Page Text
________________
२५४ न्मापविनिश्चयविवरणे
[१२१ एतदेवाह-अविशेष्यविशेषणम् । विशेष्यो वादिस्तस्य विशेषणं ज्ञेयत्व तस्याभावः 'अविशेष्यविशेषणम्' इति । ततो वर्णज्ञानस्य परमार्थसत्यमिक्षा लागला. मघटनस्य तदभ्युपगन्तव्यं तस्यैष वर्णज्ञानस्वान् । न च तत् अन्यवेद्यत्वनियमे सम्भवतीति स्वसधमेव तदङ्गीकर्तव्यम् । कथं पुनः संस्यध्यात्मवेदने घटितत्वेन बेदनं येदनानां नैरिसरै. रिसरापरिमानादिति चेन् । न तेषां कथञ्चिदन्ययस्यापि भावात् , अन्धिसेनात्मना घटाधिष्ठानशानानां परिकाने घटनस्यापि सुपरिज्ञानत्वात् । उक्तव्यैतत्-'आत्मनाऽरेकरूपेण' शत। प्रतिक्षणभेदनियमे तु. ते न भवत्येत्र कचिदपि पटनज्ञानं तदधिकरणभेदपरिशरणस्य कुत्तश्चिदसम्भवात् । न कमपरापरतदधिष्ठानभेदविषयं ज्ञानं "सनियमवादिनां सम्भवति,
सनिहितविषयत्वेन तस्याभ्युपगमात् तत्कथं तद्वतघटनपरिज्ञानम् ? १० तो यदुकं प्रझाकरेण-"तदाकारैकबुद्धिवेदने दीर्घवेदनव्यवस्था" [प्र.
वार्तिकाल. २१४८५ ] इति; तत्प्रतिविहितम् ; दीयत्वं हि वर्णानां समयक्रमानुपातित्वम् , तदाकारत्वे बुद्धरपि "तदनुपातिस्येनाक्षणिकरवानुपगात् । कल्पनयै" तस्याः तदाकारत्वं न वस्तुत इति चेन् ;न; कल्पनातस्तदाकारत्वस्य पालानाम्" इत्यादिवसव्याख्याने प्रति
विहितस्यात् । ततः समान एवं नैयायिकरत्सौगतस्यापि हान्दव्ययदाराभाव इत्यले प्रसनेन । १५ साम्प्रतं विमुखेत्यादिकमेव व्याख्यातुकामो योगज्ञानदूषणं सौगरशानेऽपि योजयनिश्मरह
निराकारेतरस्यैतत्प्रतिमासमिक्षा यदि ॥२०॥
तत्राप्यनर्थसंविताधर्थज्ञानाविशेषतः । इति ।
निराकारं नैयायिकादेन तस्मात इतरत् साकारं तस्य एतत् 'विमुख' इत्यादि दूषणम् । कुतः । इत्याह--अर्थज्ञानाविशेषतः । अर्थस्यैव न स्वरूपस्य झानं सस्मादविशेषाधवलक्षण्यात् । न हि यद्यस्मादविशिष्ट तत्तयणापरामृप्ट भवितुमर्हति वदनिशिष्टत्वस्यैवाभाव. प्रसङ्गान् । ""असिद्धं तस्य तदविशिष्टत्वम् , समाह-प्रतिभासभिदा यदि । प्रत्यात्म भासन प्रतिभासा स्वप्रकाशनं तेन भिदासाकारहानस्यार्थज्ञामाद्विशेषो यदि चेत् ; ताह-तत्रापि सहिदायामपि तद्रूषणं भवतीति यावत् । अत्रेदमैदम्पर्य्यम्-नाविशिष्टत्वमर्थज्ञानात् साकार ""ज्ञानस्यानात्मवेदित्वमुच्यते यता प्रतिभासभिदोच्येत,किन्तु विषयविषयिणोरन्यतयपरिज्ञानमेव । तवास्ति स्वप्रकाशेऽपि झाने। कदा इत्याह-अनर्थसंबित्ती अर्थपरिनित्यभावे । तथा स,
अर्थशत्वं यद्द् दुर्बोध स्वप्रकाशशून्यस्य । स्वपराभ्यां तद्बोधप्रतिषेधान् पूर्वमस्माभिः ॥६३२॥
परमावलम् । २ त हान भटमस्यैव । ३न्य भद-०, २०, ५०,०। सत्यस्वात्ममा०,०,.,8+ स्यादिली. ८।६ज्ञानानाम् । . घटनाधिकरशानानी भेदारिशामस्य 1 ८ प्रति. क्षणभेदमियम । ९ शास्त्रस्य । • समयमानुपतित्वैन । 11 कल्पनौतस्याः मा०,१०,५०,स. । १२ बुद्धः। ११ सविसी०३।प्रसिद्ध स्वस्य त-आब०,५०,०1१५-ज्ञानस्यात्मदि-भाव०,०,स
| SR No. | 090296 |
| Book Title | Nyayavinishchay Vivaranam Part 1 |
| Original Sutra Author | Vadirajsuri |
| Author | Mahendramuni |
| Publisher | Bharatiya Gyanpith |
| Publication Year | |
| Total Pages | 609 |
| Language | Sanskrit |
| Classification | Book_Devnagari & Philosophy |
| File Size | 19 MB |