Prabuddha Jivan 1960 Year 21 Ank 17 to 24 and Year 22 Ank 01 to 16

SR No.: 525945
Original Sutra Author: N/A
Author: Parmanand Kunvarji Kapadia
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 1960
Total Pages: 254
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 24 MB

Page 9

તા. ૧-૧-૬૦
'
'પ્ર બુ દ્ધ
જીવ ન
૧૭૩
માનવીને લેભી બનવું પડયું હશે; ખોરાક, અને સ્ત્રીને માટે હોઈ સરકારી તંત્રમાં લાંચરૂશ્વતનું અસ્તિત્વ સાવ સ્વાભાવિક ગણઝઘડા કરી એને લડવું પડ્યું હશે; પિતાનાં ટોળાંની સંખ્યામાં વાનું છે. વળી આંતરાષ્ટ્રીય રાજકારણથી પણ બી જવાની જરૂર, વધારો કરી તેને બળવાન બનાવવા પિતાની સંતાનોત્પાદક શક્તિને નથી. એ પણ ધારા મુજબનું જ છે. વ્યકિતગત રીતે અને એ * આનંદોન્માદ સહિત છૂટથી વાપરવી પડી હશે.
સામૂહિક રીતે પણ માનવી સ્પર્ધાશીલ પ્રાણી છે. શાંતિ એટલે કે ' પિતાની જાત કે જૂથને નાશમાંથી બચાવી લઇ જીવંત અન્ય સાધનથી ખેલાતું યુદ્ધ. આપણી પરસ્પરની બુદ્ધિમૂલક બીક છે રાખવા માટે જરૂરી લક્ષણે જે તેના અતિરેકને કારણે આજે આપણને આંતરરાષ્ટ્રીય આપઘાતથી આધા જ રાખશે. અનિષ્ટોના આપણું આગળ પડતાં દૂષણે બન્યાં છે તે તે જમાનામાં તે અતિરેકમાંથી જ તેમના નિવારણને ઉપાય જન્મે છે એટલે હવે તો સગુણ અને નીતિરૂપ હતાં. જયારે ખેતીવાડીને વિકાસ થયે સંપૂર્ણ વિનાશની બીક દૂર થઈ શાંતિ તરફ પ્રગતિ થાય છે. અને જાત અને જૂથનાં સંરક્ષણ કાજે સુગ્રથિત સમાજો મુખ્ય
શત્રસરંજામ ભેગે કરવાની સ્પર્ધા હવે આર્થિક સ્પર્ધામાં સાધન બન્યા. ત્યારે અગાઉની કેટલીક પ્રબળ વૃત્તિઓને સંયમ ફેરવવા માંડી છે એ કેવું સુભગ છે ! એમાંથી વધુ સારી હોય છે જરૂરી બન્યા. વરીની આના છેબિ, શિસ્ત અરે એ તે વ્યવસ્થા અગર તે બન્નેને સમન્વય"ભલે સરવાળે જીતે. દ્વારા પ્રચાર પામેલ નીતિનિયમોએ સમાજનું નિયમન કર્યું.
આપણી કેળવણી સંસ્થાઓએ બુદ્ધિવિકાસ ઉપર ખૂબ જ ' વ્યક્તિની સ્વછંદતાના વિરોધી છતાં આ નીતિનિયમે સ્વીકારાયા
ભાર મૂકી ચારિત્ર્ય ઘડતર પ્રત્યે બહુ જ ઓછું ધ્યાન આપ્યું છે. આ
પરિણામે આપણી બુદ્ધિ તીવ્ર બની છે, પણું નિયમપાલનમાં આપણે છે તેનું કારણ અમુક અંશે વડીલેની બીક અને મેટેિ ભાગે તે
શિથિલ બન્યા છીએ. મારી જુવાનીમાં હું જૂના રિવાજો ને * ઇશ્વરને ડર. આ નીતિનિયમને નિર્માતા ઈશ્વર છે અને તે સર્વત્ર
પ્રણાલીઓ કેટલાં બંધનરૂપ છે તેની વાત કરે. આજે ઘડપણને સર્વને સાક્ષી હે પ્રત્યેક સત્કાર્યને બિરદાવશે અને દરેક દુષ્ટ
ઉચિત રીતે હું નવીનતાની અંધભકિતને અવિશ્વાસ કરું છું. કાયને માટે શિક્ષા કરશે એવી માન્યતા પ્રચલિત બની હતી. ધમ,
આપણે નવા નવા વિચારે અને નવી નવી વસ્તુઓની ધણી વધારે તરીકે સ્વીકારાયેલ આવા નીતિનિયમે વગર સંસ્કૃતિ કે સુધારણા પડતી કિંમત આંકીએ છીએ.” ડહાપણભરી મૌલિકતા કરતાં સંભવી શકે એવું મને લાગતું નથી...
