Page Text
________________
તા. ૧૬-૯-૬ર
બતાવાય છે કે, કોઈ દેશ માત્ર પાંચ જ મેગેટ બેબ પોતાની પાસે રાખે અને બીજા સંપી દે તે પણ તે પાંચ મેગેટન બોંબ વડે દુનિયાને સંહાર કોઈ પણ પળે સર્જી શકાય. વળી બેબ બનાવવાનું જ્ઞાન અને તેનાં સાધન છે જ્યાં સુધી વિશ્વાસ કેમ પેિદા થાય?
ત્રીજો ઉપાય દિલહીમાં મળેલ કોન્ફરન્સમાં સૂચવાય તે છે. બીજા દેશો સંહારક શસ્ત્રો બનાવવાનું છોડી દે કે ન છોડી દે, પરંતુ જેને અહિર ધમાં શ્રદ્ધા હોય તેવા દેશો જાહેર કરે કે અમે તે આવાં શસ્ત્રોની બનાવટથી દૂર જ રહીશું. હિરાને સામને અહિંસાથી કરી શકવાની જેનામાં ઊંડી અને ઉજજવળ શ્રદ્ધા અને તાકાત હોય તે જ આ વાત કરી શકે. આવી શ્રદ્ધા અને તાકાત હોય તેવી વ્યકિત ભારતમાં કે બીજા કોઈ દેશમાં અત્યારે દેખાતી નથી. એક જ વ્યકિતમાં –૫. ગાંધીજીમાં એવી શ્રદ્ધા હતી, પરંતુ ૧૫ વર્ષના ગાળા દરમ્યાનો આપણને જણાઈ આવે છે કે, અહિંસા પ્રનિની આપણી શ્રદ્ધા કેટલી ઓછી થઈ છે.
આ બાધા લાંબા ગાળાના ઉપાયો સુરતમાં ફળીભૂત ન થાય તે પણ તાત્કાલીક બીજા શકય ઉપાય લેવા જોઇએ કે જેથી આંતરરાષ્ટ્રીય તંગદિલી ઓછી થાય અને યુદ્ધને ભય દૂર થાય. રૌ કોઈ સ્વીકારે છે કે હવે પછી યુદ્ધ થાય તો અચૂકપણે અણુશઓને ઉપયોગ થશે. શસ્ત્ર હોય અને તેને ઉપયોગ ન કરે તે નહિ બને. યુદ્ધ અચિન્ય છે તે પણ સૌ કોઈ સ્વીકારે છે. તેમાં કોઈની જીત થવાની નથી. સૌની હાર છે, વિનાશ છે–તે પણ સ્વીકારે છે, નિ:શસ્ત્રીકરણ, આ પ્રયોગ પર પ્રતિબંધ વિગેરે માટે વર્ષોથી પરિષદ થઈ રહી છે, પણ લેઈ પરિણામ આવ્યું નથી. કદાચ ઈરાદાપૂર્વક યુદ્ધ કરવાનું ગાંડપણ કોઈ નહિ કરે, પણ અકઆતથી, આવેશમાં કોઈ વ્યકિતની ભૂલથી, ગમે ત્યારે યુદ્ધ થઇ નહિ બેસે તેની કોઈ ખાત્રી નથી. આજનું યુદ્ધ Push Button યુદ્ધ છે. એક સ્થળે બટન દબાવે તે સાયંકર વિનાશકતા સર્જાય. પહેલે ઘા કરે તે વધારે સફળ થાય તેમ મનાય છે. First surprise attack. એટલે પૂર્ણ તૈયારીની ટોચ ઉપર સૌ જીવે છે અને તેવી માનસિક તંગદિલી અનુભવે છે.
