SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 391
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ पंचास्तिकाय प्राभृत ३८७ एव भावतो विजानाति, ततः स एव मोक्षमार्गार्हः । नैतदभव्यः श्रद्धत्ते, ततः स मोक्षमार्गानर्ह एवेति । अतः कतिपये एव संसारिणो मोक्षमार्गार्हा न सर्व एवेति । । १६३।। अन्वयार्थ – ( येन ) जिससे ( आत्मा मुक्त होने पर ) [ सर्वं विजानाति ] सर्वको जानता है और (पश्यति) देखता है, (तेन) उससे ( स ) वह ( सौख्यम् अनुभवति ) सौख्यका अनुभव करता है, ( इति तद् ) ऐसा ( भव्यः जानाति ) भव्य जीव जानता है, ( अभव्यसत्त्वः न श्रद्धत्ते ) अभव्य जीव श्रद्धा नहीं करता । टीका - यह, सर्व संसारी आत्माओं के मोक्षमार्गकी योग्यताका निराकरण (निषेध ) हैं । वास्तवमें सौख्यका कारण स्वभावकी प्रतिकूलताका अभाव है। आत्माका 'स्वभाव' वास्तवमें दृशि-ज्ञप्ति ( दर्शन और ज्ञान ) है। उन दोनोंके विषयमें रुकावट होना सो 'प्रतिकूलता' है मोक्षमें वास्तव में आत्मा सर्वको जानता और देखना होनेसे उसका ( रुकावटका ) अभाव हैं। इसलिये उसका अभाव जिसका कारण है ऐसे अनाकुलतालक्षणवाले परमार्थसुखकी मोक्षमें अचलित अनुभूति होती है । इस प्रकार भव्य जीव ही भावसे जानता है, इसलिये वही मोक्षमार्ग योग्य हैं, अभव्य जीव इस प्रकार श्रद्धा नहीं करता, इसलिये वह मोक्षमार्गके अयोग्य ही है। इसलिये कुछ ही संसारी मोक्षमार्गके योग्य हैं, सभी नहीं ॥ १६३॥ अथ यस्य स्वाभाविकसुखे श्रद्धानमस्ति स सम्यग्दृष्टिर्भवतीति प्रतिपादयति, जेण-अयं जीवः कर्ता येन लोकालोकप्रकाशककेवलज्ञानेन विजानदि-विशेषेण संशयविपर्ययानध्यवसायरहितत्वेन जानाति परिच्छिनत्ति । कि । सव्वं सर्वं जगत्त्रयकालत्रयवर्ति वस्तुकदम्बकं । न केवलं जानाति । पेच्छदि-येनैवः लोकालोकप्रकाशककेवलदर्शनेन सत्तावलोकेन पश्यति । सो ते सोक्खमभवदि स जीवस्तेनैव केवलज्ञानदर्शनद्वयेनानवरतं ताभ्यामभित्रं सुखमनुभवति । इति तं जाणदि भवियो-इति पूर्वोक्तप्रकारेण तदनंतसुखं जानात्युपादेयरूपेण श्रद्दधाति स्वकीयस्वकीयगुणस्थानानुसारेणानुभवति च । स कः । भव्यः । अभविय संतो ण सद्दहदि - अभव्यजीवो न श्रद्धधाति । तद्यथा । मिथ्यात्वादिसप्तप्रकृतीनां यथासंभवं चारित्रमोहस्य चोपशमक्षयोपशमक्षये सति स्वकीय स्वकीयगुणस्थानानुसारेण यद्यपि हेयबुद्ध्या विषयसुखमनुभवति भव्यजीवः तथापि निजशुद्धात्मभावनोत्पन्नमतीन्द्रियसुखमेवोपादेयं मन्यते न चाभव्यः । कस्मादिति चेत् ? तस्य पूर्वोक्तदर्शनचारित्रमोहनीयोपशमादिकं न संभवति ततश्चैवाभव्य इति भावार्थ: ।। १६३ ।। एवं भव्याभव्यस्वरूपकथनमुख्यत्वेन सप्तमस्थूले गाथा गता । हिन्दी ता० - उत्थानिका- आगे यह दिखलाते हैं कि जिसका श्रद्धान स्वाभाविक सुखमें है वही सम्यग्दृष्टि हैं अन्वय सहित सामान्यार्थ - ( सो ) यह आत्मा ( जेण ) जिस केवलज्ञानसे (सव्वं )
SR No.090326
Book TitlePanchastikay
Original Sutra AuthorKundkundacharya
AuthorShreelal Jain Vyakaranshastri
PublisherBharat Varshiya Anekant Vidwat Parishad
Publication Year
Total Pages421
LanguageHindi, Sanskrit
ClassificationBook_Devnagari, Philosophy, & Religion
File Size11 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy