Page Text
________________
अयमा प्रत्यक्षमताधा
२६५ नियमास् न स्वापेक्षस्य । अवश्यन्तदेवमगीकर्सयम, अन्यथा नौलतद्वेदनयोहेनुफलभावेऽपि सत्प्रसङ्गात् । सर्वदनं हि कारणमेव कस्यचित् , अन्यथा तदषस्तुत्थापन । कारणत्वन तस्य भार्थोपजननशक्तिलक्षणं स्वकारणादेवेति तदेव तस्य नीलं कार्य ने पुनस्तसस्येति प्राप्तम् । तथा कम तत्तस्य प्रारमेव आहेतोस्तदनभ्युपगमात् । ततो निराकृतमेतत्
___ "मानं सावमासतः। तं व्यक्तीति कथ्येत तदभावेऽपि तस्कृतम् ॥” (प्र०या०२१४२०] इति ।
नीलझाने नीलकृतत्वस्य तदवभासस्य च तदाकारतालक्षणस्यानन्तरनीत्या निषेधात् । यस्मादत्र कारणेन कानापेक्षमेत TEL t सानियेवदेवोत्तरम् । एतच्च प्रामग्राहकभावेऽपि समानम्-मीलसदनयोः परस्परसव्यपेयैव तेंद्रावस्य सत्कारखेनोपसर्पणात । ततो दुहितमेतत्-"यदधीना हि सयोः" इत्यादि । नीलतज्ज्ञामस्वरूप- १० व्यतिरिक्त तदावे एव नास्ति सत्कथं तचिन्तेति चेत् ? म; कार्यकारणभावस्यापि तत्यतिरिक्तस्थाभावात् तश्चिन्तनस्याभावापत्तेः । कार्य हार्ग तस्य कारणच नीलमिति. प्रतीत अस्त्येव वदाय इति चेत् ; न; ग्राह्यं नीलं सस्य ग्राहक व ज्ञानमित्यपि प्रतीतः ।
'कल्पनामात्रमेवैतदनादिवासमाधीनम्' इत्यपि न युक्तम् ; कार्यकारणभावप्रसीतापप्येवप्रसङ्गात् | कल्पित एव सदावोऽपि परमार्थतो बहिरर्थस्याप्रतिवेदनात् । न हि प्रत्यक्षेण १५ तत्प्रतिवेदनम् ; आकारवतो ज्ञानस्यैव सवः प्रतिवेदनात् । नाप्यनुमानेन; तस्य प्रत्यक्षपूर्वकस्येम तभाषेऽनववरणात् ।
"प्रत्यक्षपूर्वकं सर्वमनुमान प्रवर्तते ।
प्रत्यक्षस्यानुमापेक्षा यधन्योन्यसमाश्रयः ।।
न यावदनुमान प्रमाण क्षावन्न प्रत्यई प्रमाणीभवति बाह्येऽर्थे । न च प्रत्यक्ष- २० स्य प्रामाण्यासम्भवेऽनुमानम् । तत्पूर्वकत्वात् , अन्यथा अन्धपरम्परा भवेत् । तस्मात्परमार्थतः खरूपमेव संवेदनस्य संविदितं नार्थः ।" [प्रचार्तिकाल० २१४२०] इति मास्येव वस्तुतस्तस्य कारणत्वं तत्कार्यत्वञ्च ज्ञानस्य, कल्पनैव केवल तावमुपदर्शयतीति येल; न; पहिरर्थवेदनस्य सविकल्पकत्येन प्रत्यक्षदाभावप्रसङ्गात् । न ६ कल्पनारोपितगोवरस्य निर्दि
कल्पकत्वमुपपनम् । सस्थर , मिथ्याभिनिवेशरूपेण विकरुपेन सरिकल्पकल्वम् अपरामर्शरूपी . कस्वारनिर्विकल्पकत्वमुच्यत इति चेत्, कवं वापि प्रत्यक्षवं भ्रान्तत्वात् ? म हि मिध्याविश्यमभ्रान्तमुपपन्नम् ; अतिप्रसङ्गात् । इदमपि सत्यमेव बस्तुवृत्त्या सर्वस्वालम्मने भ्रान्तत्वात् , अभिनिवेशकभावाभावाभ्यां तु सम्यनिध्याशानावभागः, या हि व्यवहई राभिनिवेशा .
नौठवेदनस्य । २ २ पुनः मीलवेदनं भोलस्य कार्य नीलानाशादिति भावः। अकारणस्य । प्राप्रमाकभावस्य 1५प्राप्राहकभावः 1 ६-मेव तदना-80,40,4.10वेदनम् भा...।
| SR No. | 090296 |
| Book Title | Nyayavinishchay Vivaranam Part 1 |
| Original Sutra Author | Vadirajsuri |
| Author | Mahendramuni |
| Publisher | Bharatiya Gyanpith |
| Publication Year | |
| Total Pages | 609 |
| Language | Sanskrit |
| Classification | Book_Devnagari & Philosophy |
| File Size | 19 MB |