Nyayavinishchay Vivaranam Part 1

SR No.: 090296
Original Sutra Author: Vadirajsuri
Author: Mahendramuni
Publisher: Bharatiya Gyanpith
Total Pages: 609
Language: Sanskrit
Classification: Book_Devnagari & Philosophy
File Size: 19 MB

Page 283

heroen.-.-.-
२९६ न्याययिनिश्चयविवरणे
[ १२०. प्रमाणप्रसिद्धन सिद्धयति, 'तत्प्रसिद्धच तद्वाधिन छ' इति तत्रैव विरोधात् । प्रमाणप्रसिद्धन्छ ज्ञानस्य स्वश्वेदनं विषयनियमादिनाऽनुमानेन मध्यवस्थापनान । 'सपक्षानुगमाभावादनुमानमेक तन्न भवतीति चेत् ; स्यादेतदेवम् , यदि सदनुगमस्यासाधारणतया 'तल्लक्षणत्यम् । न
चैयम , सदाभासेऽपि तत्युत्रत्वाद भाषात् । तस्मादन्यथानुपपन्नत्वस्यैव था तल्लभगत्तम । ५ तच्चाविकलमेव विषयनियमादौ । तदेव कई तदनुगसाभावे गम्यत इति चेस् ? न विपक्षे
बाधकबलादेव तदवगमात् , तस्य चोपदर्शितत्वात् । करिष्यते च तस्यैव तल्लक्षण प्रश्न्ध इति नेच प्रतन्यते । ततः सम्यगंत्र प्रकृतमनुमानमिति न तद्विषये ज्ञानस्यात्मवेदने कश्चिद्विरोधो यसस्तनिषेधः स्यात् ।
प्रमाणसिद्धमप्येतद्विरुद्ध चेत्स्त्रवेदनम् । अर्थवेदनमप्येवं विरुद्धमवबुध्यताम् ॥६१७॥ प्रमाणमेव तस्यापि परित्राणाय नापरम् । ततः स्ववित्तेरवाणे त्राणमर्थविदः कथम् ? १६ १८५ स्वार्थवित्तिविलोपे च शानमेव क्षयं मजेत् । ज्ञानाभाषे कथं ज्ञेयं स्वसंवेदनधिविपाम् ? ।।६१५॥ ज्ञानज्ञेयक्लिोये च शून्यवादानुपजनम् ।
तस्मान्न्यायनिर्यन्धो मुच्यतामस्ववेदमान १६२० इसमेवाभिसन्धाय सौगलेनाप्युक्तम्
"यदा स्वरूपं तत्तस्य तदा कैव विरोधिता ।
स्वरूपेण विरोधे हि सर्वमेव "प्रलीयते ॥"[प्र. शर्तिकाल० २।३२९] इति । ___ कश्चायं "स्वाल्मा नाम या क्रियाविरोधः ? क्रियावानेवार्थ इति चेम् ; त तद्विषेधे कथं कियावत्त्वम् ! क्रियावये या कथं ततिरोधो व्याघातात् ? न व्यापातः उत्कर्मकत्वेन तत्र तद्विरोधस्याभिधानात् , तत्कर्सका तु न विरुध्यत एव 'छिन्नत्ति खगः' इति श्तीते:, कर्म तु तत्र व्यतिरिक्तमेव खङ्गा का छिनत्तीति प्रत्ययादिति चेत् ; नन्थेवं युद्धेप्यात्मसमायिन्याः सत्कर्म"कत्यमेव "प्रतिषिदं भवति, न चैतत्पश्च भवताम् , आत्मनोऽप्रमथरवप्रसमान वस्यैव युद्धौ कर्तृत्वात् । तदिदमन्यत्र सन्धानमन्यत्र पात; शरस्य, युद्धः स्यसंवेदनप्रतिपेयायोपक्रान्तेन
आत्मनि प्रसिपत्तिकर्मत्वप्रतिषेधात् । तन्न क्रियामानर्थः खात्मा । क्रियैवेति वेस् ; कः पुनः क्रियाविरोध: ? ताप्यानुपपत्तिरिति चेत् ; कथं पुनस्वस्या एव तद्रूपत्वानुपपत्तिः व्यादी.
---...- - प्रमाणसिसियतेतर- आ., बत, . प्रमालासिदे सिध्यत्येतस्प्र- स । २ २ २ पक्षा- १०,०प० । ३ तदनगर- आ०,०,५०, स. | अपक्षागमस्य । * अनुमानलक्षणत्वम् । ५ गर्भस्थः श्यामः तम्युनत्या इतर पुत्रवदित्यादौ । ६ असाधारणतया । अन्यथानुपपनस्वमेव ।। ८ सपक्षानुगमामादे। ९ अन्यथानुपनत्वस्येव । १० प्रतीगत प०, स. ११ वात्मनाम् यत्र भा०,०,१०, स.। "स्वात्मा हि क्रियायाः स्वरूपम्, विवाशादात्मा का?"-प्रमेवक.. 1३६. न्यायमु. १.1461 स्थ. ना.पू. २२१ । १२ कियावत्व बुद्धिकमेकत्वमेव बुधिविषयत्वमेव । १४ प्रसि मा०,०,१०,म
-:
...TAAS
.
.
.....