મૂખંભરી મૌલિકતા કેળવવી વધારે. સહેલી છે. પ્રત્યેક સત્યની - તમારામાંથી જેઓ વિજ્ઞાનશાસ્ત્રમાં પ્રાવીણ્ય ધરાવે છે તેઓને બાબતમાં હજારે શકય ભૂલે સંભવે છે. એ સૌ શકયતાઓને એ આ ધર્મની બાબત સમજવી અઘરી પડશે. હા, જો ન્યૂટન અને ખતમ કરવાનો પ્રયત્ન આપણે ન કરીએ.
" જોરની માફક તમને એમ લાગતું હોય કે આકાશી ગ્રહોમાં આજે વૈજ્ઞાનિક શિક્ષણ ઉપર એટલો બધો ભાર મુકવામાં વરતાતે સંવાદ એક બ્રહ્માંડવ્યાપી ચેતનશક્તિને વ્યકત કરે છે, આવે છે કે કોલેજો તમને સાહિત્ય, ઇતિહાસ, તત્ત્વજ્ઞાન, સંગીત અથવા તે પાસ્કલ અને રૂસની માફક એવી ખાતરી તમને થઈ અને કલાઓને આછો પરિચય જ આપી શકે, પણ તે કારણે હોય કે બુદ્ધિથી જ માનવી જીવી શકતા નથી તે તે જુદી વાત તમારે જાતે ઊણા રહેવું ન જોઈએ. નિયમસરની કેળવણી પૂરી થયા
છે. આ વિશ્વ વિરાટ છે અને તેની તુલનામાં આપણે માનવીઓ બાદ તમારી જાતને પૂર્ણતા અર્પવા અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછા - સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર દ્વારા જ કદાચ જોઈ શકાય એવા અતિસકમ બે કલાક પણ તમે માનવસુધારણાનાં પ્રતીક એવાં આ કુસુમાની :: પરમાણુઓ જેવા છીએ અને તેથી આપણું મને કોઈ પણ જગતને સુવાસ લેવાનું ન ચૂકશો. પૂરેપૂરું સમજી શકે તેમ નથી તે પછી એના સંબંધમાં પતે , જગતના મહાન કવિઓની મૈત્રી સાથે. ઇજિપ્ત અને ભારતની કહે તે જ સત્ય છે એવો આગ્રહ રાખી જ ન શકે. એક બાજી
કલાઓ, ગ્રીસ અને રોમની શિલ્પ અને સ્થાપત્યકલાઓ, અરબવિશ્વની વિરાટતા અને બીજી બાજુ તેના પ્રત્યેક વિભાગની સંકુ
સ્તાનની મસીદે અને તેનાં સુશોભને જેવી જગતની અનેક લતા - એ બેની પાસે માનવીની આશ્ચર્યકારક અત્ય~તાના ખ્યાલે
ઉત્તમ કલાકારીગરીને પરિચય કેળવો. *
* પાસ્કલ ધ્રૂજી ઊઠયું અને બોલ્યા: “આ અનંત અવકાશ મને ' હમ્મુરબી અને મેસીસથી માંડીને તે વિન્સ્ટન ચચલ, ગભરાવી મૂકે છે.” જગતની અનેકવિધ શક્યતાઓ, વૈવિધ્ય અને
ફ્રેન્કલીન રૂઝવેલ્ટ અને નહેરૂ સુધીના મહાન રાજપુરૂષને અભ્યાસ છે સમતાઓની સામે આપણી ક્ષુલ્લક વ્યાપ્તિઓ રજૂ કરતી વખતે
કરે. કેસિયસ, સોક્રેટીસ, પ્લેટ, એરિસ્ટોટલ. એપિક્યુરસ, આપણે સંભાળ રાખવી જોઈએ.
