Nyayavinishchay Vivaranam Part 1

SR No.: 090296
Original Sutra Author: Vadirajsuri
Author: Mahendramuni
Publisher: Bharatiya Gyanpith
Total Pages: 609
Language: Sanskrit
Classification: Book_Devnagari & Philosophy
File Size: 19 MB

Page 77

Kanhan
श
प्रथमः प्रत्यक्षप्रस्तावः सकलष्यक्तिविषयम् , प्रतिनियतव्यक्तिविषयं वा स्थात ? 'न सकलव्यक्तिगोचरम; ततः सर्वज्ञत्वापत्तेः । प्रतिनियतव्यक्तिमोचन चेत; तर्हि तद्वत्यैव प्रसिबन्धस्य तेन ग्रहण भवन निरखशेपव्यक्तिगतस्य । न हि या व्यक्तयो न तदोपरा तनिष्टस्य प्रतिबन्धस्यान्यस्य या धर्मस्य तेन प्रतिपत्तिः सम्भवति, "आधेचप्रतिपत्तेराधारप्रतिपत्तिमान्तरीयकत्वात् । एकत्र राहणमेवान्यप्रापि तहणमिति चेन् । अन्यत्र तदग्रहणमेकत्रापि तदग्रहणं किन्न स्यात् ? पकन्न तहणं ५ प्रत्यक्षत एवानुभूयत इति चेत् ; अन्यत्र तदग्रहणमपि तत एवानुभूयते 'वदन्यविषयपरामुखत्वेन तस्य स्वयमनुभवात् । "अत: "अन्यत्र साभ्याभावेऽपि साधनं सम्भाव्येष्ठ, "तयार कथमपूर्वधूमादिदर्शनात निश्चिता पावकादिप्रतिपचिर्भवेत् ? तन्न अन्वयविषयात्प्रत्यक्षात्प्रतिबन्धप्रतिपत्तिा। यतिरेक विषयादेवान्योपलम्भरूपादिति चेत्, "तस्पच साध्याभावप्रयुक्त साधनाभावनियमाधिकरणभावाभिमलकतिपयविपक्षगोचरत्वे स एष दोषः "तनिष्ठस्यैव तथाविधतदभाव - १० नियम तेन मम निरपापियोंच 15 हो यस्याविषय:- ततस्य कस्यचि
सदसस्वसिपत्ती समर्थ मेरुशिखरे मोदकसदसरवप्रसिपत्तिवत् । सकलविपक्षणहणे चोक्कम'तहसः सर्वज्ञस्वापत्तिः' इति । तथा च "दुःखसत्यस्य "अत्, अनित्यत्वे कदाचिदुपलभ्यस्यं दुःखत्वे हेतुपरवशत्वं शून्यत्वे चोत्यासमायमानिर्मितस्वम् अनात्मत्वे चानात्मकार्यकारित्वंसाधनमुक्त तत्साकल्यव्यतिरेकनिश्यविरहात विपश्शेपि संभाव्यमानं कथमुक्तसाथ्यप्रत्यायनसामर्यमुद्हेत् यतः १५ तुयकारस्य दुःखसत्यस्य निर्णयः स्यात् ! एवमन्यत्रापि । सन्न परस्यानुमान यदभ्यासादमुष्ठेयवस्तुलाक्षात्करणम् ।
स्थामतम-न सकल विपक्षग्रहणात् व्यतिरेकनिर्णयो येनार्य दोषः स्थान अपि तुसादात्म्यतदुत्पत्तिप्रतिबन्धसामर्थ्यात् । तथा हि दुःखसत्यस्य कदाचिदुपलभ्यस्थमनित्यत्वस्वभावं तदभावेन भवत्येव । नित्यत्वे हि नित्योपलभ्यस्वभावस्यैव प्रसङ्गात् । तदुक्तमा २०
न तत्सक-१०।२ प्रतिबद्धस्य म०,मार,प,स.। १ स हि ता. अस्मादिप्रत्यक्षविषयाः । ५ वस्तुगतः सम्बन्धीडयो वा धर्मः। ६ प्रत्यक्षगोचरन्मक्तदै 1 प्रत्यक्षागोवरे यकी। 4 सदसहपमेबैकावि वग्रहमे आ०,०, प., स. 1 सम्बन्माप्रहण । ९ स्वविषयालिसिविषम्परामुखत्वेन । १. उतः प्रत्यक्ष प्रसिनियतविषयम् अनः । तस्वगोबरध्यत्तर । १२ वानीचरभ्यतो सन्क्यव्यभिचारे खति । १३. विपक्षोपलभरूपातू । १४ विपक्षोपल मरूपस्य व्यतिरेकविषयक प्रत्यक्षस्य । १५ व्यतिरेकनियम । १६ कतिष विपक्षनिष्ठस्यैव सान्या मावश्युम्हसाचनमापतिरकनियमस्य 10 -मायानि -ताः । 14-यस्ततस्तन कस्य-सा । १९ सद शानम् सस्य स्वादिषमीभूतपदार्थनिष्ठस्य कस्यचित् धर्मस्य । २. दुःससश्वस्य आ-, , प., स०। २५ "दुःखं संसाविणाः स्कन्धाः"-40 वा. १४९ । 'यत् इस्यस्म साधनमित्यमेनादयः । २१ "दु:खस नित्यतो दुःखतः शून्यतोऽमारमराश्वेति चतुराकारमाख्यातुमाह-कदाचिदुपलम्भात् तदधुर्व दोषनिधयात् । दुःसंतुषसत्याच . म चारमा नावधिहितम, कदाचिदुपलम्भार दुःसमभुवम् अमियम्. दोषमिश्रवार समादिन्द्रोगप्रयेशीयस हेतुयशत्वाच सर्व पक्ष दुसमिति न्यायाद रखें तत् । न यात्माध्यम् अनामन REEविलक्षणत्वाम् , बाप्यधिभितम् अधिष्ठातरामनोऽभावात, अनेन सन्यत इत्याख्यातम् ।"-५० मा १११७०,७९ । २३ "तत्र दुःखसत्ये घरवार आकाराः। तपथा अनित्यती दुःखतः अभ्यतोऽनारमतइति ।"-धर्मस०प०२३१२४ "सच प्रतिबन्धः सध्येऽर्थे लिहस्व वस्तुतसादात्म्याप्त साध्यार्थासुत्पत्तेत्र "-ग्यायवि०१०४१1 दि.०० ५५ स्वभावहेती तादात्म्यसम्बन्धः, कार्यहतौ च तदुत्पतिसम्बन्धः। २५ दुःखसल्लस्वस्य श्रा०,२०,२०,०।२१ मनित्यत्वाभावे । २७नित्यत्वोपल-भा०प०,५०,०
-....-..
-
--
-