીઝ સામ્રાજ્યનો આરંભ કરનાર આબુપણ પહોંચ્યા હતા તેમનું અસાધારણ પુરુષાર્થ અને સાહસથી ભરેલું
કર્ક હતો. પહેલીવાર તે ૧૫૩માં અને બીજી વાર ૧૫૧૦માં ચરિત્ર અતિ પ્રસ્તુત થઈ પડશે એમ સમજીને તા. ૧૩-૧૨-૬૪ ના
આવ્યો અને બીજાપુરના સુલતાન પાસેથી ગોવા કબજે કર્યું. તે પછી જન્મભૂમિ - પ્રવાસમાં પ્રગટ થયેલ તે સંત પુરુષની ટૂંકી જીવન
તેણે ગોવામાં જે કતલ ચલાવી તે અભૂતપૂર્વ હતી. વધુમાં વધુ કારકિર્દી નીચે સાભાર ઉધૃત કરવામાં આવે છે.
તેણે મુસલમાનોને માર્યા. તેણે પોતાનાં સંસ્મરણોમાં લખ્યું છે કે તેમના આજ સુધી રાખી મૂકવામાં આવેલા શબ અંગે પણ કતલ કરીને અમારા હાથ દુ:ખી આવ્યા હતા. તે મરી ગયો પણ તે જ પત્રમાં એક નોંધ આપવામાં આવી છે. તે પણ આ ચરિત્ર- ગોવાના બારાના પ્રવેશદ્વારમાં. નોંધ સાથે જોડવામાં આવી છે. આ નોંધ ઉપરથી, પવિત્ર પુરુષની સેન્ટ ઝેવિયર એથી જુદી જ પ્રકૃતિને હતો. ખ્રિસ્તી જગતે પવિત્રતાને તેના મૃત દેહ ઉપર આરોપ કરવાની લેકમાનસમાં રહેલી આવો બીજો ધર્મપ્રવર્તક જોયો નથી. તેને જન્મ ઈ. સ. ૧૫૦૬માં ઘેલછા કેટલી બીન પાયાદાર અને અજ્ઞાનમૂલક છે તેને વાચકોને થયે હતો. તે જન્મે સ્પેનિશ હતો. ઉમરાવ કુટુંબમાં જન્મ્યો હતો. ખ્યાલ આવશે. ભગવાન બુદ્ધના કહેવાતા કે સાચા દાંતનું બહુ માન
પેરિસમાં ભાગ્યો હતો અને ત્યાં તેણે જીસસ સોસાયટીની સ્થાપના કરી કરવું કે હઝરત મહંમદ પયગમ્બરના કહેવાતા કે સાચા બાલને જરા પણ હતી. ૧૫૩૬માં તે વેનિસ ગયો અને હૉસ્પિટલમાં માનવસેવાનું કાર્ય મહત્ત્વ આપવું–આ પણ એ જ પ્રકારની સંપ્રદાયગ્રરત-ધર્મબધીર
કર્યું. ત્યાંથી રેમ ગયો અને ધર્મગુરુ તરીકે ૧૫૪૦ સુધી કામ કર્યું. -લકોની ઘેલછા છે. ગમે તેટલો મહાન પુરુષ હોય, પણ તેની ચેતના ત્યાંથી તે પોર્ટુગલ ગયો અને પોર્ટુગલને રાજા ખ્રિસ્તી ધર્મ ફેલાવવા લુપ્ત થયા બાદ, પાછળ રહેલું તેનું શરીર કે તેને કોઈ અવશેષ
માટે એક મિશન ને ગોવા મેલતો હતો તેમાં સામેલ થયો. તે પિપના
પ્રતિનિધિ તરીકે ૧૫૪૧માં હંકાર્યો. -આમાં અને અન્ય કોઈ મૃતદેહ કે તેના અવશેષમાં કશો જ ફરક
ગોવા આવીને સંત ઝેવિયરે ખ્રિસ્તી ધર્મના પ્રચારનું કામ નથી. આખરે જે માટીમાંથી એ દેહ સરજાયો એ જ માટીનું રૂપાંતર
શરૂ કર્યું અને તેમાં તેને અસાધારણ સફળતા મળી. તે તલવાર પાછળ રહેલો મૃતદેહ કે તેને અવશેષ છે, તેની પૂજાઉપાસના કરવી
લઈને નહોતું આવ્યું. પ્રેમ, ઉપદેશ અને સમજાવટ લઈને આવ્યો તે કોઈ પેટીમાં મૂકાયેલો કોહીનૂર તેમાંથી કાઢી લેવામાં આવ્યા બાદ તે પેટીની પૂજા, આરાધના કે રક્ષા કરવા જેવી જ અર્થવિહીન, અજ્ઞાન
હતો. ગોવાથી તે આખા મલબાર કાંઠે, લાંકામાં અને પૂર્વ કાંઠે
ફરી વળ્યું અને હજારોને તેણે ખ્રિસ્તી બનાવ્યા. ત્યાંથી તે અગ્નિમૂલક અને વહેમપ્રધાન પ્રક્રિયા છે. જે પ્રજાએ મૃતદેહને જેમ
એશિયા અને ચીનની મુલાકાતે ગયો. તે જ્યાં ગયો ત્યાં ખ્રિસ્તી બને તેમ જલિદથી નાશ કરવાનું સ્વીકાર્યું છે તેને આ બાબત સમ
ધર્મને પ્રચાર કરતો ગયો. તેણે જે જીસસ સોસાયટી સ્થાપી હતી જવવાની ન જ હોય. એમ છતાં પણ આપણામાં પણ એવા લોકો Rય છે કે જેઓ સંત મહાત્માના દેહમાં કે તેના કોઈ અવશેષમાં
તેમાં સામેલ થયેલા વધુ ને વધુ પાદરીઓ ધર્મપ્રચાર માટે આવવા
લાગ્યા. દિવ્યતાને આરેપ કરતા હોય છે અને તેની પૂજા-ઉપાસનામાં રાચતા
સંત ફ્રાંસિસ ઝેવિઅર ગોવા જવા પહેલી વાર હંકાર્યો ત્યારે હોય છે. તે આ એક કેવળ માનસિક ભ્રમણા અને વહેમ છે એ
તેને ૩પમે જન્મદિવસ હતો. પિપ જોન ત્રીજાએ તેને હિંદુસ્તાન બાબત આપણે બરોબર સમજીએ છીએ અને આવા વહેમ અને
માટે પોતાના પ્રતિનિધિ તરીકે નીમ્યો હતો. આમ તેની પાસે બે ભ્રમણામાંથી સસ્વર મુકિત મેળવીએ એ ઈષ્ટ તથા આવશ્યક છે.
અધિકારપત્ર હતા. પોર્ટુગલના રાજાને અને પાપને. પરમાનંદ)
પહેલી મુલાકાતમાં સંત ઝેવિયર પાંચ મહિના ગોવામાં રહ્યો. સેન્ટ ફ્રાન્સિસ ઝેવિયર
હાથમાં દાંટડી લઈને રસ્તામાં રોજ નીકળી પડે. ધંટડી વગાડીને ચારસો વર્ષ પહેલાં પાપે પિતાના પરમ ભકત બે દેશને છોકરાંઓને, મજૂરોને અને ગુલામોને ભેગા કરે. તેમને ઉપદેશ દુનિયા દાનમાં દઈ દીધી હતી ! સ્પેનને નવી દુનિયા (અમેરિકાના આપે અને પછી દેવળમાં લઈ જાય. ગોવાથી કન્યાકુમારી સુધી ખંડો) આપ્યા હતા અને પોર્ટુગાલને જૂની દુનિયા ભેટ આપી હતી ! વધુમાં વધુ માછીમારોને તેણે ખ્રિસ્તી બનાવ્યા હતા. પૂર્વ કાંઠે ઈ. સ. ૧૪૯૮માં પિોર્ટુગલથી વાસ્કો દ ગામા કલીકટ બંદરે ઊતર્યો મેતી માટે ડૂબકી મારતા મરજીવાઓને મુસલમાન સામે પોર્ટુગીઝોએ હતે. નેહરુએ પણ લખ્યું છે કે પોર્ટુગીઝ પંપ પાસેથી જૂની દુનિયાની રક્ષણ આપ્યું અને સંત ઝેવિયરે તેમને ખ્રિસ્તી બનાવ્યા. ત્યાં બે ભેટ સ્વીકારીને અભિમાન અને આત્મશ્રદ્ધાપૂર્વક આવ્યા હતા. વર્ષ રહીને તેણે ઘણું ધાર્મિક, રાજકીય અને સંરક્ષણને લગતું કામ તેઓ હવે હિંદુસ્તાન જીતી લઈને તેને ખ્રિસ્તી બનાવવા આવ્યા હતા. કર્યું. ઈ. સ. ૧૫૪૪ના છેલ્લા એક માસમાં તેણે કેરલમાં એક રજતેમનાં વધુ ને વધુ જહાજો આવવા લાગ્યાં અને હિંદુસ્તાનના પશ્ચિમ વાડામાં દસ હજાર માછીમારોને ખ્રિસ્તી બનાવ્યા! તેણે લખ્યું છે કાઠે વધુ ને વધુ બંદર કબજે કરવા લાગ્યા. તે પહેલાં બીજા કે તેમની શુદ્ધિ કરવા પાણી છાંટી છાંટીને મારો જમણો હાથ યુરોપી લોકો હિંદુસ્તાનમાં આવ્યા હતા ખરા, પણ તેઓ આફ્રિકાને બેટો પડી ગયો હતો ! દક્ષિણ ભારતમાં તેણે કુલ ૩૦ હજાર માણચકા મારીને સમુદ્રમાર્ગે નહોતા આવ્યા. પશ્ચિમ એશિયાના માર્ગે સેને ખ્રિસ્તી બનાવવા તેમની “શુદ્ધિ" કરી હતી! તેની પાસે તેની આવ્યા હતા અને વેપારી કે પ્રવાસી તરીકે આવ્યા હતા. હિંદુસ્તાન મદદમાં પાદરીઓ, વહીવટ કરનારાઓ વગેરે સેના હતી. આ જીતી લેવા નહિ.
દક્ષિણ ભારતના માછીમારોને ખ્રિસ્તી બનાવવાથી સંત ઝેવિ| ગુજરાતના સુલતાનેએ પોર્ટુગીઝાનો સામનો કર્યો, અને યરને સંતોષ નહોતો થયો, કારણ કે તે એમ માનતો હતો કે તેઓ તુર્કો સાથે મળીને પોર્ટુગીઝાને હરાવ્યા પણ ખરા. પરંતુ ગુજરાતના અશિક્ષિત, અસંસ્કૃત, અને ભેળા છે. ઈન્ડોનેઝિયાના મેલ્યુકાસ સુલતાનને દિલ્હીના મોગલ બાદશાહ તરફથી ભય લાગતાં તેણે ટાપુમાં ઘણા લોકોને તેણે ખ્રિસ્તી બનાવ્યા હતા. પરંતુ તેઓ તેને