Nyayavinishchay Vivaranam Part 1

SR No.: 090296
Original Sutra Author: Vadirajsuri
Author: Mahendramuni
Publisher: Bharatiya Gyanpith
Total Pages: 609
Language: Sanskrit
Classification: Book_Devnagari & Philosophy
File Size: 19 MB

Page 320

प्रथमः प्रयासप्रस्तार
दनदेखि यो नः निर्भासाटो तकल्यस्य तोऽपि दुरवसमत्वात् । सत्यपि कचित्तद्वे. दने कुतः क्वचित कल्यवेदनम् ! न सातलिभासादेव; तेन "लद्वैकल्पाधिकरणस्य शानस्याप्रतिवेदनात् । सदप्रतिवेदने तदाधेयस्य सद्वैकल्यमय दुरवबोधत्वात् । न च तदधिकरणस्य तेन प्रतिपत्तिः, "तस्य नानुभयोऽपरः" [प्र० वा० २१३२७ ] इत्यस्य व्याघातान् । नापि उदधिकरणे व ज्ञानेन सद्वैकल्यवेदन ; नापि तन्ति सस्थानक्वोधात् । न च निषेध्यान- ५ वामे तन्तियेधपरिज्ञानम् । र योभयविषयमेकं संवेदनमस्ति अतस्तद्वैकल्यस्थ चिदयगमः; तत्रापि तस्याः " इत्यादेरुपद्रवात् ।
कथमेत्रमशान्तप्रतिधस्य जात्वन्तरे परिज्ञानम् ? जात्यन्तरविषय हि प्रमाणम् । न च तेन प्रसिधेयस्यैकान्तस्य प्रतिपतिः, येन च तस्य प्रतिपत्तिनयेन न तेन तनिषेधाधिकरणस्य जात्यन्तरस्य प्रतिवेदनम् । न चोभयविपयमन्यत् ; तस्यापि प्रमाणत्वे एकान्तविषयत्वस्य नयत्वे जात्यन्तर- १० विषयत्वस्य चायोगात् । प्रगणनयभावयिकलेन तु [] सपरिक्षानम् ; प्रमाणाविपरित कल्पनापल्यापत्त। न कुसभिनिध्यतनिषेधाधिकरणपरिज्ञानमन्तरेण तन्निषेधप्रतिपत्तिरुपपत्तिमतीति चेन्न ; आत्मनस्तदुभयविषयस्य भावात् । आत्मा हि नयपर्यायात्प्रमाणपर्यायमुपधावन सर्वथा तरछक्ति परियजति मतस्तविषयपरिज्ञानाभावात्तद्रिविशतया जात्यन्त. रस्य परिधान न भवेशा तत्परित्यागेहि "निरम्परावादामात्मैच न स्यात् । न चैवम, तस्य १५ व्यवस्थापनान । प्रमाणपर्याय एवं नयशक्तिभावे कर्य प्रमाणत्वमेव तस्वननयत्वमपीति चेन् : न: एकान्तत: "प्रमाणत्यानन्धुपगमास् । अत एव 'श्याप्रमाणम् , स्यादप्रमाण इत्यादि सप्तमीपवर्तन। न चैवं परस्थापि प्राशादित्वनिषेधाधिष्ठानविषयं फिरिचरसम्भवति यतस्तद्वियकपरिक्षानं विवेत् । सहिदमप्रतिपनविषयमेष परस्य वचनम् - "अविभागोड पि बुझात्मा" [२०वा ०२१३२७ } इति । ततः सूकम्...माह्मादिनिराकरणस्याद्वैतगतोच-२० तारसोपानस्य परिपोषणमाकुलम् अवामरहितत्वात् इति । एतौ अन्तरश्लोकौ ।
स्यान्मतम्-'सारूप्येपि' इत्यादिना सारूप्य-सामान्ययोः साधारण "दोषसमन्थया प्रविपादितः, ततश्च कथं सारूप्यवसामान्यस्यापि वस्तुत्वम् ? मा भूदिति चेत् । न तस्य 'सामान्यविशेषार्थात्मवेदनम्' "इत्यनेन प्रत्यक्षविषयत्वनिवेदनात , अवस्तुमः प्रत्यक्षवि. एयत्वानुपपरोरिति ; तबाह
सामान्यमन्यथा सिद्धम् [न हि ज्ञानार्थपोस्तथा ॥३२॥
अष्टेरर्थस्पस्य प्रमाणान्तरतो गतेः। इति । - -- -.. ..... -- - - ---- --- - -
ग्राह्यादिप्रतिमासानेयने । २ स्वसंवेदनादपि । ३ प्रासाविवेशने । ४ लद्वैकल्मादिकार-41., .. ५०। ५ ज्ञामस्य । ६ -1 न्या- I .एकान्तस्य । न तक्रि-भा०, 40, 400 .हि नेय ए--,
हि मे य-. ..-पनवप-आ०,०,५०१ अषिकत्वप्रसार १२ प्रमावासभा,.. १३ प्रहादियिकपरिज्ञानम् । १४षमन्ययः ,20,011५न्यायवि. सोहै।