________________
૧૦૬
તા. ૧૫-૯-૫૬ રહેલો પ્રેમ સમજ્યા. પણ કેટલાક લોકોને એ વિનાદ સમજાયું નહીં યુગના પૈગંબર તરીકે ઓળખાવે છે, જે “સત્ય સમાજ' નામ ધરાઅથવા રૂએ નહીં. એક અંગત વાતચીતમાં વિનોબાએ કહ્યું: “એમને વતા એક પ્રકારના સંપ્રદાયના પ્રવર્તક છે, જેમણે વધુમાં સત્યાશ્રમ એનાથી છેટું લાગ્યું. પણ એમને ખબર નથી કે એ હું મારા શબ્દો નામને એક આશ્રમ સ્થાપ્યું છે, જેના પોતાના પ્રમુખ અનુયાનહેતે વાપરતાં. એકનાથનું એક પદ છે-મરાઠીમાં. એમાં એમણે યીઓને સત્યપ્રેમી, સત્યાલંકાર, સત્યસ્નેહી, સત્યદાસ, સત્યાનંદસતેને દગાબાજ કહ્યા છે. કહે છે કે તે તમે કેવા દગાબાજ છે? આવાં આવાં ઉપનામથી ઓળખાવે છે. અને એવી રીતે સત્યને આજે ભગવાનનું એક રીતે વર્ણન કરે છે, કાલે બીજી રીતે. હું મારા ઈજારે જાણે કે પિતાને અને પિતાના અનુયાયીઓને જ હોય એ ભાષણમાં એકનાથના એ પદને લગભગ શબ્દશઃ તરજુ કરીને આડંબર સત્યના નામ ઉપર જે વ્યકિત ચલાવી રહેલ છે. ' બેલતે હતે.” એમાં બાપુની નિત્યવિકાસશીલતા બતાવવાનો પ્રયત્ન હતે.” સ્વામી સત્યભકત કોઈ સામાન્ય કોટિની વ્યકિત હોત તે તેમના
આમ જે “દગાબાજ' શબ્દ કેવળ વિવેદમાં વપરાયલ હતા લખાણની આટલી લાંબી નોંધ લેવાને હું વિચાર સરખે પણ ન તેને ગંભીર અર્થમાં વપરાયલે આ “વિશ્વસનીય વ્યક્તિઓ રજુ કરે કરત. પણ તેઓ એક વિશિષ્ઠ કોટિની વ્યકિત છે, વિદ્વાન છે, ચતુર છે અને આ બાબતની કશી પણ તપાસ કર્યા સિવાય સ્વામી સત્યભક્ત છે, બહુશ્રુત લેખક છે, પ્રખર વક્તા છે, ધર્મશાસ્ત્રોના પણ તેઓ • જી એ સમાચારને એમના એમ સ્વીકારી લે છે અને જણાવે છે કે સારા જાણકાર છે, અનેક વ્યકિતએ તેમનાથી પ્રભાવિત છે. આવી
ગાંધીજીના અનિશ્ચિત અને સિધ્ધાન્તહીન વિચારોના વિષયમાં જે વ્યકિતનાં આવાં મસઝેરિત લખાણે એક યા બીજી રીતે અનેક ગેરવિનોબાએ કહ્યું એ ઠીક જ કહ્યું છે” અને આગળ ચાલતાં સૂચવે છે સમજુતીએ ઉભી કરવામાં અને ભાવી જનતાને ભરમાવવામાં પરિણમે કે વિનોબા, મહારાષ્ટ્રી હોઇને ગુજરાતી એવા ગાંધીજીને આમ ઉતારી છે. આવા પૈગમ્બરે અને સત્યભકતને લેકે યથાસ્વરૂપે જાણે, પાડે એ સ્વાભાવિક છે અને ત્યાર બાદ વિનોબાજીમાં ઘેર જાતિમાહ પીછાણે, અને તેમનાથી સાવધ રહે એવા કેવળ શુભ હેતુથી આ હોવાને તેઓ સીધા આરેપ કરે છે.
આખી નોંધ પ્રેરાયલી છે.
