________________
मूलारावना
१०४६
विजयोsया-- पुरिसं वधमुचदित्ति पुरुपं बधमुपनयतीति चधूरिति निरुच्यते । मनुष्यस्य दोषान्संहतान्करो
तीति स्त्रीति निगद्यते ॥
स्त्रीवाचकशब्दनिरुक्तिद्वारेण तदोपानाह
मूलारा - पुरिममित्यादि । णिरुत्तिवादम्मि व्याकरणं । दोर्स संघाडेत्ति दोपान्संघातीकरोति । पुरुषं वमुपनयतीति वधूरिति व्यपदिश्यते योषित। तथा मनुष्यस्य दोपान्संहतीकरोति इति स्त्रीति च ॥
' अर्थ - स्त्री पुरुषको मारती हैं इस वास्ते उसको 'बघु कहते हैं. पुरुषमें यह दोषोंका समुदाय संचित करती हैं इस वास्ते इसको 'स्त्री' यह नाम है.
तिरुच्यते ॥
तारिसओ पास्थि अरी गरएस जण्णेति उम्द पारी
पुरिमं सदा पमत्तं कुणदित्तिय उच्चदे पमदा ॥ ९७८ ॥ नारिर्यतः परीस्त्यस्यास्ततो नारी निगद्यते ॥
यतो विलीयते दृष्ट्वा पुरुषं विलया ततः ॥ ९९५ ॥
विजयोदय-तारिसभ ताडगन्यो नरस्य नारिरस्तीति गारीस्युच्यते । पुरुषं सदा प्रमतं करोतीति प्रमदेति
मूलारा — तादृगन्थो नरम्य नारिरसीति नारी पद पुरुषं प्रमत्तं करोतीति श्रमदा ||
( अर्थ - मनुष्य को इसके समान दुसरा शत्रु नहीं है अतः इसको 'नारी' कहते हैं. यह पुरुषको प्रमत्त अर्थात् उन्मत्त बनाती है इस लिये इसको 'प्रमदा' कहते हैं.
गलए लायदि पुरिसस, अपत्यं जेण तेण विलया सा ॥ जोजेदि पारं दुक्खेण तेण जुवदी य जोसा य ॥ ९७९ ॥ अबलत्ति होदि ज से ण दढं हिदयम्मि धिदिबलं अस्थि ॥ कुम्मरणोपायं जं जणयदि तो उच्चदि हि कुमारी ॥ ९८० ॥
आबाउ:
१०४६