Page Text
________________
प्रथमः प्रत्यक्षपस्तापः इदमन्यस् व्याख्यानम्- - श्री. देवागम-नभीयान-सुरपुष्पवृष्टि-हरिविधिलक्षणा निरतिशयपुण्यपरमवैराग्याविहृतवाल्वादिकरणसिस्वादिला ' वा वर्धमाना प्रतिदिवसमभिवृद्धिं वजन्ती यस्य भगवता समूहस्य सम्मसेर्वा तस्मै श्रीवर्द्धमानाय नमः। प्रसिद्धानि प्रमाणनिश्चितानि अशेषाण्यविकलानि सत्वानि जीवादीनि तान्येवार्थो विषयो यस्याः सा प्रसिद्धाशेषतत्त्वार्था, प्रतियुद्धा स्थावरणसम्बन्धनिद्राव्यपगमे सति प्रतिव्यक्त्युवा, एका ५ अविछिना असहाया वा मूर्तिनिदर्शनाविरूपा यस्य तस्मै 'प्रसिद्धाशेषतस्वार्थप्रतिबुद्धकमूर्तये' इति ।
"किमर्थमन्त्र प्रसिद्धग्रहणम् ? भगवतः सुमतादिभ्यो व्यवच्छेदार्थम् तेषां प्रसिद्धसत्त्वार्थाया गोधमूरभावात् प्रतिभासाद्वैतादेवद्वोधविषयस्थाप्रमाणत्वादिति चेत् ; उच्यतेप्रतिभासाद्वैतादिकं सत्त्वम्, अतवं वा ? तत्त्वमपि ज्ञातम् , अज्ञात वा ? यज्ञातम् ; १० कथं तस्वम्' इत्युक्ति ? ज्ञाते एष ठदुपपतेः। ज्ञातं चेत् । कथमप्रमापत्वम् । संस्य तस्वरूपसया क्षातत्वेन सरमाणत्वस्यैवोपपत्तेः । सातमप्यतस्वमेव तदिति चेत; तथाऽपि सस्थरइनवातत्त्वकियों भगवतस्तत्वविदो व्यपच्छेदात किं प्रसिद्धपदेन कर्तव्यम् ? पराभ्युपगमेन तत्त्वमेव तदिति चेत् ; सवाऽपि न प्रसिद्धपदमर्थवर प्रसिद्धतयाऽपि परेश तस्याभ्युपगमात् । अभ्युपगमनिवन्धना प्रसिद्धिरप्रसिद्धिरेवेति चेत., "तम्निबन्धनं तस्वमप्यतत्त्वमेवेति, १५ ध्ययं प्रसिद्धपदमिति चेस; न व्यर्थम; परोपन्यस्तस्य "साधनस्यासितोद्भावनार्थस्वास । अत्र हि परमतम्-“यस्तावदसर्वज्ञ एव सर्थझो भवति तस्य परोक्षार्थपरिझाने को हेतुः१ न खल्बीदृशं किमपि कारणमुपलक्षितं यदनुष्ठानात् सर्ववेदनं सम्भवति । पन्नतश्रादयस्तु प्रायशः सकलसमयसम्भविनः" [प्र. वार्तिकाल. ११२९] इति ; तत्रेदमुख्यतेप्रसिद्धः कारणामावः । प्रसिद्धपदसूक्तिस्य प्रमाणस्यैवाशेषतस्यगोचरस्य सर्वज्ञत्वनिमितत्वात २० किं पुनस्तादृशं प्रमाण छद्मस्थस्य सम्भषत्ति बाढम् , कथमन्यथा पट्नमाणकृवसर्वज्ञत्वाङ्गीकरण मीमांसकस्य १ तथाहि..
यदि प्रमाणमेकं न पटप्रमाणार्थगोचरम् ।
"यदि पद्भिः प्रमाणः स्यास' इत्यादि कथमुच्यते ? ॥२९॥
मोकेन प्रमाणेन प्रत्यक्षादिप्रमाणयटक सद्विषयं च समनुपसलयम् इदमनेनाय २५ जानाति' इत्यङ्गीकर्तुनई सि स्क्यमप्रतिपम्नस्थानीकारायोगात् । प्रतिपद्यत एक, परं नैफेन, फिन्तु षभिरेव प्रमाणैर्यथास्य "तानि तद्विषयांश्च पृथगेवावंगच्छतीति चेत; न ; प्रत्य
। प्रतिहत । २. 4-१०, ०।-मा -300 । ३ महावीरस्य पश्चिमतीर्थकरस्य । ३ "- । जीवावधसंवरनिरामोक्ष स्वरयम्"- सू. १५-पत्यशोधा आक., स. प. आदिशग्मेण अगन्तवीय-अनन्तसुखपरिमः । किमर्थ प्रसि-ता.1 प्रतिभासदेला १९ मुगादिभ्यः। 10 सार्थकम् ।
अभ्युपगर्मनिमम्यनम् । १२ साभानस्यासिसियो-१०, २०, मा। १३ मी० एलो. २०१५। १४ मीमांसकः । १५-प्रत्यक्षादिप्रमाणानि। १६१श्ययेन प्रमावश्कतद्विषवाणानुसन्धानाभाधे ।
| SR No. | 090296 |
| Book Title | Nyayavinishchay Vivaranam Part 1 |
| Original Sutra Author | Vadirajsuri |
| Author | Mahendramuni |
| Publisher | Bharatiya Gyanpith |
| Publication Year | |
| Total Pages | 609 |
| Language | Sanskrit |
| Classification | Book_Devnagari & Philosophy |
| File Size | 19 MB |