પરમાનંદ આ જ ચર્ચાના અનુસંધાનમાં આજસુધી કહિ નહિ સાંભળેલી દુનિયામાં વધતી જતી જનસંખ્યા : કેટલાક કે કલ્પનામાં આવેલી એક નવી જ વાત સ્વામી સત્યભકતજીએ જણાવી છે અને તે એ કે ગાંધીજીના અવસાન બાદ સેવાગ્રામવાસીઓએ વિને
સૂચક આંકડાઓ બાજીએ સેવાગ્રામમાં આવીને રહેવાને આગ્રહ કરે તે વખતે વિને
સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંધ તરફથી યુનાઈટેડ નેશન્સ ડેમેગાર્ષિક ઈયર
ખૂક” એ નામનું એક પુસ્તક તાજેતરમાં બહાર પડેલ છે અને તેમાં બાજીએ એવી શર્ત મૂકેલી કે જે તેમને એ આગ્રહ હોય તે પોતે દુનિયાની વધતી જતી વસ્તી સંબધે કેટલાક ધ્યાન ખેંચે તેવી વિગત અન્યત્ર નહિ પણ ગાંધીજીની ઝુંપડીમાં જ રહેશે. આ વાતને કેટલા આપવામાં આવી છે. તેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે દુનિયાની જન. અંશે સાચી માનવી એ એક સવાલ છે. સંભવ છે કે વિનોબાજીનું સંખ્યા આગળ ઉપર વધી હતી તે કરતાં ૧૮૫૦ થી ૧૮૫૪ સુધીમાં આને મળતું કાઈ કથન એવા જ કઈ સંદર્ભ સાથે જોડાયેલું હશે
ઘણું વધારે વેગથી વધતી રહી છે. ૧૮૫૪ ની મધ્યમાં દુનિયાની
વસ્તી ૨૬૫-૨ કરોડ ના આંક સુધી પહોંચી હતી. જેવી રીતે 'દગાબાજ' શબ્દનો ઉપયોગ અમુક સંદર્ભમાં કરવામાં
આ વસ્તી ખંડવાર નીચે મુજબ વહેંચાયેલી હતીઃઆવ્યું હતું તે મુજબ–કે જેને સમગ્ર રીતે વિચારતાં કોઈ જુદે જ
૧૪પ-૧ કરોડ બીનસોવિયટ એશીઆમાં, ૪૦.૪ કરોડ યુરેપમાં, ભાવ ઉઠે.
૩૫.૭ કરોડ અમેરિકામાં, ૨૧,૪ કરેડ સોવિયટ યુનિયનમાં, ૨૧ કરોડ ઉપર જણાવેલ “દંગાબાજ' પ્રકરણના અનુસંધાનમાં જણાવવાનું
અનુસંધાનમાં જણાવવાનું આફ્રિકામાં અને ૧.૪૪ કરોડ એસીઆનિયામાં. જ્યારે કંઇ પણ જવાબદાર અને પ્રમાણીક પત્રકાર આગળ આવે-સહેજે
રાષ્ટ્રવાર નીચે મુજબ વસ્તી–સંખ્યા હતી: માની ન શકાય એવો–રીપોર્ટ આવે ત્યારે, રીપોર્ટ કરનાર વ્યકિત ૫૮.૨ કરેડ ચીન
૮.૮ કરોડ જાપાન ગમે તેટલી વિશ્વસનીય હોય એમ છતાં પણ આવા રીપોર્ટના તથ્ય- ૩૭.૭ , હિંદ
૮.૧ ,, ઇન્ડોનેશીઆ તથ્ય વિષે તે બીજાં સાધને મારફત જરૂર પૂરી તપાસ કરે અને એ
૨૧.૪ , સોવિયટ યુનિયન ૮.૦ , પાકીસ્તાન
૧૬.૨ , યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ રીતે તે રીપેટને પૂરું સમર્થન મળ્યા બાદ જ તેને પ્રસિધ્ધ કરે અને
વસ્તીવધારાનું પ્રમાણું નીચે મુજબ માલુમ પડ્યું હતું:તે વિષે પિતાને યોગ્ય લાગે તેવી ટીકા કરે. આ ધર્મ છે એક જવા
એશીઆની વસ્તી ૨.૧ કરોડ. બદાર પ્રમાણીક પત્રકારને અને વિશેષ કરીને સત્યલક્ષી હેવાને
લેટીન અમેરિકાની વસ્તી ૪૦ લાખ અને ઉત્તર અમેરિકા, દા કરનાર કોઈ પણ વિશિષ્ટ વ્યકિતને. કમનસીબે સ્વામી સત્યભકત
સેવીયેટ યુનિયન, યુરોપ અને આફ્રિકાની–દરેકની વરતી ૩૦ લાખ આવી કશી જ ઉપાધિમાં નહિ પડતાં, પિતાને ગમતા સમાચારને ઝડપી લે છે અને તેના આધાર ઉપર વિનેબાજી સામે અક્ષમ્ય કટાક્ષ
દર વર્ષે વધતી રહી છે.
