Nyayavinishchay Vivaranam Part 1

SR No.: 090296
Original Sutra Author: Vadirajsuri
Author: Mahendramuni
Publisher: Bharatiya Gyanpith
Total Pages: 609
Language: Sanskrit
Classification: Book_Devnagari & Philosophy
File Size: 19 MB

Page 365

भ्यायविनिश्चयविवरणे साम्प्रतं 'विपरीतं या नियन्' इत्येतत् स्मरणपर्यायेणेथे प्रत्यभिज्ञानादिना पर्यायेगापि इमयनाइ
एतेन प्रत्यभिज्ञानाचतीतानुमितिर्गता ४५॥ इति ।
प्रत्यभिज्ञान नदेयेदं ताशमिदमिति वा ज्ञानम् , सदादिर्येषां तर्कानुमानश्रुताना तानि ५ प्रत्यभिज्ञानादीनि तैः अतीतस्य उपलक्षणमिदं वर्तमानस्यामागतस्य च अनु पश्चात्
पूर्वपूर्वस्मादूर्ध्वमुत्तरोत्तरः मितिः परियानं गसा निश्चित ! केनेति चेत् ? एतेन 'यदा यत्र' इत्यादिना ।
तथा डि स्मरण यवतत्कालाधपि स्वयम् । नियतमाहि उद्वरस्थान प्रत्यभिज्ञाद्यपि स्फुटम् ।।७३७॥ सामासाशात्तस्य तरिकयातों विनिश्चयात् ।
ससपेटियातनाकाजविस्यकल्पनम् ।।७३८॥
अतिपनविषयमेव प्रत्यभिज्ञानम् 'अनु' इति वचनात् । न च पूंर्वापर योरेकत्वं सारश्य या फुलश्चित्प्रविपन्न तत्कथं तस्य प्रत्यभिज्ञानेन प्रमिसिरिति यत् ? म; प्रत्यक्षतोऽपि तत्प्रतिपत्ते।।
सन्निहितस्यैव पर्यायस्थ तेर्ने प्रतिपत्तिर्न पूर्वस्य सत्यं तदेकरवस्य तत्सारश्यस्य घा तेन १५ परिक्षानमिति चेत् । किमरेवय सस्य सन्निधानम् ? प्रत्यक्षमेवेति चेत् ; ; विषयस्य तज्ज्ञा.
नापेक्षया समकालवानभ्युपगमात् "नातोऽर्थः स्त्रधिया सह" [ प्र० वा२१२४६ ] इति वचनात् । तदर्थजावस्याकारस्य तत्समकालस्वमेव स्यापि तत्समकालरकम् , तेस्परिज्ञानस्यैव विषयपरिझानतयाऽभ्यनुझानादिति चेत् ; अनुपकारे तदाकारस्यापि परिज्ञानं कथम् १
"नाकारणं विषयः" [ ]"इत्यस्य विरोधात् । श्यसिरिक एवायं विषये २० न्याया, न चाकारस्य ज्ञानाव्यतिरेफ इति चेत् ; कस्वहि सत्र न्यायो यतस्तत्परिज्ञानम् १
स्वतोस्तत्स्वभावतयोत्पत्तिरेवेति चेत् ; व्यतिरिकेऽप्ययमेव फस्मान भवति यतस्तत्र निष्णयोजनमेव हेतुभावपरिकल्पन न भवेत् ? अहेतोरपि परिज्ञाने किन्न सर्वस्य परिज्ञानम् आहे. तुत्वाविशेषादिति चेस् ? न; आकारस्याथ्यहेतोरेव वेदनात् , सत्राप्येषमतिप्रसास्योपनिपासात् ।
स्वहेतुनिवद्वेन" शक्तिनियमेना हेतुत्वेऽपि तस्यैव सत परिक्षानं न सर्वस्येति चेत् । न व्यसि१६ रिक्तपरिज्ञानेऽप्येवमेव समाधानोपपत्तेः, व्यतिरिक्तस्यापि तादृशादेव तभिषमात् नियतस्यैव
परिज्ञान न सर्वस्येति । शक्तितच विषयपरिक्षाने कर्थ सन्निहितस्यैव प्रत्यक्षेण दर्शन मासीतादेपि तत्रापि तस्य शक्तिसम्भवात् ।
भवतु पूर्वापरयोस्वयं प्रकृतिस्तथापि न सतस्तत्रैकरवं प्रतीयते, भवत्यैवैकान्ततः
-
-..
-गैव मा०,०,० ३"मिवेदवबाह इति पाठेम भाव्यम्"-ता. हि प्रत्यावहाण आद इत्यर्थः । । इसोकामोरहा श्लोकदथम विगति" सारिक। -विदि-०.१०१५ पूर्वपश्योमा०, २०, ५०१६ प्रत्यक्षा ! - सनसमकालत्वमेव ! ८ अर्थत्यापि । ९ मारपरिझयमस्यैव । १. "est. 4:"वासिकान18011-तुनियमेन बा-6,401 नियमेनहेतु-१०। १२ प्रत्यभिज्ञानस्य ।