________________
मुनितोषणी टीका, प्रतिक्रमणाध्ययनम्-४
२०९ (५) 'पउमछेसाए' अत्र पद्मशब्देनोपचारात्पद्मगर्भग्रहणम् स च पीतो भवत्यतः पनगर्भवत्पीनद्रव्यात्मिका पीतद्रव्योपाधिजन्या वा लेश्या पनलेश्या हरिद्रावस्पीतद्रव्योपाधिकाऽऽत्मपरिणामविशेषः, यद्द्वारा जीवस्य क्रोधमानादिकषायाणां बहुतरांशेषु मान्धं, स्वान्ते शान्तिः, आत्मसंयमधारणक्षमत्वम् , मितभाषित्वम्, जितेन्द्रियत्वं च संपवते, तया । ___'सुक्कलेसाए' शुक्लं=शुक्लद्रव्यं तदात्मिका तदुपरागजनिता वा लेश्या शुक्ललेश्या-शङ्खवच्छ्वेतवर्णद्रव्योपाधिकात्मपरिणामः, यद्वशतो जीवस्याऽऽर्तरौद्रग्वानाऽवरोधपूर्वकं धर्म-शुक्रध्यानद्वयमुपसंपद्यते, मनोवाक्कायसंयमनशक्तिः, कषायोपशान्तिः, वीतरागभावसम्पादनाऽऽनुकूल्यं च जायते, तया (६) . (६) पद्मलेश्या-पद्म-कमल-के गर्भ के समान पीतद्रव्यस्वरूप तथा हलदी के समान पीले द्रव्यवाले आत्मपरिणामविशेषस्वरूप है, जिससे आत्मा के क्रोध मान माया आदि कषाय मंद अर्थात् पतले हो जाते हैं, और आत्मामें मन की शान्ति, आत्मसंयम का सामर्थ्य, मर्यादित बोलना और जितेन्द्रियता आदि गुण आजाते हैं।
(६) शुक्ललेश्या-शुक्लद्रव्यस्वरूप याने शंग्वके तलेके समान श्वेत द्रव्यवाले आत्मपरिणामविशेषरूप है, जिससे आत्मा आतरौद्र ध्यान को छोडकर धर्म तथा शुक्लध्यानधारी होता है, मन बचन काया के संयमन का सामर्थ्य, कषायों की उपशान्ति, वीत
(૫) પદ્મલેશ્ય-પદ્મ=કમળના ગર્ભ સમાન પીળા દ્રવ્ય સ્વરૂપ તથા હળદરની જેમ પીળા દ્રવ્યવાળા આત્મપરિણામવિશેષ સ્વરૂપ છે. જેનાથી આત્માને, ક્રોધ, માન, માયા આદિ કષાયે મંદ અર્થાતુ પતલા થઈ જાય છે, અને આત્મામાં મનની શાંતિ, આત્મસંયમનું સામર્થ્ય, મર્યાદિત બલવું અને જીતેન્દ્રિયપણું આદિ ગુણ આવી જાય છે.
(૬) શુકલયા-શુકલવ્યસ્વરૂપ અર્થાત્ શંખના તલીયાની સમાન સફેદ દ્રવ્યવાળા આત્મપરિણામવિશેષરૂપ છે જેથી આત્મા આ રોદ્ર ધ્યાનને છેડીને ધર્મ તથા શુકલ યાન ધારી થાય છે. મન વચન કાયાના સંયમનું સામર્થ, કષાયેની ઉપશાંતિ, વીતરાગભાવને પ્રાપ્ત કરવાની અનુકૂળતા વિગેરે
