________________
प्रवचन
सारोद्वारे सटीके
द्वितीय
सड:
॥२९५॥
सम्प्रति प्रतिपृथिव्युत्कर्षत 'उत्तरवेकियामवगाहनामाह - 'जा जम्मी' त्यादि, सप्तसु नरकेषु - नरकपृथिवीषु मध्ये यस्मिन्नरके - नरक पृथिव्यामुत्कृष्टा भवधारणीया याऽवगाहना उक्ता सा द्विगुणा सती यावत्प्रमाणाभवति तावती तस्य नरकपृथिव्यामुत्कृष्टा उत्तखेक्रियरूपा अवगाहना बोद्धव्या । तद्यथारत्नप्रमायामुत्कृष्टा उत्तरखैक्रियावगाहना पञ्चदश धनूंषि द्वौ च सा हस्ती, शर्कगप्रभायामेकत्रिंशद्धनुषि एको हस्तः, वालुकाममा पष्टिर्धनपि च हस्ती, पशुप्रभायां पञ्चविंशं धनुःशतम्, धूमप्रभाय सार्धं द्वे शते तमःप्रभार्यां पञ्च धनुःशतानि, तमस्तम प्रभायां धनुः सहस्रमिति ॥७६॥
सम्प्रति भवधारणीयामुत्तरवैक्रियां व जघन्यामाह - 'भवधारणिज्ज०' गाहा, नरकेषुसर्वासु नरकपृथिवी नारकाणां जघन्या भवचारणीया अङ्गुलस्यासङ्ख्येयो भागः सा चोत्पत्तिसमये द्रष्टव्या ; न त्वन्यदा । उत्तरक्रियरूपा पुनश्वगाहना जघन्याऽङ्गुलसङ्ख्येयभागमात्राः साऽपि च प्रारम्भकाले द्रष्टव्याः केवलं सा प्रथमसमयेऽपि तथाविध' प्रयत्नाभावादङ्गुलसङ्ख्येयभागमात्रैव भवति न त्वसङ्ख्येय भागमात्रा, केचिच्च 'अंगुल असंखभागो उ' इति पठन्तो जघन्यामुत्तरवै क्रियामप्यगुलासयात भागप्रमाणामाहू, तदसङ्गतमेव समयविरोधात्, तथा च प्रज्ञापनासूत्रम् -
"तत्थ णं ज्ञा सा उत्तरवेउच्चिया सा जहन्नेणं अंगुलस्स संखेज्जइभागं उकोसेणं धणुसहस्स [पद २१सूत्र २७२ | प. ४१७] मिति ।
१ उत्कृष्ट० वि ॥ २ तुलना - गृहत् वृत्तिः ३ गा. २७६, प. ३१० वः ॥ ३ प्रयत्न मा० इति बृ.सं. वृत्तौ ॥
१७६ द्वा
नारक
तनुमानम्
गाथा
१०७५०
१०८०
प्र. आ.
३१९
॥२९५।।