SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 208
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ २०४ षड्यव्य-पंचास्तिकायवर्णन समय व्याख्या गाथा ७१-७२ अथ जीवविकल्पा उच्यन्ते एको चेव महप्पा सो दुवियप्यो तिलक्खणो होदि । चदु-चंकमणो भणिदो पंचग्ग-गुण-प्पधाणो य ।।७१।। छक्का-पक्कम-जुत्तो उवउत्तो सत्तभंग-सन्भावो । अट्ठासओ णवट्ठो जीवो दसट्ठाणओ भणिदो ।।७२।। एक एव महात्मा स द्विविकल्पस्त्रिलक्षणो भवति । चतुशंक्रमणो भणितः पञ्चाग्रगुणप्रधानश्च ।।७१।। षट्कापक्रमयुक्तः उपयुक्तः सप्तभङ्गसद्भावः । अष्टाश्रयो नवार्थो जीवो दशस्थानगो भणितः ।।७२।। स खलु जीवो महात्मा नित्यचैतन्योपयुक्तत्वादेक एव ज्ञानदर्शनभेदात् द्विविकल्पः, कर्मफलकार्यज्ञानचेतनाभेदेन लक्ष्यमाणत्वात्रिलक्षणः, ध्रौव्योत्पादविनाशभेदेन वा, चतसृषु गतिषु चंक्रमणत्वाच्चतुझंक्रमणः, पञ्चभिः पारिणामिकौदयिकादिभिरग्रगुणैः प्रधानत्वात्पञ्चायगुणप्रथानः, चतसृषु दिसूर्ध्वमधश्चेति भवांतरसंक्रमणषट्वेनापक्रमेण युक्तत्वात्वट्कायक्रमयुक्तः, अस्तिनास्त्यादिभिः सप्तभंगैः सद्भायो यस्येति सप्तभंगसद्भावः अष्टानां कर्मणां गुणानां वा आश्रयत्वादष्टाश्रयः, नवपदार्थरूपेण वर्तनान्नवार्थः, पृथिव्यप्तेजोवायुवनस्पतिसाधारणप्रत्येकद्वित्रिचतुःपञ्चेन्द्रियरूपेषु दशसु स्थानेषु गतत्वाद्दशस्थानग इति ।।७१-७२।। हिन्दी समय व्याख्या गाथा ७१-७२ अब्ज जीवके भेद कहे जाते हैं। अन्वयार्थ—( स महात्मा ) वह महात्मा ( एकः एव ) एक ही है, ( द्विविकल्प: ) दो भेदवाला है और ( त्रिलक्षणः भवति ) त्रिलक्षण वाला है, ( चतुश्चंक्रमण: ) और उसके चतुर्विध भ्रमणवाला ( च ) तथा [ पंचाग्रगुणप्रधानः ] पाँच मुख्य गुणोंसे ( भावोंसे ) प्रधानतावाला ( भणितः ) कहा है । ( उपयुक्तः जीवः ) उपयोगी ऐसा वह जीव ( षटकायक्रमयुक्तः ) छह अपक्रम सहित, ( सप्तभंगसद्भावः ) सात भंगपूर्वक सद्भाववान, ( अष्टाश्रयः ) आठके आश्रयरूप, ( नवार्थ: ) नौ-अर्थरूप और ( दशस्थानगः ) दशस्थानगत ( भणितः ) कहा गया है। टीका-वह जीव महात्मा (१) वास्तवमें नित्यचैतन्य-उपयोगी होनेसे "एक ही" है (२) ज्ञान और दर्शन ऐसे भेदोंके कारण "दो भेदवाला" है, (३) कर्मफलचेतना, कार्यचेतना [ कर्म
SR No.090326
Book TitlePanchastikay
Original Sutra AuthorKundkundacharya
AuthorShreelal Jain Vyakaranshastri
PublisherBharat Varshiya Anekant Vidwat Parishad
Publication Year
Total Pages421
LanguageHindi, Sanskrit
ClassificationBook_Devnagari, Philosophy, & Religion
File Size11 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy