Page Text
________________
आदिपुराणम्
है, (धर्मेण-पुराकृतसुकृतेन प्राप्तं यच्चक्रं तद् बिभर्तीति तस्मै ) जो, षट्खण्ड भरतक्षेत्रकी रक्षा करनेवाला है और जिसने संसारके जीवोंका भय नष्ट किया है अथवा षट्खण्ड भरतक्षेत्रमें सब ओर भ्रमण करनेमें जिसे किसी प्रकारका भय नहीं हुआ है ( समन्तात् सरणं भ्रमणं संसारस्त स्मिन भियं मुष्णातीति तस्मै ) अथवा जो समीचीन चक्रके द्वारा सबका भय नष्ट करनेवाला है ( अरैः सहितं सारं चक्ररत्नमित्यर्थः, सम्यक च तत सारख संसारं तेन भियं मुष्णातीति तस्मै ) ऐसे तद्भवमोक्षगामी चक्रधर भरतको नमस्कार है ।
बाहुबलीके पक्षमें निम्न प्रकार व्याख्यान है-जो भरत चक्रधरको त्रिविध युद्ध में परास्त कर अद्भुत शौर्यलक्ष्मीसे युक्त हुए हैं जो धर्मके द्वारा अथवा धर्मके लिए चक्ररत्नको
अथवा कैवल्याद्युदयत्रये निवेदिते धर्ममेव बह मन्वाना कैवल्यपूजां विधाय 'संचितधर्मा तदनुचक्र पूजयामासेति' स्मतेधर्मादनन्तरं चक्ररत्न बिति-पुष्णाति-पूजयति-धरतीति वा धर्मचक्रभृदिति भरत एव प्रोच्यते । स च सम्यग्दर्शनादिरूपधर्मसम्पत्त्या नवनिध्यादिजनितार्थसम्पत्त्या सुभद्रमहादेव्यादिवस्तु कृतकामसम्पत्त्या "श्रोमान्" आदिब्रह्मोपदिष्टकलासहितज्ञानपदप्राप्त्या साम्राज्यपदप्राप्त्या च सकलज्ञानसाम्राज्यपदमाप्तवान् षट्खण्डभूमण्डलस्वामित्वेन भर्ता संक्षोभेण सारयन्ति इतस्ततो गमयन्ति जनान् इति णिजन्तात्कर्तरि यचि, संसाराश्चोरचरटमन्त्रयादयो (?) राष्ट्रकण्टकाः तेभ्यो जनतानां भियं स्वप्रतापेन मुष्णातीति संसारभीमुट् जनतायाः नमस्याश्रयो भवति । तथा सद्धर्मचक्रवर्तित्वेन चक्रभृदयं आदितीर्थेश्वरः, बहिरङ्गलक्ष्म्या संयुक्तत्वेन अन्तरङ्गलक्ष्मीभिनित्ययुक्तत्वेन श्रीमान् गणधराहमिन्द्रदेवेन्द्रचक्रवादिप्रार्थनीयं सकलज्ञानसाम्राज्यपदमधितिष्ठन् त्रिजगतो भर्ता जनताया आजवंजवदस्युभयलुण्टाकत्वेन संसारभीमुड्-अनन्तानन्तसुखदायकस्य महापुरुषस्य नमस्याश्रयो न स्याद् इति ।
अथवा षट्खण्डभत चक्रधरात्रिजगत्स्वामिनः श्रीमत इत्यादिषु सर्वत्राधिक्यात् व्यतिरेकालङ्कारो वा ध्वन्यते, सादृश्यमात्रापेक्षया प्रागुपमालङ्कारस्य प्रकाशितत्वात् । नन्वेवंविधप्रथमानुयोगमहाशास्त्रस्यादौ पञ्चपरमेष्ठिनां नमस्कारं भगवानाचार्यः कुतो नाङ्गीचकार भूतबलिभट्टारकर्महाकर्मप्रकृतिप्राभूतद्रव्यानुयोगमहाशास्त्रस्यादावनादिसिद्धपञ्चमहाशब्दैः पञ्चपरमेष्ठिनां नमस्कारकरणादित्याकाङ्क्षायां श्रीमदित्यादि पञ्चपदरत्नप्रदीपाः पञ्चपरमेष्ठिनां प्रकाशकत्वेन नमः शिखया प्रज्वलन्तीत्याह श्रीमत इत्यादि "श्रीमते नमः" । एवं सर्वत्र संबद्धव्यम् । श्रीराहन्त्यमहिमाघातिकर्मारिनिर्जयप्रादुर्भूतनवकेवललब्ध्याद्यात्मा 'श्रीरार्हन्त्यमहिमेति' न्यासकारवचनात् । साऽस्यास्तीति श्रीमान् तस्मै श्रीमते नमः, अर्हते नमः, 'णमो अरहंताणं' इति यावत्
"केवलणाणदिवायरकिरणकलावप्पणासिअण्णाणो । णवकेवललझुग्गमसुजणियपरमप्पववएसो।"
इत्यहल्लक्षणप्रतिपादकप्रवचनसद्भावात् । अनन्तानन्तस्वविभागः संपूर्णत्वात् सकलं तच्च तज्ज्ञानं च सकलज्ञानम् उपलक्षणात् सम्यग्दर्शनादिसप्तगुणानां ग्रहणं ततस्तत्सहितं तदेव साम्राज्यपदं गुणाष्टकसाम्राज्यपदमिति यावत् । अथवा सकलैश्शेषैरशेषरेकार्थसमवायिभिः क्षायिकसम्यग्दर्शनादिसप्तगुणः सहितं च तज्ज्ञानं च सकलज्ञानं तदेव साम्राज्यपदम् । अथवा सकलज्ञानामनन्तानन्तानां सर्वज्ञानाम् आन: प्राणनं विशुद्धचैतन्यमयभावप्राणर्जीवनमति सकलज्ञानः तनवातस्त्वेवमुच्यते तदेव साम्राज्यपदं सकलज्ञानसाम्राज्यपदं तदीयविषये प्राप्तवते नमः सिद्धपरमेष्ठिने नमः णमो सिद्धाणमिति' यावत् । "अटूगुणा किदकिच्चा लोयग्गणिवासिणो सिद्धा" इति प्रवचनात् । स्वयमाचरन. धर्मः सम्यग्दर्शनाचारादिपञ्चाचार्य थायथं चक्रं द्वादशगणं बिभर्तीति धर्मचक्रभत् गणधर आचार्यवृषभः तस्मै धर्मचक्रभते नमः आचार्यपरमेष्ठिने नमः ‘णमो आइरियाणमिति'यावत् । “पञ्चमुक्त्यै स्वयं ये आचारानाचरन्तः परमकरुणयाचारयन्ते मुमुक्षन् लोकाग्रगण्यशरण्यान् गणधरवृषभान्" इत्याशाधरनिरूपणात् । षड्द्रन्यसप्ततत्त्वादीनां सदोपदेशेनैव मुमुक्षन् बित्ति
| SR No. | 090010 |
| Book Title | Adi Puran Part 1 |
| Original Sutra Author | Jinsenacharya |
| Author | Pannalal Jain |
| Publisher | Bharatiya Gyanpith |
| Publication Year | 2004 |
| Total Pages | 782 |
| Language | Sanskrit, Hindi |
| Classification | Book_Devnagari, Mythology, & Story |
| File Size | 27 MB |