________________
मुनितोषणी टीका, बन्दनाध्ययनम्-३
१५१ 'देवसियं' दिवसे भवो देवसिकस्तं, दिवसशब्दोऽत्र रात्रेरप्युपलक्षणस्तेनाऽहोरात्रकृतमित्यर्थः, 'वइक्कमं' व्यतिक्रमोऽपराधस्तम् 'आवस्सियाए' आवश्यक्या अवश्यं कर्त्तव्यैश्चरणकरणयोगैनिवृत्ता आवश्यकी अवश्यकर्त्तव्यगुरुशुश्रूषादिरूपा तया हेतुभूतया यत्किश्चिद्विपरीतमाचरितं स्यात् तत् 'पडिक्कमामि' प्रतिक्रामामि-परित्यजामि, यद्वा तस्मात् पतिक्रामामि-विनिवर्ते, इत्येवं केचिद्वयाचक्षते, वस्तुतस्तु 'खामेमि खमासमणो देवसियं वइक्कम आवस्सियाए पडिकमामि' इत्यस्य हे क्षमाश्रमण ! सञ्जातं दैवसिकमपराधं क्षमापयामि भविष्यन्तं च तमवश्यकर्त्तव्यया भवदीयाऽऽज्ञाराधनया परित्यजामीत्येवार्थ इति वयम् । पोक्तमेवार्थ विशेषतः स्फोरयति-'खमा०' इति । 'खमासमणाणं' क्षमाश्रमणानां पूर्वोक्तानां 'देवसियाए' दैवसिक्या, दिवसपदस्य रात्रेरप्युपलक्षणत्वादहोरात्रसअपराध हुआ हो उसकी क्षमा चाहता हूँ आप क्षमा करें, आवश्यक क्रिया करते समय भूल से जो कुछ विपरीत आचरण किया गया उससे निवृत्त होता हूँ' इस प्रकार कोई २ व्याख्या करते हैं।
वास्तव में 'खामेमि खमासमणो ! देवसियं वहक्कम आवस्सियाए पडिकमामि' का तात्पर्य यह है-'हे क्षमाश्रमण ! दिवस संबन्धी जो कुछ अपराध हो चुका हो उसके लिये क्षमा चाहता हु और भविष्यमें आपकी आज्ञाकी आराधना रूप आवश्यक क्रिया के द्वारा अपराध से अलग रहूँगा, अर्थात् अपराध नहीं होने देनेका प्रयत्न करूँगा'। इसी बात को शिष्य विस्तारसे कहता है-'हे गुरु महाराज ! आप क्षमाश्रमणों की, दिवस-सम्बन्धी तैतीस દિવસ સંબંધી જે કાંઈ અપરાધ થયો હોય તેની ક્ષમા માગું છું. આપ ક્ષમા કરે, આવશ્યક ક્રિયા કરવા વખતે ભૂલથી મારા વડે જે કાંઇ વિપરીત આચરણ થયું હોય તેનાથી નિવૃત્ત થાઉં છું-કઈ કઈ આવી રીતે વ્યાખ્યા કરે છે.
वास्तवशते तो 'खामेमि खमासमणो देवसियं वइक्कम आवस्सियाए પરિમાન' અને તાત્પર્ય એ છે કે “હે ક્ષમાશ્રમણ ! દિવસ સંબંધી જે કાંઈ અપરાધ થયે હેય તેના માટે ક્ષમા માગું છું, અને ભવિષ્યમાં આપની આજ્ઞાની આરાધનારૂપ આવશ્યક ક્રિયા વડે અપરાધથી દૂર રહીશ અર્થાત અપરાધ ન થવા પામે તે પ્રયત્ન કરીશ. આ વાતને શિષ્ય વિસ્તારથી કહે છે -
હે ગુરૂ મહારાજ ! આપ શમાામણની દિવાસસંબંધી તેત્રીશ આશા