આ ઉપાયે સફળ થવામાં અંતરાયરૂપ બાબત સંહારક શસ્ત્રોની રેઈસ અટકાવવા માટે જે ઉપાય બતાવાય છે તેના અમલમાં મુખ્ય વસ્તુ જે અંતરાયરૂપ છે તે અંતરમાં શ્રદ્ધા અને વિશ્વાસનો અભાવ. કોઈ પણ અનિટ બહારથી ઉદ્ભવતું નથી; બાહ્ય રીતે દેખાતા અનિષ્ટનું ઉગમ સ્થાન આપણું અંતર જ છે; એટલે મારામાં રહેલી અસવૃત્તિ પર સવૃત્તિને વિજ્ય થાય અને હિંસકવૃત્તિ પર અહિંસક વૃત્તિા પ્રાધાન્ય મેળવે તે જ આ બધા ઉપાયો અમલી બની શકે અને માનવજાત માનવતાનાં મૂલ્યોની પ્રતિષ્ઠા કરી શકે.
પ્રજા તરીકે આધ્યાત્મિક મૂલ્યો સ્વીકારવા પડશે. અત્યાર સુધી આપણે આધ્યાત્મિક મૂલ્યોને વ્યકિતગત માન્યતા અને આચરણનો પ્રશ્ન માન્ય છે, પણ આ બાબતને હવે આપણે સામૂહિક રીતે અપનાવવી પડશે. અત્યાર સુધી આપણી આધ્યાત્મિક મૂલ્ય અંગેની માન્યતા વ્યકિત પૂરતી હતી, રામૂહ તરીકે અપનાવેલ નથી. એક વ્યકિત ખૂન કરે તો તેને ફાંસીની સજા થાય. કોઈ પ્રજા લાખ કરોડોનાં ખૂન કરે તો તેને દેશભકિત કહેવાય. આ વિચારસરણી આપણે બદલવી પડશે અને જે માનવતાનાં મૂલ્યો આપણે વ્યકિત તરીકે સ્વીકાર્યા છે તે પ્રજા તરીકે સ્વીકારવા પડશે. જયારે વ્યકિત માટે નિયત થયેલ આધ્યાત્મિક મૂલ્ય પ્રજા તરીકે આપણે સ્વીકારશું ત્યારે આ ઘર્ષણ અને વિનાશક હરીફાઈનો અંત આવી શકશે.
માનવજાતની સંસ્કૃતિને ઈતિહારા એટલે હિંસામાંથી અહિંસા પ્રત્યે પ્રગતિ. પ્રાણીસ્વભાવની વારસાગત હિરાક વૃત્તિઓ ઉપર વિજય મેળવી તેનું --નામ સંસકૃતિ-Civilisation, વ્યકિત તરીકે આવી આધ્યાત્મિકતાનાં ઉચ્ચ શિખરો માણસે સર કર્યા છે. પણ સામૂહિક રીતે, સમષ્ટિ તરીકે, માનવ એટલી પ્રગતિ કરી શકો નથી. એ પ્રગતિ કરવાની વિજ્ઞાન હવે ફરજ પાડે છે અથવા વિનાશ બતાવે છે. સમાજમાં, વ્યકિત વ્યકતિ વચ્ચેના વ્યવહારમાં જેમ હિંસા તજી, શાંતિમય ધોરણ, કાયદાનું શાસન સ્વીકાર્યું તેમ, આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે Rule of Law –મતભેદોના નિરાકરણ માટેન–શાંતિમય માર્ગ સ્વીકારીશું કે નહિ તે પ્રશ્ન આપણી સમક્ષ છે.National security cannot exist in International anarchy. આંતરરાષ્ટ્રીય અરાજકતા અને રાષ્ટ્રીય સલામતી હવે પરસ્પર વિરોધી વસ્તુ છે.
