________________
दादाकुलकम् ।
॥ ५६ ॥
दुबार तिब्वदुब्बिसह दुक्ख नरगगइहेउणो परमा | जीवाण रागदोसा अनंतभवजम्ममरणकरा ॥ २३८ ता विसमकसायपिसायविनडियं जाणिऊण जयमिणमो । कुरु सयलकुसलमूलं सद्धं सद्धम्मकरणम्मि ४
व्याख्या - संसार एव कृच्छ्रनिर्गमत्वात् चारो गुप्तिगृहं तस्य कारणं तन्निवासहेतुः - इदं प्रत्यक्षोपलभ्यं 'धनकनकादिषु' मकारोऽलाक्षणिकः, तत्र धनं गणिम-धरिम-मेय पारिच्छेद्यभेदात् चतुर्विधं, 'कनक' सुवर्ण-मादिशब्दात् शेषं धान्यादिसप्तविधपरिग्रहग्रहः, तत्र 'समत्वं' ममकारः । तथा 'विषविषमाः' कालकूटवद् दुस्तर विपाकाः, 'हीति' खेदे, 'विषयाः' शब्दादयः, कथमेवं यतः 'प्रमुख' प्रारम्भे उपभोगकाले किंपाकफलवत् मनाक् मधुरत्वेन सुखाः सुखयन्तीति कृत्वा, तथा 'परिणती' परिणामे विपाककाले 'दुःखा' दुःखयन्ति नरकादि प्रापणेनेति कृत्वा, 'चः' समुच्चये ॥१॥ तथा 'खरपघनेन' तीव्रवायुना 'उसाल म्' अतिश्चपलं यत् 'तृणानं' तत्र लग्नोऽनुषको यो 'जलबिन्दु:' तोयकणः तद्वचश्चलम् अस्थिरं, जीयमिति प्राकृतत्वात् 'जीविर्त' प्राणधारणं, तद् अनेकापायाकुलत्वात् 'मदेन' श्रीवतया 'मचा' विह्वला सा वासी तरुणरमणी च तस्याः कटाक्षा अपोङ्गनिरीक्षणानि तद्वत् 'चटुलाः' - चपला लक्ष्म्यो राज्यादिसंपदोऽपि वर्त्तन्ते, कटाक्षा धन्यदापि चलाः स्युर्विशेषतो मचाया | इति भावः ॥ २ ॥ तथा जीवानां रागद्वेषौ वर्त्तेते इति योगः कीदृशौ, 'दुर्वाराणि' निवारयितुमशक्यानि 'तीत्राणि' अत्यन्तः गाढानि अत एव 'दुर्विषाणि' सोढुमशक्यानि तानि च तानि दुःखानि चेति कर्मधारयानन्तरं तादृशानि दुःखानि यस्य मा तथा, सा खासो 'नरकगतिश्च' तत्या 'हेतू' कारणे, परमौ प्रकृष्टौ अव्यभिचारिणावित्यर्थः । न हि ततोऽपि कश्चिद विशिष्टतरी
112
