Page Text
________________
प्रथमा प्रत्यक्षप्रस्ताव
२४३ तदभावप्रसङ्गात् । भवतु तत्रापि संवेदनस्य तेस एक तैनियम इति चेन् ; किमिदानीगनुमानेन ! व्यवसाय इति चेत् ; म; बहिःसाकारस्यैव ज्ञानस्य व्यवसायत्वात् । अध्यवसायत्वेऽपि किं तव्यवसायेग ? प्रसिरिति चेत् ; न ; तस्या दर्शनादेवोपपतेः "तत्प्रधानत्त्वात" [प्र.. वा० १५] इति वचना, क्षाणिकत्वादेरप्रवृत्तिविषयत्वाच ।
___ समारोपव्यवच्छेद इति चेत् ; तेनापि किम्? विषयनियम इति चेन्; न; 'संवेदना- ५ दर्थान्तरात्ततस्तदयोगात् , "तस्साचतोऽस्यात्मभेदात्" इति वचनब्यापतेः । अनर्यान्तरादप्यसारूप्यरूपान्न ततसनियमः "तसात्प्रमेयाधिगते साधन मेयरूपता" प्रवा० २०३०६] इत्यस्योपद्रवात् । सारूप्यरूपत्थे तु वस्य संवेदनकारादेव भावात् विफलमनुमानम् । तत्र विषयनियमः सत्यवच्छेदात् ।
संवाद बलि नेस : ननु मोऽपि संघरनविण्यम्यस्थम्भावव्यवसाय एक, स च घटना- १० देव भवति घटनस्य व्यवसायरूपत्वात् । क्षणभक्षादेरिदै संवेदनं नान्यस्य इति नियमन हिं घटनम् , सब व्यवसायात्मकमेव उल्लेखरूपत्वात् अतद्रूपत्वं व्यवसायान्तरस्याप्यभावात् । घटनमपि 'सव्यवच्छेदादेवेति चेत् म; तस्य विषयसारूप्यादेव भावात् । तद्व्यवच्छेदसहायमेव "ववपि तनिवन्धन" न केवलं समारोपे गदप्रतिवेदनादिति चेत् : न हि सति "तस्मि. अवश्यम्भाधी सन्नियम इति दुर्भाषितमेवेदम्-'भाषादेवाऽस्य ता" [प्र०या०१६] इति । ९५ नयबछेदार तस्य विशेपे तत एव सनियमो न सारूप्यात् । अविशेपे तु न तदपेक्षणम् अकिशेषकारिण्यपेक्षाया अनभ्युपगमात् । तत्सहायत्वमेव विशेष इति चेत् । न;
पृथक् तस्य समर्धत्वे सहायेनेह कि लम् । पृथक् तस्यासमर्थ सहानेह किं फलम् ॥ ६६३ ॥ "सामध्ये ताशं तस्व सारूप्यस्य मसं यदि । सहायं यदपेक्ष्यैव कुर्सत घटनक्रियाम् ।। ६६४ ॥ सहायनियमेनैव स्वहेतुपरभाविना । चैतन्यं नित्यमध्येवं किन्न स्थानियतार्थरक् ॥ ६६५ ॥ सारूप्यमन्तरेणापि "सत्राथेनियमस्थितः । तत्साधनप्रयासोऽयं धर्मकीर्तेरतो वृथा ।। ६६६ ॥ "तत्रानुभवमात्रेण ज्ञानस्य सदृशात्पनः । भाव्यं तेनात्मना येन प्रतिकर्म विभज्यते ॥" [ze वर० २।३०२] इति ।
१क्षणिकन्यादायपि । २ सारूप्यादेव । ३ एक नियम भा०, २०, प० । विषयतिनियमः । ॐ वाचः सारूप्यस्य फलमिशियेत् । ५ "प्रलेसनमानस्वात"- वा०। ६ बिदनाद भिआत् समारोपन्यपच्छेदात् । .. समाचव्यवच्छेदाय विषयनियमः । . अनुल्लेखास्मकस्म । १ समारोपव्यवच्छेदादेव । . विषयमामयम् । 10- केवल आप०, २०१२ सकृप्य। १५ स्वहस्वस्थ । १५ समारोपन्यवच्छेदापेक्षणम् । १५ सामथ्र्यासार-आ०, २०, ५० चैतन्थे ।
| SR No. | 090296 |
| Book Title | Nyayavinishchay Vivaranam Part 1 |
| Original Sutra Author | Vadirajsuri |
| Author | Mahendramuni |
| Publisher | Bharatiya Gyanpith |
| Publication Year | |
| Total Pages | 609 |
| Language | Sanskrit |
| Classification | Book_Devnagari & Philosophy |
| File Size | 19 MB |