અત્યન્ત ઝડપથી વસ્તી વધે છે એવા દેશે ત્રણ છેઃ વેનીઝુલા અને આક્ષેપની ઝડી વરસાવે છે.
(દર વર્ષે ૩ ટકા) સીલેન અને મેકસીકે અને સૈૌથી ઓછા વધારા, * “ગાંધીજીને દગાબાજ કહ્યા છતાં કોઈ બોલી ન શકયું કારણ વાળા દેશે આયર્લેન્ડ (૦.૦૪ ટકા) સ્પેન, પાકીસ્તાન અને કે ભીષ્મપિતામહ જણાવી ચુકયા છે કે ધનના સર્વ કઈ દાસ છે,” પિલાન છે. t" વિનોબામાં હજુ સુધી ઊંડો જાતિનેહ ભર્યો પડે છે.” “વિનોબા શહેરમાં વસતી જનસંખ્યાનું સૌથી મોટું પ્રમાણુ બ્રીટન અને ગાંધી ફંડના પૈસા ઉડાડી દે એ ઠીક જ છે.” “વિનોબા અમીર
આઈસલેન્ડનું છે-૭૦ ટકા; દુનિયામાં સૌથી વધારે વસ્તીવાળા શહેર જાદાની માફક પૈસે ઉડાડે છે.” “ગાંધી ફંડના લાખ રૂપિયા ભેટમાં
નીચે મુજબ છે; ન્યુયેક (૧,૨૩,૦૦,૦૦૦) લંડન (૮૩,૦૦,૦૦૦)
મહેમ . અને ટાકીયા (૬૩,૦૦,૦૦૦). આપીને પ્રચારકોની એક સેના ઉભી કરવામાં આવી છે.” “ગાંધીજીનું નામ દબાવીને તે ઉપર વિનેબાનું નામ ચમકાવવામાં આવે છે,”—આવાં પુરૂષ કરતાં વધારે છે, જ્યારે એશીઆ અને આરબ દેશોમાં એથી કેટલાંયે બેફામ વિધાને, વિપરીત વાત અને કટાક્ષમય સૂચને પ્રસ્તુત ઉલટું છે. જેના આંકડાઓ મેળવી શકાય છે તે દરેક દેશમાં પુરૂષ લેખમાં ભર્યા પડયાં છે. આ બધું સત્યથી એટલું બધું વેગળ છે કે કરતાં સ્ત્રીને વધારે લાંબું આયુષ્ય ધરાવે છે. ઈંગ્લાંડ અને વેઈલ્સમાં
પુરૂષનું સરેરાશ આયુષ્ય ૧૭.૩ વર્ષનું છે અને સ્ત્રીઓનું ૭૨.૪૪ તેની કોઈ ચર્ચા કે ખુલાસે કરવાની જરૂર છે જ નહિ.
વર્ષોનું છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટસમાં એથી યેહું ઓછું છે, જ્યારે હિંદમાં કાળની એ બલિહારી છે કે. આવું લખાણ એવી વ્યકિતને હાથે પુરૂષની સરેરાશ આયરધ ૩૧.૧૬ વર્ષની અને સ્ત્રીઓની ૩૨.૪૫. થયું છે કે જે પિતાને સત્યભક્ત તરીકે, સત્યેશ્વર તરીકે, આધુનિક વર્ષની છે.
મુંબઈ જૈન યુવક સંધ માટે મુદ્રકે પ્રકાશક: શ્રી પરમાનંદ કુંવરજી કાપડિયા, ૪૫–૪૭ ધનજી સ્ટ્રીટ, મુંબઈ, ૩. . . મુદ્રણસ્થાન : કચ્છી વિશા ઓશવાલ પ્રિન્ટીંગ પ્રેસ, મજીદ બંદર રોડ, મુંબઈ , ટે. નં. ૩૪૬૨૮,