માનવજાતને આખરી પ્રશ્ન: વિશ્વબંધુત્વ કે વિનાશ? કૂચ રેલ્યુશને ત્રણ પ્રકારના આદર્શો આપ્યા: સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને ભાતૃભાવ, ૧૯ મી સદી રાજકીય સ્વતંત્રતા માટેની લડતની સદી હતી; રાજકીય સ્વતંત્રતા મળ્યા બાદ, સ્વતંત્ર દેશને લાગ્યું કે, આર્થિક સમાનતા વગર રાજકીય સ્વતંત્રતા ખાલી ખોખું છે, એટલે આર્થિક સમાનતા માટેના પ્રયત્નો ૨૦ મી સદીમાં શરૂ થયા અને તેમાંથી સમાજવાદ અને સામ્યવાદને જન્મ થયે, પરંતુ સ્વતંત્રતા અને સમાનતા વિશ્વબંધુત્વની ભાવના પ્રગટયાં વિના અધૂરી રહે છે. સ્વતંત્રતા અને સમાનતાની ભાવના માણરાને માણસથી કેટલાક દરજજે ભાદા પાડે છે, ત્યારે વિશ્વ* બંધુત્વ માણસ માણસને બંધુત્વ ભાવથી જોડે છે, પરંતુ પ્રટન
એ છે કે, આપણે આટલે સુધી પહોંચી શકીશું ખરા? માણસ 'વિશ્વબંધુત્વની ભાવના કેળવી શકશે? માણસ આજે ચંદ્રલોક પર વિજય મેળવવા પ્રયત્ન કરી રહ્યો છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે તે પોતાની જાત પર વિજય મેળવી શકશે? પિતાનામાં રહેલ હિંસક ભાવ પર વિજય મેળવી શકશે ખરો? આનો જવાબ આપણે સૌએ આપવાનો છે. માનવજાત માટે આવી આધ્યાત્મિક અને નૈતિક કટોકટી ઈતિહાસમાં આવી નથી. વિજ્ઞાને જે સિદ્ધિ મેળવી છે તેને સદુપયોગ કરી, સમસ્ત માનવજાત સુખી અને આબાદ થઈ શકે છે, તેને દુરુપયોગ કરી, વિનાશ નોતરી શકે છે. લશ્કરી શસ્ત્રસરંજામ પાછળ આજે જે અનર્ગળ ખર્ચ થાય છે તેને અરધો ભાગ પણ માનવકલ્યાણ માટે વપરાય તો દુનિયાની ગરીબાઈ અને ભૂખમરો, દૂર થાય. વૈજ્ઞાનિક શોધને મનુષ્યના સુખ માટે ઉપયોગ થાય તે ઉત્પાદન અનેકગણું વધે અને કોઈ વસ્તુનો અભાવ ન રહે, અણુશસ્ત્રો એક રીતે માણસને અહિંસાની નજીક લાવે છે, કારણ કે તે અહિંસાને વિચાર કરવાની ફરજ પાડે છે. સર્વનાશ અથવા અહિંસાએ બે વચ્ચે પસંદગી કરવાની રહે છે. વિજ્ઞાન અને આધ્યાત્મિક મૂલ્યોનો સમન્વય સુખ, સમૃદ્ધિ, અને શાંતિ આપશે. તેને પરસ્પરવિરોધ વિનાશ લાવશે.
પચ્ચીસસો વર્ષ પૂર્વે બુદ્ધ અને મહાવીરે જે સંદેશ આપે. તેને સાર્થક કરવાનો સમય આવ્યો છે. બુદ્ધે કહ્યું, “વેર વેરથી શમનું નથી, અવેરથી જ વેર શમે છે. આ સનાતન ધર્મ છે.” ભગવાન મહાવીરે કહ્યું “સર્વ જીવન જીવવા ઈચ્છે છે, કોઈ મરવા ઈચ્છતું નથી, માટે નિર્ચ થે પ્રાણીવધ વજર્ય લેખે છે.” ગાંધીજીએ આ સંદેશ ફરીથી : ભારપૂર્વક જગતને આપ્યો, એટલું જ નહિ પણ, સામૂહિક રીતે તેને સફળતાપૂર્વક પ્રયોગ કરી બતાવ્યો. જગત એ સંદેશને જીવનમાં ઉતારશે કે અવસાપણી કાળનાં વર્ણન છે તે સાચા ઠરશે? ઈશ્વર સૌને સબુદ્ધિ આપે એવી પ્રાર્થના અંતરના ઊંડાણમાંથી કરવાની રહી. સંપાદક : એમ. જે. દેસાઈ , ચીમનલાલ ચકુભાઈ શાહ
| SR No. | 525947 |
| Book Title | Prabuddha Jivan 1962 Year 23 Ank 17 to 24 and Year 24 Ank 01 to 16 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Parmanand Kunvarji Kapadia |
| Publisher | Mumbai Jain Yuvak Sangh |
| Publication Year | 1962 |
| Total Pages | 252 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India |
| File Size | 22 MB |