માર્કસ ઓરેલિયસ, ફ્રાન્સિસ બેકન, સ્પિઝા, ન્યૂટન, ફેન્ટ, તમારા જીવનના પાયાના ચણતરમાં પૈસે મદદરૂપ છે એ રોપેનહેર, ડાર્વિન, નિશૈ, આઈન્સ્ટાઈન જેવા મહાન ચિંતકોને ખરૂં, પણ પૈસા પેદા કરવાને જ ધંધે લઈ બેસવાનું ગાંડપણ
ચરણે થડે થે સમય ગાળે. ઈસાહ, જેરેમીહ, લેકિતઓ ન કરશે, કેમ કે ભેગલાલસાની માફક એને પણ ક્ષયકારક જવર
અને ભકિતસ્તંત્રના કર્તાઓ, કેમેસ્થનિસ અને સિસેરે, રાખેલા ચઢે છે અને એનાથી ચંચળ અને ક્ષણજીવી ભોગ ભલે મળતા
અને બોલ્ઝાક, ટોરય અને દસ્તાવસ્કી, એમર્સન અને આનાતાલ હોય, પણ ઉચ્ચ સાત્ત્વિક સુખ મળતું નથી. તમારામાં વસ્તુઓ ફ્રાન્સ જેવા મહાન ગદ્યકારેને આનંદ લૂંટો. હિરડેટસ, શુસિ. પેદા કરવાની કે મેળવી લાવવાની, જે જે શકિતઓ હોય તે તે
ડિડિસ, ટસિટસ, ગિબન, ફાઉડ અને ટેઇન જેવા મહાન ઇતિહાસ છે શકિતને ઉત્તેજિત કરવાની જવાબદારી તમારી પત્નીને માથે જ
કારો સાથે બેસી માનવઇતિહાસની કહાણીઓથી પરિચિત બને. હોવા છતાં, હું નથી ધારતે છે, એ શહેરના સૌ બડે ખાંઓની
બુદ્ધ, જીસસ, એગસ્ટાઈન, એસિસિના ક્રાન્સિસ, મહાત્મા ગાંધી ' હરિફાઇમાં તમને ઉતારવાની જીદ પકડે.
જેવા મહાન સંતે સાથે નમ્રતાપૂર્વક ડગ ભરે. . . " જો તમે ઉદ્યોગપતિ બને તે તમારી મિલકતના આંકડા પર
જ્યાં સુધી તમે આ મહાન વ્યકિતઓમાંથી ઘણાને તમારા એકાદ મીંડું ચઢે તે વખતે તમને જે આનંદ થાય તેના કરતાં
મિત્ર બનાવ્યા નથી ત્યાં સુધી તમે કેળવાયેલા છે એમ માનવાને તમારા કામદાર વર્ગ જોડેના તમારા સંબંધો જીવનમાં ઘણું વધારે
. હું તૈયાર નહીં થાઉં. એ સૌની મૈત્રી કેળો અને એ મૈત્રી
તમને ચે૫ રીતે ઘડશે. ' ' મહત્ત્વના છે. ઉત્પાદનના એના હિસ્સાને અનુરૂપ હોય તેવા "
ઉત્તમ સ્વાસ્થ, ઉમદા કાય, સાચું સૌભાગ્ય, ઉદાત્ત ' પ્રમાણમાં તમારા પ્રત્યેક કામદારને નફાને પૂરે ભાગ આપે. 'ચારિત્ર્ય, સારી સંતતિ', અને સુંદર વંશલે તમને સાંપડે.
જગતને તમે આપી શકે તેના કરતાં જગત પાસેથી વધારે પડાવી જીવનને ભરેલો જામ પૂર્ણતયા અંત સુધી, પીતા રહે અને તે લઈને તમે શેખીર’ બની સ્વાથી એશઆરામભર્યું જીવન જીવતા શોકતવર્ધક કસોટીઓ અને પડકારરૂ૫ અંતરા, જ્ઞાનપ્રદ શિક્ષાએ '' અટકી જાઓ. * *
અને પુરસ્કારો. અમૂલ્ય ભેટે અને સૌન્દર્ય, ડહાપણુ, શ્રમ અને આ રાજકારણમાં વધારે પડતા ઊંડા ઉતરવાની જરૂર નથી તમે પ્રેમનાં દાન માટે કુદરત અને ઈશ્વરને આભાર માને. ' માનવ પ્રકૃતિને અને તમારી જાતને પહેલાં સુધારે અને પછી જ
મૂળ અંગ્રેજી: વીલ ડયુરાં સરકારને સુધારવાની આશા રાખજે. માનવ સ્વભાવે જ લાલ,
અનુવાદક છે. ભૂપેન્દ્ર ત્રિવેદી,