________________ 246 ]. શ્રી છ. અ. જેન ચન્થમાલા પદાર્થ માત્ર શ્રદ્ધાવડે જ ગ્રહણ થઈ શકે છે, તે છતાં પૂર્વપુરુષોએ અનેક ગ્રન્થમાં અને સૂત્રોમાં તેમજ તેની ટીકાએમાં તેનું સ્વરૂપ વિસ્તારથી વર્ણવ્યું છે. સદરહુ નિગોદનું સ્વરૂપ એક મુમુક્ષુજન ગુરુગમ સમજેલા, તેમના ઉતારાની લીધેલ કેટલીક નોંધ તેમજ નિગોદષત્રિશિકા, લેકપ્રકાશ તથા પ્રસંગતઃ જૈનતત્ત્વસાર વિગેરે ગ્રન્થમાંથી ઉદ્ધરીને અત્ર સંક્ષિપ્ત દર્શાવ્યું છે. વિશેષ ખપી જીએ તે તે ગ્રન્થ વાંચી ગુરુગમદ્વારા સમજવું. નિશ્ચય-વ્યવહારથી દેવ અને પુરૂષાર્થ દેવ અને પુરૂષાકાર જેને લોકે પ્રારબ્ધ અને પુરૂષાર્થ કહે છે, તે દેવ અને પુરૂષાકાર તુલ્ય બળવાળા છે એ નિશ્ચય છે. આત્મા અને પુદ્ગલમાં પરિણમન ધર્મને સ્વીકાર કર્યા પછી આ બે વિના અવસ્થા ઘટતી નથી. દેવ એટલે શુભાશુભ કર્મ અને પુરૂષાકાર એટલે જીવને સ્વવ્યાપાર એમ બન્નેનો અર્થ છે. એ બન્ને પરસ્પર આશ્રયી છે એમ વ્યવહાર–નયાનુસાર કહેવાય છે. નિશ્ચય–નયાનુસાર તે દેવ અને પુરૂષાકાર પિતપોતાની પ્રવૃત્તિમાં પોતે જ કારણ છે અને વ્યવહાર-નયાનુસાર તે બન્ને પરસ્પર સાપેક્ષ વૃત્તિવાળા છે. Jain Education International For Private & Personal Use Only www.jainelibrary.org
